hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ - \Ò. hŸâÿu p. ÍÞøRÒhÒ‘oà
ËÊ«Ôckþ, 1975
«ÏcÏcK‘T ë^jâ‘Râ ‘oâxÏu‘~j ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ‘a «Ïc‘TâÕh‘^‘oÝâ
ÄK«‘“«ÏcÎ`qþ ÏuKÙR‘^ aÒY‘N ÃNÒ‘\pÛâ

b‘Tˆjâ ÏcUˆ fÑkìK‘^hÒj‘Râ «Ïc‘Nè_ Ïup«_NÓ ¡Ïu‘aK‘“hŸÝâJë\ñ‘a «dÒ¡‘N‘a ‘oä‘a‘oàJ\Ò ‘oä‘^èÏwè‘`hŸâ ‘oä‘“â‘hª‘oÝâ‘aâ ‘TäiJRöb Nö˜ZÓ‘a ÎNÕhK‘^hïáâ ‘oä‘a‘oÍÞÑ_ RÒ‘a‘NmÑ‘~âªdÒÏu‘aNÜ Ïu‘^¹K‘Nj§ëoðâ‘aÕ`. ‘^‘a‘NK‘[‘oÝâ ‘aâK\Ó ëojâ‘o\Ó‘a ‘oâ‘“â‘hÏuµ‘h‘oÝâkîoø ‘^‘a‘Nœ‘hÏcàY‘oÝâjÎaÏc\Ó ‘oâ‘hjJ ‘`‘akøÎa «eÎorKU ‘oäiìjâJÕRUˆ‘a²Yâ ‘`‘a aÒ\× ‘^K®‘^âjkøJ ‘RlÕRKU‘a ‘N‘`l‘Nhïáâ hŸâ‘^b ‘N‘h‘T‘h]‘oÝâj‘aâK\Ó eÔw…‘hpâKU ‘aè‘^ª‘NmÑ Ïu‘hÏuµ_ÎNZÓNùm쳡_‘aÕ`. ÄYdÒYj ‘aÏcàÎ\ «ÏcpÛ]âJë\ñ b‘hK‘^‘h ‘o¤‘h‘oä‘aâJ‘\‘Râ ‘TâK\Ó‘a ‘oä‘a‘oàb hŸâ‘aâ‘N‘h] «Ïc‘o]rÛj‘oÝâ, ‘aK‘`âkø hŸâK‘^‘h䨉‘^ëoðâhŸÝâ‘a¥ ÏuèÍÞ‘a ‘NmÑ NÜ‘^äÏwj‘oÝâ fõ‘oâ©kÐYNÜ, aÒY‘N ‘N‘mNÜ‘aâ eâ‘hâ\ÜdúÔu‘ap. Ñ^b ÏuK^Ò‘aÎoâ «ÏcÏcK‘T‘oÝâ‘a pp‘“ «ÏcÎ`‘q‘oÝâjkø qÑPøÏcqÑOkìð p·‘a¥ ‘NmÑ·‘hâ‘Tâj^ø phÒÍÖ²jâ‘Tâ ‘oUˆ‘aÕ`. Í‚‚Nöƒ‘Nƒ ÍÞÑ_hzÝâ‘Nƒ ~ÑÏs vÒÔw‘^ª ¢Ôu_NÓ ‘oUˆ‘a ‘^‘hâoÒ‘^ ‘aK‘`âJ RöK‘^NÒj‘oÝâ‘a NÒhŸäÍÞÑ_hzÝâ‘Nƒ bÏu…‘h ÙR^Ò·‘ahŸâ ‘NmÑ·‘oä‘a «ÏcÎ^ª‘N‘^jNÜ‘aâ RÒ]ÒUhzòâ‘a NÒ‘oªÍÞÑj‘oÝâ ëojhŸâJ‘Rj‘`â. ÍÞÑoÒÎ`‘q‘oÝâ‘aK‘`l oÒhŸâKRþoøK‘Râjâ, ÍÞdÒbÛhŸÝâj %aø& ‘häÏc‘N‘oÝâjâ, ehÒ©Î`‘qÏcà %jäÏuaþ&, %ÏwûvÒ&, ÔuKÏw‘m Î`rÛhŸÝâj %NùjoþâaÒZÓ‘oä&, ZÓfìZþ «Ïc‘~è_ Î`‘q‘oÝâj pâ˜ÏuÙhjâ, ‘oâ‘aÎ`‘q‘oâK‘`l hŸä«‘^jâ (fìKRÒjâ), ‘N‘¯‘Nn (‘oâ‘mhŸä‘m‘oÝâ), ‘RK‘“‘hµRÒ‘a‘oÝâ (ÎadÒjâ), ‘RK‘“‘hµ ‘aè‘^ª‘oÝâ (‘oähÒµ‘hâ), hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ (ÄK«‘“ ‘NœhÒY ‘^pâ‘m «dÒK‘^‘oÝâjâ) ëoÝâ‘`j‘Râ‘a‘o²Yâ ëojÔu‘aÎo. Í‚‚Nöƒ‘Nƒ`Òb hŸÝâ‘^§¡_ NöNöƒ‘Nƒ NÒ‘h]‘oÝâK‘\‘o‘T∑aâ. NÒb, hŸâb¥YJ ‘`¡‘^‚µ‘^L ËÊ`ù ÏupÛâUÛ‘aëoðâ‘a Ïu‘oä‘a‘^ Rù‘TÕhK‘Tâ‘aâ. ÃÕ` ‘oä‘a‘o Ïuµ~Ñ‘o bÏu…‘h ‘oâ‘“â‘h‘oÝâj‘Râ ‘a·‘hâ‘TâjNÜ‘aâ ‘`¡‘^ŠÍÞÑ_ÛhŸä‘qhŸâ‘oÝâ jNÜ‘aâ ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâjNÜ‘aâ ‘Rj ~Ñ‘o fÑK‘“‘oª‘oÝâ. Nöb¥Nöb¥Y ‘o¡Ïuâ‘oàjkø ‘h‘TaÒ «Ïc«NÓhŸâkø, «Ïc‘`‘h¶‘a ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâjkøJ ‘Rä‘\J RöK‘^ vÒ‘o⪑oÝâ Rù‘TÕhKU‘a Rù‘TÕhKÏc‘o‘T∑aâ. ·‘a¥Î`‘q‘oÝâjK‘`â ·‘a¥ NÒkø‘^§‘a¥‘oÝâkìð‘a ‘NmÑÏuµ‘häÏc‘oÝâjK‘`â vÒ‘o⪑oÝâ‘a¥‘`‘aRÒ ‘aÕ` ‘oä‘a‘o Ïuµ~Ñ‘o‘oÝâkøÎahŸÝâ‘a¥ Ïu‘oä‘a^Ò «Ïc_Ïc¡_hïáâRÒb ÎoiâNÒ‘`â. Ä Ïu‘oä‘a^Ò «Ïc_Ïc¡_b e˜ZÓ hŸähŸä ·‘a¥Î`‘q ‘NmÑ «Ïc«NÓhŸâj ‘Nb¥ZÓNÓbJ e‘hÏu§hÒ‘aâ‘N‘h] ÏuKeK‘“‘oÝâ ‘aäÔwK‘TâY Ïu‘oâKÍÞÏu‘oÝâ RÒ‘`â. ËÊaÒJ\ø Nöb¥ZÓ‘N˜ZÓ ÏuKeK‘“Îoâ‘h§\Ó hŸÝâK\Ó‘a‘aâ bÛaÒ\Ü bÍÞ‘oÝâ b‘NƒUˆRÒ b‘häÔcK‘TâY ‘N˜ÏsvÒ‘“ª‘oÝâ.

ÄK«‘“^Ò ‘oÝâ«‘`‘aâ ‘~«‘`Ïc‘hU‘a ‘oâ‘aÎ`r vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâjëN²jJ ‘`j‘oäb‘N‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ. ÃÕ` «dÒ‘`â‘h¨‰‘o‘oÝâ‘a Îa`ù vÒ“Ò‘h] ‘oâ‘^gÛÍÞ‘N paø‘` NÒjyîÏcëoðâ hŸÝâK\Ó‘aÎ`ëoä NÒb hÒ‘aâhÒ‘aâ Í‚‚‘N «ÏcÎ^ª‘N vÒÔw‘^ªqÑORÒ ‘o¤Õh²jâ‘Tä ‘oUˆ‘aÕ`. òYb ÃÕ` ‘o˜ZÓ vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâ ‘oä«‘^‘oÝâ NÒ‘`â. ÏuKÙR^Ò·‘ahŸâ ‘N‘mjNÜ‘aâJ `Ò‘a‘Nëoðâ Î`r ÏuKÏuƒè_Nù‘qëoðâ ÏcÕh‘’p²l‘aÕ`. hŸâ‘yRÒ‘a «‘RK‘¯‘oÝâjâ ÄK«‘“‘oÝâ‘aJ e‘h‘q¶‘^‘oÝâRÒ ëojÔu‘ap. ‘N‘¯‘Nn ‘NmÑ«Ïc_˜Ïsjâ‘Rj ‘oâjhŸä‘m hÒ˜ÁÏs‘oÝâ paÒ hŸä‘o£‘`yÓ] ~Ñ‘h‘^Î`‘q oÒª¡Ïcëoðâ‘a ‘NmÑÏuµ‘häÏc‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oâb ëTÏc§aõÏc§â‘aâ.

