ఇతిహాసములు భాగవతము ప్రథమస్కంధము
అధ్యాయము - ౧౬
వ. అంత నటం బరీక్షిత్కుమారుండు జాతకర్మవిదులైన భూసురోత్తమ శిక్షావశం
బున మహాభాగవతుండై, ధరణీపాలనంబు సేయుచు, నుత్తరుని పుత్రిక నిరావతియను
మత్తకాశినిం బెండ్లియాడి, జనమేజయ ప్రముఖులైన నలువురు కొడుకుల
నుత్పాదించి, గంగాతటంబునఁ గృపాచార్యుండు గురువై యుండ, యాగభాగంబులకు
వచ్చిన దేవతల నీక్షింపుచు, భూరి దక్షిణంబులుగా మూఁడశ్వమేధంబు
లాచరించి, దిగ్విజయకాలంబున గోమిథునంబుఁ దన్నుచున్న శూద్రుండును,
రాజచిహ్న ముద్రితుండు నగు కలిం బట్టి నిగ్రహించె. అని చెప్పిన శౌనకుండు
పౌరాణికున కిట్లనియె.
388
--: పరీక్షన్మహారాజు భూ ధర్మ దేవతల సంవాదం బాలించుట :--
క. భూవర రూపుఁడు శూద్రుఁడు
గోవుం దా నేల తన్నెఁ? గోరి పరీక్షి
ద్భూవరుఁడు దిశలఁ గెలుచుచు
నేవిధిఁ గలి నిగ్రహించె? నెఱిఁగింపఁ గదే.
389
మ. అరవిందాక్ష పదారవింద మకరందాసక్తులై యున్న స
త్పురుషశ్రేష్ఠుల వృత్తముల్‌ వినక దుర్భుద్ధిన్‌ విలంఘించి దు
ర్నర వార్తాకథన ప్రపంచములు గర్ణప్రాప్తముల్‌ సేసి వా
సరముల్‌ వ్యర్థతఁ ద్రొబ్బుచుండఁ జనదీ సంసార మోహంబునన్‌.
390
సీ. మనువు నిత్యముగాదు మరణంబు నిజమని యెఱిఁగి మోక్షస్థితి నిచ్ఛయుంచు
నల్పాయువులము మా కన్య దుర్జన చరిత్రము లోలిఁ గర్ణరంధ్రములఁ బెట్టి
బంగారు వంటి యీ బ్రతికెడు కాలంబు వోనాడఁగా నేల? పుణ్యచరిత!
మాధవ పదపద్మ మకరందపానంబు సేయింపవే! యేము సేయునట్టి
 
ఆ. సత్త్ర యాగమునకు సన్మునీంద్రులు సీర వాఁడె దండధరుఁడు వచ్చెఁ జూడు
చంపఁ డొకనినైన జన్న మయ్యెడు దాఁక వినుచునుండుఁ దగిలి విష్ణుకథలు.
391
క. మందునకు మందబుద్ధికి
మందాయువునకు నిరర్థమార్గునకును గో
వింద చరణారవింద మ
రందముఁ గొనఁ దెఱపిలేదు రాత్రిం బవలున్‌.