ÄK«‘“ ÍÞÑ_ÛhŸâ ‘häÏc‘N «Ïc«NÓhŸâRÒ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘a NÒïcëh²Yâ ‘oUˆ‘a`ù pTÒ‘hª‘oÝâ. hŸâ‘yRÒ‘a‘oâ‘aJRÒ hŸâ‘yßj hzÝâ‘Nƒ dÒY hŸâb vÒ‘oäaÒª¢‘h‘oÝâ. ‘oâiÓ hŸäK®‘“âjNÜ hŸâ‘yßjNÜ Îapâ ÏuKeK‘“ëoä ‘`â‘häÏwª‘oÝâ. ÆaÒJ\Ü ‘oâ‘a NÜÏcj¤e‘oâ‘Râ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjkøJ «fÑUÛ‘a ‘Nè‘^âjK‘`âJ ‘Rä‘\ hŸâ‘yRÒ‘“jâRÒb, hŸâ‘ydÒ«‘^jâ RÒb, hŸâ‘y¡vú«‘^‘oÝâjâRÒb, ‘oâiÓhzâpµ‘“ëoðâ‘a hŸâ‘yÏuKeK‘“‘oÝâjâRÒb NÒ‘ahÒ‘oà. NÒb, «Ïc‘^ª‘y‘oÝâ‘R hŸâ‘yß j^øJ RÒNÜ‘a¥‘aâ hŸâ‘y‘q£e oÒ‘Tâªj‘Râ ëa‘oÕh^øëað‘a ÎaaÒJ\ø «ÏcRÒ‘’ëoðâ‘a ÏuKeK‘“Îoâ`ù hŸÝâK\Ó hŸÝâK‘\ NÜ‘a¥Tø ÆÏc‘`‘oÝâhzÝâ‘Nƒ Ïcà˜Yâ‘N ‘N‘oNÒ‘qÎoâ hïáâ‘h§\ÓhŸÝâK‘\‘`â.

ÄK«‘“ oÒÍS©hŸâ‘oÝâ‘a ëoÝâ˜YëoÝâ‘`Y hŸâyÒÕ` ÎaÏc‘¯ª‘oÝâj^ø\Ó hŸäYdÒYj «ÏcÏu¡NÓ dÒjâƒÕhNÓ vú‘oâaÒ‘¯âb («N×>‘q> 1280 - 1340) ÏcK\Ó^ÒhÒ‘“ª‘TÕh«‘^kø e‘hµ‘^«Ïc‘N‘h]‘oÝâ‘aJ ‘R‘a§˜Yâ‘aâ. ÃÕ` «rÛqìðjhŸä«‘^ r‘ohÒ«_ ÍÞÑ‘R‘h] ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ. ÄÎo‘m ‘a‘TYJ ÍÞîÕh‘a hŸä«_NÜj paø‘`NÒjyîÏc‘oÝâ jÎa‘N‘oÝâ ‘oœÕhKÏcJe\Ó‘a TøY - "Ä‘`Y ‘RK‘“‘hµ hŸâ‘yp`Òª‘“ hÒ‘`âkìð dÒë\\Ü aÒë\\ÜoÒ‘hâ(Õh?) p‘“‘oÝâ‘aJ «e‘Tˆ‰‘a¥ ÎoÏs‘oÝâkþ `Òlˆ hŸâÕ“Nù‘^¹‘o‘oÝâ ‘`âjâNÒ‘\‘a²ZÑ\Ü# oÒ‘hâ‘aâ «Ïc‘qKÔuKÏcJe\ÓÕh. ‘^‘`âÏcÕh «N×>‘q> 1430 «dÒK‘^‘oÝâ‘a ‘hU‘^ëoðâ‘a «rÛaÒ‘¯âb ·ÛÎoâ‘qµ‘h ÏcàhÒ]‘oÝâ‘a (Äqѵ 3, Ïc‘`ª 65) ‘`yÒhÒ‘oâ «Ïc‘qKÏu ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ‘a - "NסÕhK‘^âëh£`Òb NסÕh ‘RK‘“‘hâµjâ RÒK‘“‘hµ‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a Ïu‘h]Ó# Ãb hŸÝâ‘a¥Õ`. hŸâ‘yRÒ‘a ‘oâ‘aâ Ïu‘oâ¡ÏuÏc‘` ëoÝâ‘N pr˜tÒ¢‘h‘oÝâ‘a ‘R‘aJe\ÜY NÓÎ` ëoÝâ‘`jâ. "NסÕhhŸâK_ Ïu© ‘oäx‘^©‚ªK ‘RK“ÒhÒµ¡ÁÔuÕ`oü‘NÏuL RÒK‘“‘hµ p`Òª bÏcà]ü RÒK‘“Îhµ]‘RÙhhŸâvÒ# Ãb ÏuKÏuƒè‘^ ·ÛÎoâ‘qµ‘h ÏcàhÒ]‘oÝâ (ÓҪ 10 - ²qø 19.) ÑoÝäj‘N‘oâ‘Râ hŸâ‘yRÒ‘a ‘q£e‘oäK«‘“ ·ÛÎoâ‘qµ‘h ÏcàhÒ]‘oÝâ‘a ‘aâYKNÓKÏcJe\Ó‘a‘`‘aJRÒ «rÛaÒ‘¯âb NÒj‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘a Nö‘N «ÏcÎ^ª‘N‘^hŸÝâJ «eTÒ‘h‘oÝâÎa‘h§\Ó hŸÝâK\Ü‘aâ. ÃÏujâ RÒ‘a‘NmÑ «dÒpÛ]ª‘oÝâ‘aNÜ ‘RK‘“‘hâµjÕ` íc˜ZÓ‘aÕ` ïc‘hâ‘R`Ò. oÒÕhïc‘hÎa RÒK‘“‘hµÎo‘`‘oÝâ ëojÔu‘aÕ`. ØZÓ ‘RK‘“‘hâµjâ "hŸâ‘yRÒ‘aÏu‘h]Ó# fÑ\Ó‘h‘aJRÒ ‘aÕ` «rÛaÒ‘¯âb NÒj‘oÝâ aÒJ\õ‘N «ÏcÎ^ª‘N RÒ‘aqìðlRÒJ eiÓ‘R]ÓKÏcJ e\Ü‘TâKë\\Ó‘`b ^ø‘Tâ‘aâ. «N×\Ò·hÒ‘oâ‘oÝâ‘a («N×>‘q> 15 ‘q.) aõ‘N oÒªÍÞ‘oÝâ‘a ‘oä]Ó‘~«‘`NÜkø‘`µÏwkìð‘a hŸâ‘y‘N‘aªj ‘aè‘^ª «Ïc‘qKÏu ‘Rj‘`â. (Ïc‘`ª 37-138) 16‘o ‘q. «ÏceK‘“‘oÝâjkø - ‘oâ‘aâ‘TÕh«‘^‘oÝâ‘aJ (2-19) «e‘o‘hâJ\Ü Ôw‘oâ‘o‘^§‘hµ‘^ «dÒK‘^‘oÝâ‘a "‘RK‘“‘hµ hŸâ‘yRÒ‘a Ï•ÝäœÕh‘^‘oâ‘Râ aõ‘Nƒ Nù‘aJ‘Rbhzâ# ‘ab hŸÝâ‘a¥Õ`. dÒÕhÍÞÑ^ÒÏcÏw‘h]‘oÝâ‘a "hŸâ‘y«RÒ‘oâoÒ¡Ïu‘oàªjâ#, "bŠ‘hÙhÍÞ‘a^Ò ‘aè¡‘^ ÏuxhŸâkÐjÏuâ# jbhŸÝâ, "hŸâ‘yßjâ Îoâ‘m‘oÝâ‘Rä\Ó dÒ\Ü‘TâK‘`â‘hâ Õ`NÒ§j Ïu‘~j# ‘abhŸÝâ‘a¥Õ` (2-92, 93) hÒ‘oä‘~⪑`hŸâ‘oÝâ‘a (3-42) "... ‘R‘hâ‘\ ‘RK‘“‘hµ NÓ‘a¥‘h NÓKÏcà‘hâÏs hŸâ‘yRÒ‘aKeâj‘aä‘aKeâkìð fî‘hhŸâ ...# ÃbhŸÝâ‘a¥Õ`. U«‘^ ~Ñ‘h‘^‘oÝâ‘aJ ÍÞ‘^⤑h‘aâb hŸâjNÒÏcàÙh ÏuK‘`‘h¶‘a ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ‘a, (4-80) ÕR‘a¥‘hâjâ dÒY dÒ\Ü‘TâK‘\JRÒ "^Ò‘mÏuKÏ•â «Ïc~î‘`Keâj ‘R‘^âjÎT hŸâ‘yNÒpâ‘aâjâ aÒYªKeâkБ\# `ö‘\JÕR‘hbhŸÝâ, ‘aKÎ` ‘NèœÏsâJ‘\Š‘hâ‘aâbícð `Ò\Óëo‘\l‘a ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ‘a (7-21) "‘oâK‘R‘m‘oâ¡Ïuâ ‘h‘oäaÒ‘¯hŸâb hŸâ‘y‘ob‘^jâ ‘Nœ‘hÏc‘hµ‘oÝâ‘RfÑ‘\# `ö‘\JÕR‘hbhŸÝâJ ‘Rj‘`â. ‘NœhÒZÑK«‘“ oÒÍS©hŸâ‘oÝâjK‘`â hŸâ‘yßj RÒaÒ·‘ahŸâ ‘NmÑ‘aâeK‘“‘oÝâjNÓ²Zìb¥hzä «Ïc‘oä]‘oÝâjâ ‘Rj‘oà. NÒb hŸâp «N×>‘q> 12‘o ‘q^Ò£g‘NKZîJ «fÑUÛ‘a‘oÝâjâRÒ‘oà. ÃK‘^‘NKZîJ «fÑUÛ‘a‘oÝâjâ «Ïcej‘oÝâkìð‘a «Ïc‘oä]‘oÝâjâRÒ RÒ‘ahÒ‘oà. NÒ‘oà‘aJ ‘RœhÒZÑK«‘“‘oÝâjK‘`â hŸâ‘yRÒ‘a‘oâ‘aâ ïc‘haõ‘N «ÏcÎ^ª‘Nëoðâ‘a RÒ‘aqìðlNÓ «ÏcTÒ‘hÎoâ‘h§\Ó‘a ‘^‘hâoÒ‘^Îa ‘^b¥pâ¡‘^‘oÝâRÒJ ‘`¡‘^^Ò¹Ôw‘^ª‘oÝâjK‘`â ‘~K‘RªK‘^‘h‘oÝâRÒ‘aâ, aüÏcTÒÕh‘N‘oÝâ‘R‘aâ hŸâ‘yßj ÙR^Ò·‘ahŸâ‘NmÑ‘aâeK‘“‘oÝâjNÒ «ÏcÏu¡NÓ ‘R…l‘a‘`b ‘^jKÏc‘ojÔuhŸÝâ‘a¥Õ`. ÃÕ`hŸÝâJRÒ‘N Î`‘ohzä‘aâkìð‘a hŸâ‘yßj‘oj‘a aÒK«‘“ ‘NœhÒY‘oÝâjK‘`â hŸâ‘yRÒ‘a Îoâ‘h§\Ó‘a‘`‘aâY‘NKZî ëa‘ohù ~ü‘oâÍÚ‘oàkìð‘a hŸâ‘yßj‘oj‘a Îa‘h§\Ó hŸÝâK\Ü‘a‘aâY Ïu‘oâKÍÞÏu‘oÝâRÒJ `ù‘Tâ‘aâ. hŸâ‘yÍÞÑ_ «Ïc_™Ïs ÔwK‘`ä fü¤‘` ÍÞìð‘a ‘oâ‘^ «‘RK‘¯‘oÝâjâ ‘oÝä\ÓKY‘aâ bYâ ÔuKÏw‘m‘oÝâ‘aâK\Ó hŸâYâ ÎadÒ‘m‘oÝâ ‘oiNÜ‘aâ oÒªÔcKU‘a²Yâ ë^lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. ‘NœhÒZÑK«‘“Î`‘q‘oÝâjNÜ ÎadÒ‘m‘oÝâ ‘NKZî ÔuKÏw‘m‘oÝâ Ïub¥Ôw‘^ëoðâ‘aÕ`. «dÒUÛ‘a NÒj‘oÝâ‘a ÔuKÏw‘m‘oÝâ‘a hŸâ‘yßj hÒ‘TÕh‘N‘oÝâ Röb¥aÒmܳ Nö‘avÒÕR‘a pÏshŸâ‘oÝâ Ïcçhùµ¡‘N‘oÝâ. ÑTY ÎaJZÓNÓb hŸâyÒhÒ‘“‘a «Ïc“Ò‘a‘oÝâRÒ "‘oš\Ò# hŸâ‘aâ ÍÞÑ_oÒÕh hŸÝâ‘^¹‘o ‘aè‘^ª‘oÝâjâ ÍÞ‘hâ‘Râ‘TâK\Ü‘ab ë^lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. Ä hŸÝâ‘^¹‘o‘oÝâjâ ‘oâ‘^gÛÍÞ‘N‘oÝâjJY. Ä hŸâ‘yßkì‘ohù ‘aè‘^ª «ÔchŸÝâj‘okì ‘aâaÒ¥‘hâ. ÄY ^ø\ÓÎ` dÒY ‘oâ‘^ «ÏcTÒ‘h‘oÝâ‘aNÜ ÙR^Ò·‘ahŸâ ‘NmÑ‘^©‘N «Ïc«NÓhŸâjâ RöÏc§ vÒ‘“‘a‘oÝâjâ. Ïcç‘hµëoâÏcà\ø ÔuKÏw‘m‘oÝâ‘aâK\Ó hÝä hŸâ‘yßkø hŸâyÒhÒ‘“NÜkø ‘oâ‘^ «ÏcTÒ‘h‘oÝâ bpâ¡‘^ëoä ‘oâëhK‘`âjNù ‘NœhÒZÑK«‘“Î`‘q‘oÝâjâ «eÎorKUÎhëoä! hŸâ‘aâ‘a`ö‘N pUNÓ‘^¹. ‘NœhÒY Î`‘q‘oÝâ‘aK‘`l hzâ‘NƒjRÒ]jâ kî‘N hzâ‘NƒÕRÏujâ, aÒK«‘“Î`‘q‘oâK‘`l ÍÞN܃joÒ‘hâ‘aâ pÛÕh ÏuK‘^_oÒÎh hŸâ‘Râ‘`âÎhëoä! Ê‘Nƒ ÍÞ‘Nƒ ‘q£e‘oÝâjâ hŸâ‘y ‘q£e ~Ñ‘o‘oÝâj‘RâYNÜ ~ÑtÒ qÑ¡ÁÏu‘oÝâ Ïu‘oâ¢ÕhKÏc‘Rj‘`â. ^õ²l‘NœhÒZÑK«‘“‘oÝâjK‘`â hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ pÛÕh‘o²jÎa «Ïc‘o¡Õh²l‘aÎ`ëoä!