392
వ. అని శౌనకుండు వలికిన సూతుం డిట్లనియె. పరీక్షిన్నరేంద్రుండు నిజవాహినీ
సందోహ సంరక్షితంబగు కురుజాంగల దేశంబునం గలిప్రవేశంబు
నాకర్ణించి యుద్ధకుతూహలత నంగీకరించి, యొక్కనాఁడు సముల్లాసంబున
బాణాసనంబు గైకొని నీల నీరదనిభ తురంగ నివహ యోజితంబును, ఫలిత
మనోరథంబు నైన రథంబు నారోహణంబు చేసి, మృగేంద్ర ధ్వజంబు వెలుంగ,
రథ కరి తురంగ సుభట సంఘటిత చక్రంబు నిర్వక్రంబునం గొలువ, దిగ్విజయార్థంబు
వెడలి, పూర్వ దక్షిణ పశ్చిమోత్తర సముద్ర లగ్నంబులైన యిలావృత,
రమ్యక, హిరణ్మయ, హరివర్ష, కింపురుష, భద్రాశ్వ, కేతుమాల, భారతవర్షంబులు,
నుత్తరకురుదేశంబులును జయించి పుష్కల ధనప్రదాన పూర్వికలగు సపర్యల
నభ్యర్చితుండై తత్తద్దేశ మంగళపాఠక సంఘాత జేగీయమాన పూర్వరాజ
వృత్తాంతంబు లాకర్ణింపుచు, పాఠకపఠిత పద్యంబులందుఁ బాండవులకు భక్తవత్సలుండైన
పుండరీకాక్షుం డాచరించిన సారథ్య సఖ్య సభాపతిత్వ సాచివ్యరచన
వీరాసన దూతభావాది కర్మంబులు, నశ్వత్థామాస్త్రతేజంబు వలనఁ దన్ను
రక్షించుటయు, యాదవ పాండవుల స్నేహానుబంధంబును, వారలకుం గలిగిన
భగవద్భక్తివిశేషంబును విని, యాశ్చర్యంబు నొందుచు, వంది బృందంబులకు
మహాధనంబులు, హారాంబరాభరణ సందోహంబులు నొసంగుచుఁ బద్మనాభ
పాదపద్మభజన పరతంత్ర పవిత్ర మానసుండై యుండె. అయ్యెడ వృషభరూపంబున
నేకపాదంబున సంచరించు ధర్మదేవుండు, దన సమీపంబున లేఁగలేని లేఁగటి
కుఱ్ఱి చందంబున, హతప్రభయై నేత్రంబుల సలిలంబులు గురియుచు, గోరూపయై
యున్న ధాత్రి కిట్లనియె.
393
మ. నయనాంభః కణజాల మేల విడువన్‌? నా తల్లి! నీ మేను సా
మయమై యున్నది మోము వాడినది నీ మన్నించు చుట్టాలకున్‌
భయదుఃఖంబులు నేఁడు వొందవుగదా? బంధించి శూద్రుల్‌ పద
త్రయహీనున్‌ ననుఁ బట్టవత్తు రనియో? తాపంబు నీ కేటికిన్‌.
394
సీ. మఖములులేమి నమర్త్యుల కిటమీఁద మఖభాగములు లేక మాను ననియొ?
రమణులు రమణుల రక్షింప రనియొ? తత్పుత్రులఁ దండ్రులు ప్రోవరనియొ?
భారతి గుజనులఁ బ్రాపించు ననియొ? సద్విప్రుల నృపులు సేవింప రనియొ?
కులిశహస్తుఁడు వాన గురియింపకుండఁగఁ బ్రజలు దుఃఖంబులఁ బడుదురనియొ?
 
ఆ. హీనవంశజాతు లేలెద రనియొ? రాజ్యములు పాడిగలిగి జరగ వనియొ?
మనుజు లన్నపాన మైథున శయనాసనాది కర్మసక్తు లగుదు రనియొ?
395
మ. జననీ! నీ భరమెల్ల డింపుటకునై చక్రాయుధుం డిన్నిహా
యనముల్‌ గేళి నరాకృతిన్‌ మెలఁగి నిత్యానందముం జేసి పో
యిన నే నింక ననాథనైతిఁ గుజనుం డెవ్వాఁడు శాసించునో?
పెనుదుఃఖంబులు నేమి పొందు ననియో? భీతిల్లి చింతించుటల్‌.
396
క. దెప్పరమగు కాలముచే
నెప్పుడు దేవతలకెల్ల నిష్టంబగు నీ
యొప్పిదముఁ గృష్ణుఁ డరిగినఁ
దప్పెఁగదా! తల్లి! నీవు తల్లడపడఁగన్‌.
397
వ. అనిన భూదేవి యిట్లనియె. 398
క. ఈ లోకంబునఁ బూర్వము
నాలుగుపాదముల నీవు నడతువు నేఁడా
శ్రీలలనేశుఁడు లేమిని
గాలముచే నీకు నొంటికా లయ్యెఁగదే!