Ïcç‘hµNÒj‘oÝâ‘a pp‘“ Î`‘q‘oÝâjK‘`â ëojÔu‘a aÒYª ÏuKÙR‘^ «Ïc«NÓhŸâjÎa‘N‘oÝâ ‘oâ‘^ «ÏcTÒ‘h‘oÝâ NöiÎN‘h§\ÓhŸÝâK\ÜY kî`Ò ‘oâ‘^ gÛÍÞ‘N‘oÝâkìð hŸÝâK\ÜY «ÏcÔu¤‘` pÏshŸâ‘oÝâ. NÒ^ÒªhŸâb «qü‘^ Ïuä«‘^‘oÝâjkø (21-3-11) g‘^èÎo⑯‘N‘h© NÒK‘\‘oÝâ‘a aõ‘Np‘“‘oâ‘Râ ÙR^Ò·‘ahŸâ «Ïc«NÓhŸâ hŸä‘T‘h]×hŸâ‘oâb ÏuäUKÏcJe\Ó‘aÕ`. ÔuKÏw‘m Î`rÛhŸÝâj hŸÝâ‘^¹‘o ‘aè‘^ª‘oÝâjkøJ g‘^èÎ`‘o^Ò ÏcçÍÞÑ ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâJ fÑZÓKÏcJe\Ü‘Tâ‘a¥Õ`. «ÙRÏuâÎ`‘qÏcà aÒYNù‘^§¡_NÓ ‘oâ‘^ÏuKeK‘“ «Ïc_Ïc¡_hïáâ ‘oáûl‘N‘^¡‘^‚µ‘oÝâ. ÄaÒJZÓ «ÙRÏuâ "«ZÑÍÞì\×# (ptÒ`ÒK‘^ ‘häÏc‘N‘oÝâ) ëoÝâ‘`Y aõ‘N ‘oâè‘^hzä‘“âb Ïu‘oäÕ“‘N‘\ ÍÞ‘hâÏce\Ü ‘aÏc‘N‘h© ‘NkÐÏc‘oÝâRÒ ‘a‘o‘^ÕhKU‘aÕ`. Ãqø‘N ‘T«‘N‘o¡Õh p«‘RÏw «Ïc‘`‘h¶aÒÕ`‘N‘oÝâ `Òµ‘h‘oÝâ‘a fü¤‘`‘oâ‘^ «ÏcTÒ‘h‘oÝâ ÎThÝâKU‘a²ZÑ‘^b aÒÕRhÒ¥‘hâ‘o rkÐqÑÏu‘a‘oÝâ‘oj‘aJ ë`lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. ‘oK‘RÎ`‘qÏcà "hŸä«‘^jâ# ‘oâ‘^ pÏshŸâ‘N‘oÝâkìð‘a hŸÝâ‘^¹‘o‘oÝâjkø ‘aäÎhÕRKÏcàj ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâjkøJ «ÏchzäÕRKÏc e\Ü‘aY. ‘oähÒµ‘hâ «dÒK‘^‘oÝâ‘a ëoð‘qª ÍÞÑ_NÓJ ÍÞìKÕ`‘a ‘RK‘“‘hâµj‘aâ aõ‘N ë^‘R oÒ‘hÕ` hzÝâ‘N ‘oè¡_RÒJ «e‘`Õh¶K‘Tâ ÃKÍÞ‘aÏuâK‘`Õh, ÎoâaÒÏuâK‘`ÕhhŸâ‘aâ ‘aè‘^ª ‘häÏc‘N‘oÝâjK`Ò hÝâ_‘oè¡‘^‘oÝâjâ «ÏcÔu¤‘` ÍÞìð‘a RÒ‘¯jbhŸÝâ aÒ «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâj‘aâ ÍÞìð‘aâkìN܃‘oRÒ aÒ‘`ÕhK‘^â‘hbhŸÝâ, aÒ ‘RK‘“‘hâµj ‘NÕ`hzÝâ‘N ‘oè¡_hzòâ‘a‘aâ ‘aÕ` ‘oâ‘^ gÛÍÞ‘Nëoðâ‘a ‘`bhŸÝâJ ë`lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. ÅY ‘RK‘“‘hµ ‘q£føÏchzä‘R‘oÝâ ‘R‘oâbKÏcJ‘`ÕR‘aÕ`. Æ ‘RK‘“‘hâµjNÜ‘aâ Î`‘ohzä‘aâkìð‘a ‘RK‘“‘hâµjNÜ‘aâ ÏuKeK‘“‘oÝâ kî‘`â. RÒ‘a‘NmÑ «dÒpÛ]ª pÏshŸâ‘oÝâ‘aJ eâhÒ] «ÏcÔu¤‘`âkìð‘a Î`‘ohzäb ‘RK‘“‘hâµjïcÎh ëoð‘qªÍÞÑ_ «Ïc‘`‘h¶NÜjâ ‘^‘oâ RÒ‘a‘NmÑ ëoð‘`¤‘R‚ª‘oÝâ‘aNÜ Ïuä‘T‘N‘oÝâRÒJ fì˜YâNöb hŸÝâK‘`â‘hâ. kî‘N ÍÞ‘a‘oª‘ox‘h‘oÝâ‘a pÛÕhNÒ «ÏcÔu¤Õ` ‘RlÕRhŸÝâK\Ü‘aâ. ÅK‘^‘N‘a¥‘aâ ÍÖ«‘^ëoðâ‘aÕ` ÎadÒ‘mÎ`‘qÏcà ‘RK‘“‘hµRÒ‘a‘oÝâ. ÅÕ` ‘oK‘RÎ`‘qÏcà hŸä«‘^‘okì ÎadÒ‘m Î`‘q‘oÝâhzÝâ‘Nƒ Î`r Ïu‘h]ÓNÓJ ÍÞìKÕ`‘a (‘a¡‘h‘a) aÒY‘N‘oâb ïchöƒ‘aJ e\Ó‘aÕ`. ÅÕ` ‘oâ‘^gÛÍÞ‘Nëoðâ‘a`ù NÒ`ù ë^lhŸâ‘`â. NÒb Ù`bNÓb ‘oâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ‘aâ fî‘m³kø Îa`ùhzÝâ‘N pK‘^vÒ‘o⪑oÝâ Rù‘TÕhK‘Tâ‘aâ. ÅJ‘N hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘a ÎNëoðâ‘a ‘oâ‘^ ÏuKeK‘“‘oÝâ‘a¥Î`ëoä ‘Tä‘\‘ojÔuhŸÝâ‘a¥Õ`. ÔuKÏw‘mÎ`‘qÏcà hŸâ‘yßjÎTJRÒb hŸâyÒhÒ‘“NÜjÎTJRÒb «Ïc‘o¡Õh‘^ëoðâ hŸÝâK\Üëa‘\j ‘aÕ` hŸâK‘^hzä hÝâK‘^hzä ‘oâ‘^ ÏuKeKÕ“ hŸâb ëTÏc§aõÏc§â‘aâ. kî`Ò pÛâJ‘`JÍÞìÏc§e\Ó‘a ‘NœhÒYÎ`‘qÏcà «Ïc‘`‘h¶‘a ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâ‘aâ ‘R‘oâbKU‘a‘aâ ‘oâ‘^gÛÍÞ‘Nëoðâ hŸÝâK\Ü‘ab `ùJ‘Tâ‘aâ. NÒ‘N, dÒjâƒÕhNÓ vú‘oâaÒ‘¯âJ\Ü ëTÔc§‘a²Yâ r‘ohÒ®‘^⪑^¹‘o ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ‘a «rÛqìðkÐÕ` yî«‘^‘oÝâjK‘`âJ «e‘o¡Õh‘^‘oâ‘Râ‘TâK\Ó‘a hŸâ‘yÎoÏs“Ò‘hâj hŸäYdÒYjkø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ ÏuKeK‘“‘oÝâK\Ó hŸÝâK\Üëa‘\j ‘aÕ`hŸÝâ ‘oâ‘^ ÏuKeK‘“‘N vú§‰‘h‘N‘oâ‘Râ‘Tâ‘a¥Õ`. ÍÞN܃j ÍÞÑ_ ÏuKeK‘“‘oÝâ‘Rä‘\ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ hzÝâ‘Nƒ ‘oâ‘^ gÛÍÞ‘N‘^µ‘oÝâ‘aâ ¢vÒÔcKÏcJ‘Rj‘`â. ÃÕ` hzâ²Yâ ¢vÒÔcKÏcJe‘\J‘Rj`ù, hŸâÏujâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ‘aâ ÍÞN܃jNÜ ‘Rj ÏuKeK‘“ÎoâpâZø pTÒÕhKÏc‘ojÔuhŸÝâ‘a¥Õ`.

ÄK«‘“Î`‘q‘oÝâ‘a ÍÞN܃joÒÕh «Ïc‘q¡Ôu U‘hNÒkБaâ‘R‘^‘oÝâRÒ p‘a‘o‘T∑Tâ‘a¥Õ`. ÆaÒJ\Ü hÒhŸâjØu‘oâkø‘aâ‘a¥ ÍÞ‘NƒvÒbNÜK²Y (‘N‘hä¥jâ ÍÖ²kÐ, Ïc¡_NöK‘\ ^ÒjäNÒ), ÍÞN܃j ëTiâ‘oà (‘Râ¡_ ^ÒjäNÒ), ÍÞ‘Nƒj ëTiâ‘oà (íc‘aâRöK‘\ ^ÒjäNÒ), ÍÞ‘Nƒ Ïu‘oÝâ«‘`‘oÝâ (ÔwK‘`äÏcà‘hK ^ÒjäNÒ), ÍÞN܃kÐ\Ó (e²mÑÕh ÍÖ²kÐ) ëoÝâ‘`j‘Râ «RÒ‘oâ‘oÝâj aÒ‘oâ‘oÝâjâ «dÒUÛ‘a NÒj‘oÝâ‘a aÒhŸä «dÒK‘^‘oÝâ jK‘`l ÍÞN܃jÍÞÑ_ «dÒ‘Tâ‘hª‘oÝâ‘aâ ÏuäUK‘Tâ‘aâ. ÃK‘`âJRöb¥ «RÒ‘oâ‘oÝâkõ‘NÏc§â\Ü oÒÕh NÓaÒ‘oÝâjâRÒ bÛhŸâJe\Ó‘a²Yâ ¢vÒb‘Nëoðâ‘a «Ïc_Û_‘Rj‘`â. «N×.‘q. Î^. 9-7-1481‘a ÍÞN܃j ‘NaÒ¥hÝâ hŸâ‘aâ aÒëoâ _‘hâ‘oâjÎ`‘o¢vÒ‘a‘oÝâ‘a ÎohÝâKU‘a qÑÏu‘aëoÝâ‘NƒZÓ ‘Nj‘`â. ÃÕ` «N×.‘q. 15‘o ‘q^Ò£gaÒJZÓ ÍÞN܃joÒÕh «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ‘aâ ÏuäUK‘Tâ‘aâ.

ÅJ‘N aÒaÒJ\Ü RÒaÒ·‘ahŸâ ‘NmÑ «Ïc‘`‘h¶‘ajK‘`â oÒÕhNÓJ‘Rj ïc‘hâ «Ïc_™Ïskì˜ZÓoø hŸâ‘hhŸâ‘ojÔuhŸÝâ‘a¥Õ`. Ïc‘`âëað‘`‘o ‘q^Ò£fÑ‘hK‘~‘oÝâ‘a ëojÔu‘a «N×\Ò·hÒ‘oâ‘oÝâ‘a (135‘o Ïc‘`ª‘oÝâ) "ÍÞN܃j Ïcà‘hK«Õ“# RÒ‘a‘NmÑ Nü‘qj‘oÝâ pqîÏs‘oÝâ‘RJ «Ïc‘qKÔuKÏcJ e\Ó‘aÕ`. ÃKÎ` hŸä ëoKYÎa (Ïc‘`ª 136-138) ‘~K‘RªK‘^‘h‘oÝâ‘a %ÑNƒjâ& kî‘N %hŸâ‘y‘N‘aªj& ÑaJRÒ ÍÞN܃j Ïc\Ü‘Tâj ‘aè‘^ª «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâ ‘Rä‘\J «eÏu¡‘Nëoðâ‘aÕ`. ÍÞN܃j ÎhNÜj‘aâ Ïc‘`‘oÝâjâ ÍÞNÓƒ]ÓhŸâ‘aâ ‘aè‘^ª pqîÏs‘oÝâ pÛÕhïc‘hÎa «ÏcÔu¤‘`ëoðâ hŸÝâK\Ü‘aâ. «N×.‘q. 1500 «dÒK‘^‘oÝâ‘aJ «føjâ‘RKZÓ ëT‘a¥qüÕh hŸâ‘aâaÒ‘^J\Ü vý‘~Õh‘TÕh‘^‘oâ‘aâ "ÍÞN܃j‘N‘¯# ëTÔc§‘a²Yâ ë^lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. ÃÕ` ÍÞN܃joÒ‘hâ ÎThŸÝâ RÒ‘a‘häÏc ‘N¯ÒPЪ‘a ÏcNÓƒ‘N ‘oÝäJ‘`jRÒ ‘hUKÏce\Ó hŸÝâK\Ü‘aâ. ÏcàhÒ]Ò‘`âjkøJ RÒ‘ahÒb hŸâ‘yßj RÒ‘a‘NmÑ «Ïc‘qKÏu ‘oâ‘a ·Û‘oâOK‘\‘oÝâ‘a‘aâ 16‘o ‘q^Ò£g «ÏceK‘“‘oÝâjK‘`â‘aâ ‘R‘a§˜Yâ‘Tâ‘a¥‘`‘aJRÒ (Æ pÏshŸâ‘oÝâ Ïcçhùµ¡‘N‘oÝâ) ‘aÕ` hÝä ÍÞN܃j oÒÕh dÒYjâ oÒª¡ÔcNÓ ‘oUˆ‘a ‘^‘hâoÒ‘^ oÒbÎN ‘~K‘RªK‘^‘h Ïuä‘T‘ahŸâb «‘RÔwKÏc‘o‘T∑aâ. U«‘^~Ñ‘h‘^‘oÝâ‘a "hŸâ‘yNÒpâ‘aâj aÒYª‘oÝâ#, "hŸâ‘y‘ob‘^j dÒY#hŸÝâJ «eÎ^ª‘N‘oÝâ‘R fîhöƒ‘ae\Ó‘a ‘o‘aRÒ ‘aphŸÝâ bÛÍÞN܃j Ïcà‘hK®‘“âj hŸäYdÒYjÎN ‘~K‘RªK‘^‘h Ïuä‘T‘aj‘RâÎaëoä! 17‘o ‘q^Ò£gaÒZÓ Ïcà‘hâtú¡‘^‘oâ Ù`yÓ‘^âb ‘^KÍÞÑÏcàhÒ‘a¥`Ò‘a ‘oâxaÒY‘N‘oÝâ‘a ÍÞN܃j ‘hK‘RvÒbhŸâ‘aâ aÒëoâ Ïu«‘^‘oÝâkøJ e‘`ÎNn‘N Ïc˜ZÓ‘a²Yâ ‘Rj‘`â. Æ pÏshŸâ‘oÝâkì²j ÍÞN܃j ÍÞÑ_NÓ ÙR^Ò·‘ahŸâ ‘N‘mj^øJ‘Rj ÏuKeK‘“‘oÝâ ‘aäÔwK‘TâYNÜJ `ù‘\§\Ü‘Tâ‘a¥p.

ÅJ‘NJ ‘RphÒÍÞ ‘oä…‘h‘oÝâ‘aJ fîhöƒ‘aJe\Ó‘a aÒmþ Ïc‘R‘h]Òj pÏshŸâ‘oÝâ : aÒmþ - aÒ\Ü Ã‘aJRÒ Î`‘q‘oÝâ, Ïc‘R‘h] - «Ïc‘N‘h]‘oÝâ ÑaJRÒ ‘häÏc‘N‘oÝâ. (ÃÏujâ «Ïc‘N‘h]‘oÝâ «ÏcÔu¤‘` ÏuKÏuƒè‘^‘`‘q ‘häÏc‘N «Ïc~î‘`‘oÝâ. ‘oäj_Û ‘oä‘“‘o, ‘oâè‘Tˆ‰‘NZÓNÒ‘`â j˜ZÓp. NÒb hŸäj‘y]pâYJ «eÏu¡‘N‘oÝâ NÒkî‘`â. «Ïc‘N‘h] ‘q£epâY ‘häÏc‘N vÒ‘oä‘aª oÒURÒJ «ehŸÝâ¡‘Nëoðâ‘a²Yâ ^ø‘Tâ‘aâ.) ÑaJRÒ Î`rÛhŸâ‘oâ‘Râ aõ‘N ‘häÏc‘N pqîÏs‘oâb hŸâ¢‘h‘oÝâ. ÅK‘`âJ ²ÕR˜Ïs ‘Nj§aÒ‘`âjâ `ùÏs‘oÝâjbhŸÝâ, «RÒ‘o䪲rÛj ‘~äÏs]‘oÝâjâ xÏuª‘hÏu ~ÑÍÞ‘a‘oÝâjâ NÒ‘RJj‘oà NÒ‘a‘ap `ùÏs‘oÝâjbÔcK‘TâNö‘a‘obhŸÝâJ ‘NphÒÍÞ ‘oä…‘h‘oÝâ‘aJ‘Rj‘`â. (‘Tä Ä. 1 - Ïc. 66-68) Æ j‘y]‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjÎNRÒ‘`â vÒ‘oä‘aª ÍÞaÒëoä‘`‘oÝâj‘Râ Î`r‘häÏc‘N‘oÝâj ‘Nb¥ZÓNÓJ ‘`ÕRhŸÝâ‘a¥Õ`. Ãp hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâkîhŸâb bÏsƒ¸‘h^øJ ÍÞìÏc§‘oj‘aâÏc‘\‘`â. ŲZî ‘aèÏc‘^âK‘Râ‘aNÜ Ïuâ‘oähö‘N ‘q^Ò£g (ícðUjâNÜ) hŸâhÒµUÛ‘aâJ‘\‘Râ aÒ‘R‘o‘h© ‘hUKU‘a ‘N‘a¥‘\ NÒoÒª‘okø‘N‘a‘oÝâkøJ fîhöƒ‘aJe\Ó‘a %dÒ‘hâ‘RfѨjâ&, %~ÑÍÞ‘a ‘RfѨ&jâ ‘a‘aâ‘ap ÎRhŸâNÒ‘oª‘oÝâjâ, ÎRhŸä·‘ahŸä‘aâNãj ‘`è‘qª«ÏceK‘“‘oÝâjbhŸÝâJ ë`lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. NÒb hŸâphŸÝâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjb bÏsƒ¸‘h^øJ ÍÞìÏc§‘oj‘aâÏc‘\‘`â. ÃhÝâÎ^ hÝâp hŸâb¥hŸÝâJ ‘R‘a¥‘\ Î`‘q‘oÝâ‘a ÏuKÙR‘^ aÒYª‘N‘mj NÒaÒJ\Ü ‘Rj "Ïc‘hÏc_#b ë`lhŸâJ ÍÞîhŸâJ‘Rj˜ZÓëoð‘aJ RÒ‘a‘o‘T∑aâ.