399
వ. మఱియు సత్య శౌచ దయా క్షాంతి త్యాగ సంతోషార్జవంబులును, శమ దమ
తపంబులును, సామ్యంబును పరాపరాధ సహనంబును, లాభంబుగలయెడ నుదా
సీనుండై యుండుటయును, శాస్త్రవిచారంబును, విజ్ఞానవిరక్తులును, ఐశ్వర్య
శౌర్య ప్రభా దక్షత్వంబులును, స్మృతియును, స్వాతంత్ర్యమును, కౌశల కాంతి
ధైర్య మార్దవ ప్రతిభాతిశయ ప్రశ్రయ శీలంబులును, జ్ఞానేంద్రియ కర్మేంద్రియ
మనోబలంబులును, సౌభాగ్య గాంభీర్యంబులును, స్థైర్య శ్రద్ధా కీర్తి
మాన గర్వాభావంబులు ననియెడి ముప్పదితొమ్మిది గుణంబులు నవియునుం
గాక బ్రహ్మణ్యతా శరణ్యాది మహాగుణ సమూహంబును, కృష్ణదేవునియందు
వర్తించుఁ గావున.
400
క. గణనాతీతములగు స
ద్గుణములు గల చక్రి సనిన ఘోరకలి ప్రే
రణమునఁ బాపసమూహ
వ్రణయుతులగు జనులఁ జూచి వగచెదఁ దండ్రీ!
401
క. దేవతల ఋషులకుఁ బితృ
దేవతలకు నాకు నీకు ధీయుతులకు నా
నా వర్ణాశ్రమములకును
గోవులకును బాధ యనుచుఁ గుందెద ననఘా!
402
సీ. బ్రహ్మాదు లెవ్వని భద్రకటాక్ష వీక్షణము వాంఛింతురు సత్తపములఁ
గమలాలయము మాని కమల యెవ్వని పాదకమలంబు సేవించుఁ గౌతుకమున
భవ్యచిత్తంబునఁ బరమయోగీంద్రులు నిలుపుదు రెవ్వని నియతితోడ
వేదంబు లెవ్వని విమలచారిత్రముల్‌ వినుతింపఁగా లేక వెగడు వడియె
 
ఆ. నట్టి వాసుదేవు నబ్జ వజ్రాంకుశ చక్ర మీన శంఖ చాప కేతు
చిహ్నితంబులైన శ్రీచరణము లింక సోఁకవనుచు వగపు సోఁకెనయ్య!
403
క. హరిపాదంబులు సోఁకెడి
సిరికతమున నఖిలభువన సేవ్యత్వముతో
స్థిరనైతి నిన్నిదినములు
హరి నా గర్వంబు మాన్పి యరిగె మహాత్మా!
404
క. లీలాకారము దాల్చెను
శ్రీలలనేశుండు ఖలుల శిక్షించి భవో
న్మూలనము సేయుకొఱకును
నాలుగుపాదముల నిన్ను నడిపించుటకున్‌.
405
ఉ. ఆ మధురోక్తు లా నయము లా దరహాసము లా దయారసం
బా మురిపెంబు లా తగవు లా గమనక్రియ లా మనోహర
ప్రేమకరావలోకనము ప్రీతిఁ గనుంగొనలేమి మాధవున్‌
గామిను లేల? నిర్దళితకర్ములు యోగులు వాయనేర్తురే?
406
క. మెల్లన నాపై యాదవ
వల్లభుఁ డడుగిడఁగ మోహవశనై నే రం
జిల్లఁగ రోమాంచముక్రియ
మొల్లములై మొలచు సస్యములు మార్గములన్‌.
407
వ. అని యిట్లు పూర్వవాహినియైన సరస్వతీతీరంబున ధర్మదేవుండును భూమియు
వృషభ ధేను రూపంబుల భాషింప రాజఋషియైన పరీక్షిద్భూవరుండు డగ్గఱియె.
ఆ సమయంబున.
408
AndhraBharati AMdhra bhArati - itihAsamulu - bhAgavatamu - prathamaskaMdhamu ( telugu andhra )