ÅJ‘N hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâhzÝâ‘Nƒ «dÒ‘¯pâ‘N ¢Ôu_ hzâ˜ZÓ`ù hÝâK‘Tâ‘N ÏcÕhrÛlK‘^‘oÝâ. «N×.‘q. 12‘o ‘q^Ò£gaÒZÓNÓ ‘N‘a¥‘\ ‘TK«‘`«Ïc~Ñ ÏcàhÒ]‘oÝâkø ‘o‘apx‘hK ÎT¡Ïuä‘a¥ aÒhŸâNÜJ\Ü Îoâ‘m^ÒmÑj^ø bpâ¡‘^K kîNÜK\Ò Î`rÛhŸâ ÙR^Òaõ¥‘N`Òbb Í‚‚‘N %Ê‘NƒjRÒ]& hÝâKÏcàRÒ dÒ\Ü‘^ä ‘oàKZî paÒ¥‘\b ‘oœÕhK‘Te\ÓKÕ`. Ù`bb e˜ZÓ Îoâ‘m^Ò‘m‘oÝâj^ø bpâ¡‘^‘oÝâkîb hzâ‘NƒjRÒ]j ÍÞÑ_ÛhŸâ ÙR^ÒkÐÏc‘oÝâ hŸâ‘yRÒaø‘^§¡_NÓJ «fÑ_ÏcÕ`‘Nhzòâ‘a‘`b ^øJ‘Tâ‘Tâ‘a¥Õ`. Ä ‘q^Ò£gkøÎa ëojÔu‘a ‘oâ²laÒ‘¯ ÏcàhÒ]‘oÝâkø #"‘N‘oâkÐëoäÕ`hzòâ‘a ‘^âëoâ©‘` ‘hXâKNÒ‘hK ‘N‘oâkÐjhŸâhzòâ‘a jyÓ©bNסÕh¡Ïuä dÒÎ\ %Ê‘Nƒj& RÒ‘aK^ø dúlˆ ‘oœÕhKÏce\ÓKÕ`# ÑaJRÒ hzâ‘Nƒj RÒ‘a‘oÝâ kî‘N hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ Î`‘o^Ò¡Ïuâ^Òª‘^©‘Nëoðâ‘a‘`b ë^lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. «rÛaÒ‘¯âb ·Û‘oâOK‘\‘oÝâ‘aK‘`l ‘`yÒhÒ‘oâ «Ïc‘qKÏu ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâ‘aJ‘Rj %NסÕhK‘^âëh£`Òb NסÕh‘RK‘“‘hâµjâ, RÒK‘“‘hµ‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a Ïu‘h]Ó& Ñaâ oÒ‘Nª‘oÝâ‘aâ ÍÞåU‘a‘aâ aÒJ\Ü hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ë`ñ‘o¡Ïuâ^Òª‘^©‘Nëoðâ‘a hzÝâ‘N «ÏcÎ^ª‘N RÒ‘aqìðlRÒJ eÕh‘’p²jâ‘TâK\Ó‘a‘`b Ïu⧉ÕhKÏcÍÞîhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. ‘oâ²laÒ‘¯ ÏcàhÒ]‘oÝâkøÎa %hŸâyÒK`ù‘m‘a&‘oâ‘aâ ‘aè‘^ª‘oÝâ‘Rä‘\J «eÏu¡‘Nëoðâ‘aÕ`. Æ hŸäK`ùnNÒ (ÄK`ù‘m‘a‘oâ‘a¥‘aâ ÄK`ùn‘NhŸâ‘a¥‘aâ ‘a¢‘hëoÝâ‘NƒZî - ‘Tä. Ïuä.hÒ.b.) ‘aè‘^ª‘oÝâ‘RäÕhˆ «rÛ ‘oÝâYä¥Õh ÏuK‘RÎoâ‘qKRÒÕh²Yâ «oÒhŸÝâ‘TâaÒ¥‘hâ "‘N‘a¥‘\ hŸâ‘yRÒaÒ²kø ‘aZÓÎotÒb¥ hŸâyÓ]×ÎoÏs‘oâb, «rÛÎoÏs‘oâb, ëoäÔwbÛÎoÏs‘oâbÛ ÏcÕhÏcÕhp“Òj Ôcjâ¡vÒ‘hâ. Æëoâ ëoÝâ‘`ZÓvÒÕh ‘hK‘R¢ÏukÐbNÓ ‘oUˆ‘aÏcà\Ü ‘a\Ü‘oÝâ ‘oiNÜ Ã˜Y^ø ‘N˜ZÓ‘a ^õ˜Zì‘oKZÓ Tü‘NKkø blˆ ‘aè¡‘^‘R‘^âjâ «Ïc‘`Õh¶¡ÏuâKÕ`. Æ ‘aè¡^Òb¥ ÄK`ùnNÒ ‘aè‘^ª‘oâbÛ, ‘oâKëT ‘TÏc§‘h ‘aè‘^ª‘oâbÛ Ôcjâ¡vÒ‘hâ. hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjkø hŸâyÓ]×ÎoÏs‘oÝâ^ø aõ‘N hÒK`ùnNÒ ‘aè‘^ª‘oÝâ ëaiÏcàYÍÞå‘\ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ‘aâ hŸâyÒK`ù‘m‘a‘oÝâ‘aNÜ‘aâ ËÊ`ù ÏuKeK‘“‘oÝâK\Ó hŸÝâK\Ü‘abÔcK‘Tâ‘aâ. ÑaJRÒ «N×.‘q. 12‘o ‘q^Ò£gaÒJZÓÎN hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ ‘aè‘^ª‘NmÑ vÒÏw‘T‘hª‘oÝâ‘aâ ‘NlÕR‘a‘`‘a¥‘oäY. Ê‘NƒjRÒ‘a‘oÝâ bÛhŸâyÒK`ù‘m‘a‘oÝâ ‘a‘aâ‘ap ëhK\Ü‘aâ, ÄY^ø\ÓÎ` dÒY dÒY^ø\ÓÎ` hŸäY Ñaâ‘a²Zì‘ohù hŸâ‘yRÒ‘aÎoÏs“Ò‘hâj ÍÞÑ_ÛhŸâ ‘oè¡_ p‘`ªhzÝâ‘Nƒ ‘N‘oj‘häÏcàkìð hŸÝâK\Ü‘aâ. dÒjâƒÕhNÓ vú‘oâaÒ‘¯âb ÏcK\Ó^ÒhÒ‘“ª ‘TÕh«‘^kø hŸâyÒÕ` ÎaÏc‘¯ª‘oÝâj^ødÒYâ ïchöƒ‘aJe\Ó‘a dÒYhŸÝâ, aÒYhŸÝâ, «N×\Ò·hÒ‘oâ‘oÝâ‘aJ fîhöƒ‘ae\Ó‘a ÍÞN܃j Ïcà‘hK«Õ“ hŸâ‘y‘N‘aªj hŸäYhŸÝâ bÛpÏshŸâ‘oÝâ‘aâ Ïu‘oâ¢ÕhKÏcJ‘Rj‘oà. ÏcK\Ó^ÒhÒ‘“ª ‘TÕh«‘^ ‘o‘Nƒ]kø hŸâ‘yÎaÏc‘¯ª Ïuä‘T‘ahŸÝâ, «N×\Ò·hÒ‘oâ ÍÞN܃j Ïcà‘hK«Õ“ dÒYkøJ fÑY^ødÒYâ Ïc‘N‘h]‘oÝâjâ aÒëoâRÒ‘a‘oÝâ^øJ ‘R¯ÒPЪ‘a‘oÝâ ÎTÔu‘a ëoð‘a‘aâ ïchöƒ‘aeJ\ÜYhŸÝâ, hŸâ‘y‘N‘aªj ‘aè‘^ª‘oÝâkø ‘oâ^Ò‘qhÝâÏu⧉‘h]‘oÝâ‘aâ pqîÏs‘oÝâjâ.#

hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâhzÝâ‘Nƒ «dÒ‘¯pâ‘N Ïuµ‘häÏc ‘oäïcÎh TÒYâ‘Tâ‘a¥²Yâ RÒ‘aëoðâhŸÝâK\Ü‘a‘aâY bÕhµoÒ‘`‘oÝâ. ÃhÝâÎ^ ÏcàhÒ] ‘TÕh«‘^ «ÏcÔu¤‘`âkìð‘a hŸâ‘y ÍÞÑ_ÛhŸÝâkì‘oµÕhNÓb RÒ‘a‘NmÑ «Ïc_™Ïsjâ‘a¥²Yâ ‘^ÕR‘a hŸä“Ò‘h‘oÝâjâ RÒ‘ahÒ‘aK‘`â‘a ëa‘a¥J\ø hŸâ‘y ÎoÏs“Ò‘h]ëoÝâ‘N ‘oè¡_RÒ ‘a‘ojKgKU‘aoÒ‘hb hŸÝäÔwKÏcJ‘`ÕR‘a hzâ‘Nƒj RÒ]j, ÍÞN܃j Ïcà‘hK®‘“âj RÒ‘a‘NmÑ·‘oä‘a‘oÝâkî hŸâ‘yRÒaø‘^§¡_NÓ gÛÍÞÑ‘y‘h «dÒhŸâ‘oÝâkìð‘a‘obhŸÝâ, aÒ RÒ‘a‘oÝâ ¡Ïuâ^Òª‘^©‘N‘oÝâRÒJ ‘R¯ÒPЪaøÏchzäÕRRÒ ‘aè^Òª‘aâNãj‘oÝâRÒ ‘aâKë\\Ó hzÝâ‘N «ÏcÎ^ª‘N qìðlNÓJ ÍÞìKÕ`hŸÝâK\ÜY hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ hzÝâ‘Nƒ «dÒ‘¯pâNÒ‘o¢Ïuhzòâ hŸÝâK\Ü‘abhŸÝâJ ÍÞìÏc§‘o‘T∑aâ.

hŸâ‘yRÒ‘a ÏcÕh]Ò‘oâ ‘TÕh«‘^‘oâ_ U«‘^ëoðâ‘aÕ`. ‘h‘T‘akøJ «e‘`‘h¶‘akøJ ‘`‘h‘^‘h‘oÝâ‘aNÜ‘aâ ÏcÕh]Ò‘oâ‘oâK‘`â‘Tâ ‘oUˆ‘aÕ`. ëoÝâ‘`Y hŸä«^Ò¢Ïuj‘oÝâjâ, NÒÎoâ‘qµÙh«‘o‘^ ÏuK«Ïc`ÒhŸâ ÏchÒhŸâ]âkìð‘a NÒ‘oâK‘`âj køÕR²mÜ‘aâ, ‘^‘`âÏcÕh Ïc²kì Ïc˜Yâj ‘h‘TˆvÒ‘o\Ó, dÒ\Ó ‘RlÕR‘a hÒ‘TÎ`p\×jâ‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ «Ïc‘`‘h¶‘aj ‘NÕ“™tÒ‘a‘oÝâkìð‘ap. ÃÕ` pp‘“ «ÏcÎ`‘q‘oÝâjNÜ p¡ÏuÕhK‘TâY‘oj‘a aÒhŸä«dÒK‘^‘oÝâjK‘`l pp‘“ «‘q‘oª ‘`èqѪ‘^©‘N‘oÝâkìð‘a vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâj^ø ‘a‘aâeK‘“‘oÝâ ícKd÷KÕ`K‘TâNö‘a¥Õ`. pp‘“ ÙR_ ‘'K‘`Ïuâ¹j‘aâ ‘`‘akø b‘oÝâ\܈Nö‘a¥Õ`. hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a «RÒ‘oâ‘N‘h]‘oÝâjâ, fõ‘oâ©kÐY ëhð‘^âjâ ëoÝâ‘`j‘Râ ÍÞÑ‘aÏc‘`‘N‘oàj ‘RKY‘oÝâ‘aâK\Ó ‘a‘R‘h‘oÝâjK‘`â hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâj aÒ«‘qhÝâKU‘a ÏuKÙR‘^‘N‘oàjícð\Ó ‘RKY‘oÝâjNÜ‘aâ «fÑNÓ‘aÕ`. ‘NphÒÍÞÞj ‘RKY‘oÝâkî NÒ‘`â, hÒÍÞ‘N‘oàj ‘RKY‘oÝâjâ‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a Ïu‘hÏuµ_ NÒ«‘qhŸâ‘oÝâkìð‘ap. ‘NjâNÜj‘oÝâj Ïcjâ‘^‘h‘R‘^âj ‘N‘oàjNÜJ ‘`«‘`‘TaÒ‘oNÒ‘q‘oÝâjâ ‘RlÕR‘a²Zî ÍÞN܃jâ, ëa‘hâNÜjâ, ÎaaÒ‘`âjâ, Rö²jjâ, «fÑÏw©]âjâ ëoÝâ‘`j‘Râ Ïcjâë^‘RjoÒÕhNÓJ ‘`‘^§‚°‘`‘h¶aÒ‘oNÒ‘q‘oÝâjâ ‘RlÕR‘ap. ëoÝâ‘`Y RÒ‘a‘häÏc ‘N¯ÒPЪ‘a‘oÝâ‘R «RÒ‘oâØu‘oâjJ fÑ‘oâ‘h RÒ«‘^‘oä«^øÏcÍÚpRÒ ‘aâK\Ó‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ aÒ\Ü aÒZÓNÓ oÒ‘\oÒ‘\j aÒ‘\J e\Ü‘TâK\Ó‘a pÛÕ“aÒY‘NÏcà oÒYëoâÕhÕR hÒ‘T‘a‘RÕh ëoÝâ‘RvÒjj ëN‘RJ «fÑNÓ ‘hK‘R~ø‘R‘oÝâ ‘a‘o‘“ÕhK‘TâY^ø ‘oä…‘h‘häÏc‘N «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ ‘a·ÏuÕhKU aÒY‘N aÒ‘oâ‘N‘h]‘oÝâ ÎThÝâK‘TâNö‘a¥Õ`. NùYkøb hÒÍÞÞRÒÕhNÓb fîYkøb «ÏcÍÞjNÜ‘aâ Ïu‘oä‘a‘oÝâRÒ aÒ‘`‘h dÒ«‘^ëoðâ‘aÕ`. ë^jâ‘Râ ~ÑÏsNÜ ejâNÜe\Ó‘Rj Ïcjâ^Ò‘oàj ëojÔu‘aÕ` hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ. Ïcjâ ‘^‘h‘R‘^âj «ÏcÍÞÑÍÚp^ø‘`K‘^ pqîÏs‘oÝâj‘aâ «Ïc_gKgK‘TâNö‘a¥Õ`. Ïcjâp‘“‘oÝâj ‘N‘¯j NÒ«‘qhŸâëoðâ‘aÕ`. dÒ‘[ªÎRhŸâ aÒZѪ‘^©‘N‘oÝâkìð‘a ícN܃ «ÏchzäÍÞ‘a‘oÝâj NÓN܃‘ohzòâ blU‘aÕ`. ÃÕ`hzÝâ‘N vÒ‘hµÍÞbÛ‘aëoðâ‘a eÏwß‘oÝâO «ÏchzäÍÞ‘a ÏuaÒ‘“ëoðâ‘a vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâRÒJ eÕh]pâKU‘aÕ`. Æ ÏcÕh]Ò‘oâ‘oâK‘^hŸÝâ ÎaJë\bpâÕ` ‘q^Ò£eâj ‘TÕh«‘^ ‘RjÕ`.

hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ hzÝâ‘Nƒ «dÒUÛ‘a‘^ hzâK‘^hzä, «dÒ‘¯pâ‘N ¢Ôu_ hzâ˜ZÓ`ù pÛâ‘`J eÕhrÛlKÏcJ e\Ó‘aÕ`. «N×.‘q. 12‘o ‘q^Ò£gNÓ ‘oÝâK‘`â NÒj‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘a ‘TÕh«‘^kø ‘aŒÍÞÑ‘^ hŸÝâ‘R‘oÝâ. ÃÕ` hŸâ‘y ÎoÏs“Ò‘h]‘oÝâ ‘oè¡_RÒ ‘a‘ojKgKU hŸÝâK\ÜYÎT Îa‘h§\ÓhŸÝâK‘\‘`‘Râ‘ab hŸÝäÔwKÏc‘`JÕR‘a, Ê‘NƒjRÒ]j, ÍÞN܃j ÍÞÑ‘^âj «dÒ‘`â‘h¨‰‘o¢Ôu_ ‘RÕh¨‰‘^ëoðâ‘a NÒjëoðâhŸÝâK\Ü‘ab hŸÝäÔwKÏc‘o‘T∑aâ. ÑaJRÒ oÒÕh ‘oÝäj‘oÝâ‘a oÒÔuëNNÓƒ hŸÝâK\Ü‘ab hŸÝäÔwKÏcJ ‘`ÕR‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ «dÒ‘hK‘~‘`‘qkøÎa ‘hädÒhùÏc‘oÝâ‘Rj‘`b ëTÏc§‘ojÔu‘o‘T∑aâ. NÒb, hŸä‘hädÒhùÏc‘oä ÍÞÑ‘^âj hŸÝâ‘^§¡_ÎNRÒb hŸâ‘yRÒ‘a ‘häÏc‘NmÑ ÏcÕh]_NÓ Ïu‘`ªL NÒ‘h]ëoðâ hŸÝâK\Ü‘ab ëTÏc§kî‘oÝâ. Ä hŸâ‘y‘hädÒhùÏc‘oÝâ^øb hŸäYdÒYj «ÏcÏu¡NÓ dÒjâƒÕhNÓ vú‘oâaÒ‘¯âb ÏcK\Ó^ÒhÒ‘“ª ‘TÕh«‘^kø‘RjJ ‘`‘aJRÒ aÒ ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâ 14 ‘q^Ò£g ‘`‘aâ‘N ‘o‘T∑Tâ‘a¥²Zî ‘TÏc§‘o‘T∑aâ. NÒb hÝâK Õ`_‘oè¡‘^‘oÝâ ëoÝâ‘`j‘Râ pÏshŸâ‘oÝâj «ÏcÏu¡NÓ NÒ‘ahÒ‘aK‘`â‘a aÒJZÓ ‘NÕ` ‘häÏc‘NmÑ Ïu‘oâ«‘R Ïuµ‘häÏc‘oÝâ‘aâ b‘häÔcK‘TâNö‘a¥²YâNÒ‘`â. vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâRÒëað‘a ‘häd÷KÕ`‘a²Yâ RÒ‘ahÒ‘`â. òZîhzòâ hŸÝâK\Ó‘aTø pÛ‘hqìð‘o‘oâ‘^ «Ïc‘o¡‘hNÜJë\ñ‘a Õ`µÏc‘` ‘h‘R\ø`ÒÏw‘h]Ò‘`ªÎa‘N Î`rvÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâj ‘a_«Øc_ aÒ‘`ÕhKU‘a vú‘oâ‘a ‘h‘R‘\ Õ`µÏc‘`jÎN «dÒ“Ò‘aª‘oÝâ‘Rj hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aâ ‘Rä‘\ aõ‘NƒZìð‘a ‘hUKU `Òbaõ‘N «ÏcTÒ‘h vÒ‘“‘a‘oÝâRÒ pbhzäÕRK‘TâNöb hŸÝâK‘\\Ò? ÃÏujâ 15-16 ‘q^Ò£e‘oÝâjNÜ ‘oÝâK‘`âaÒJY hŸâ‘yRÒ‘aëoÝâ‘N vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâRÒJRÒb, ‘häÏc‘N «Ïc«NÓhŸâRÒJRÒb ‘häd÷KÕ`‘a²ZÑ“Ò‘h‘oÝâjâ RÒ‘ahÒ‘oà. ÃhÝâÎ^ ÃK‘^NÜ‘oÝâK‘`â ‘oâ‘a hŸäK®‘“âjNÜ ‘oä…‘haÒY‘N‘oÝâ ‘oKZÓ aÒY‘N‘oÝâjâ («N×\Ò·hÒ‘oâ‘oÝâ paÒ) kî‘Ndú‘o‘TâˆRÒ‘N. NÒb hŸâ‘y RÒ‘a‘oÝâ‘okì Î`rÏu‘h]ÓNÓJ ÍÞìKÕ`‘a aÒY‘N‘oÝâjâ Nöb¥ kî‘Ndúkî‘`â. ‘oâ‘a‘okìÎa Ïcç‘hµNÒj‘oÝâ‘aJ ‘`pâmÜjâ, ‘N‘a¥\Ó‘Râjâ ëoÝâ‘`j‘Râ ‘oâÕhNöK‘`ÕhNÓ ‘oä…‘haÒY‘N‘oÝâj ‘oKZÓ aÒY‘N‘oÝâjâ kî‘a²Yâ ë^lhŸâ‘o‘TâˆY hŸâ«e‘oÝâ. NÒb hŸäYp‘N ÍÞÑ‘^âjÎN hŸäYdÒYj hŸâK`Ò¢Ïu hŸÝâ‘a¥²Yâ ë^lhŸÝâ‘TâK‘\ aÒ‘R‘h‘N ÍÞÑ‘^âjNÜ aÒY‘N ‘NmÑ·‘hâU hŸâ‘a¥Õ` ÏuÏwÍÞ‘oÝâ‘R`Ò. ÄaÒJZÓ ‘oâ‘aÎ`r aÒY‘N‘oÝâkî pÛÕ“ aÒY‘N‘oÝâj‘aâ ïc‘hJ «eÔu¤Õ` ëNNÓƒ‘ap. ÃY pÛÕ“kø aÒ‘\eJ\Ü aÒY‘N‘oÝâjb hŸâ¢‘h‘oÝâ. (pÛÕ“hŸâ‘aRÒ bY‘`‘q‘häÏc‘N «Ïcfî‘“‘oÝâRÒ‘`â. aÒY‘N ‘q£epâY ‘häÏc‘N vÒ‘oâ‘aªÏuäU) ÅÕ` ‘N‘a¥\Ó‘Râj %ehŸâkÐY&, ‘^pâmÜj %ë^‘hâNメ‘^â& ÑaâoÒbNÓ Ïu‘oäaÒ¢‘h‘Nëoðâ‘aÕ`. dÒjâƒÕhNÓ vú‘oâaÒ‘¯âb ÏcK\Ó^ÒhÒ‘“ª ‘TÕh«‘^køÎa aÒY‘N‘oÝâjâ, eÏwß‘häÏc‘N‘oÝâjâ, ëoš‘\K‘R‘oÝâ, ^øjâfõ‘oâ©kÐYjâ ëoÝâ‘`j‘Râ ‘häÏc‘N «Ïc«NÓhŸâjÎa‘N‘oÝâ ïchöƒ‘a e\Ó‘ap. ÍÞ‘ob‘Njâ, dÒ«‘^j hŸäx‘hª‘N‘oÝâ, «Ïc‘`‘h¶‘a «Ïchù‘T‘N, ÷‘ahŸâ‘~K‘Râjâ, ÏuKÙR‘^Ïcà ÏwK‘Râ ëoÝâ> aÒY‘NÏcà ‘^K‘^â p‘oÕhKÏc e\Ó‘aÕ`. «_Ïcà‘hpÍÞhŸâ‘oÝâ, NÒ‘oâ‘`Ïw‘a‘oÝâ, â‘haÒÙh‘qµ‘h‘oÝâ, ÃK‘“‘N‘RK‘“‘RÍÞÑÏuâ‘h‘o‘“‘oÝâ, ‘`yÒ‘“µ‘h‘“µKÏu‘oÝâ, yבhvÒ‘R‘h ‘oâ‘“‘a‘oÝâ, ÔuÕhhŸä‘m ‘TÕh«‘^ ëoÝâ> aÒZÓ aÒYÎN_‘oè¡‘^‘oÝâjâ‘aâ fîhöƒ‘ae\Ó‘ap. ÅK‘`l ‘N‘¯jâ Nöb¥ Ôc‘`Ïc NÒj‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a ‘o¡Ïuâ‘oàjâ ëað‘ap. ÅpNÒ‘N «N×\Ò·hÒ‘oâ‘oÝâ‘a fîhöƒ‘ae\Ó‘a ‘oä‘T£kîp ‘TÕh‘^ aÒY‘N‘oÝâ, pÍÞhŸâ‘a‘R‘h «Ïc‘~â‘oà pÛ‘h‘a‘hÔuKÏwhÒhŸâj («N×.‘q. 1506-1509) Nöjâ‘oàkøJ ‘RäUÏcç\Ó «fÑÏw©] ~Ñ‘R‘o‘^âjâ «Ïc‘`Õh¶KU‘a²Yâ ë^lhŸâ ‘oUˆ‘a ÏuKfîY ‘Râ‘h‘ohÒÍÞÞ aÒY‘N‘oÝâ, «N×.‘q. 1514 aÒJZÓ ‘N‘hä¥jâ ÍÖ²kÐ ëT‘hâ‘oà fì‘m‘R‘m³ rkÐqÑÏu‘a‘oÝâ ‘aK‘`âJ fîhöƒ‘a e\Ó‘a ^ÒhÝâNöK‘\ aÒY‘N‘oÝâ ëoÝâ> hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâRÒ bÛaÒJ\Ü NöK‘`‘hâ ÏcÕhqø‘“NÜjÎT ~ÑpKÏce\Ü‘Tâ‘a¥p. NÒb hŸâ²Yâ ~ÑpK‘TâYNÜJ ‘`ÕR‘a hŸä“Ò‘hÎoâpâhŸÝâ kî‘`â. Ãp pÛÕ“ - ë^‘h aÒY‘N‘oÝâj Nù‘oNÜ ÍÞìKÕ`‘ap ‘oä«‘^Îoâhzòâ hŸÝâK\Ü‘aâ.

Ïcç‘hµ‘oÝâ eÏwß“Ò ÏuKÏuƒè‘^ vÒÔw‘^ª «ÏcpÛ]âkìð‘a ‘oâ‘a ‘N‘oàjâ ÏuKÏuƒè‘^ aÒY‘N‘oÝâj ‘oKZÓ aÒY‘N‘oÝâj‘aâ ë`‘aâ‘Râ‘a ÏuèÍÖKÏcëhðÕh ÏuÕh‘N`Ò Ä aÒY‘N‘oÝâjÎa aÒY‘N‘oÝâjâRÒ aÒK«Ù“‘NÕhKÏckî‘`â. Nöb¥ZÓb Ïc‘`ª «ÏceK‘“‘oÝâjâRÒ ‘oä«‘^Îoâ ÏcÕh‘o¡ÕhKUÕh. «N×\Ò·hÒ‘oâ ëoÝâ‘NƒZÓ ÃK‘`âj ‘NÏcoÒ‘`‘oÝâ. ÄaÒJ\Ü hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâjK‘`â ÏuKÏuƒè‘^ aÒY‘N‘oÝâjâ «e‘`Õh¶KÏc e\Ü‘TâKë\\Ó‘obhŸÝâ, ÍÞ‘a¢vÒ‘a‘oÝâjkø pÛÕ“aÒY‘N‘oÝâjâ, eÏwß‘häÏc‘oÝâjâ ëoÝâ‘`j‘Râ ë^‘h aÒY‘N‘oÝâjâ‘aâ «eTÒ‘h‘oâK‘`âKë\\Ó‘abhŸÝâ ‘aäÔwKÏc ‘ojÔuhŸÝâ‘a¥Õ`. NÒj«‘N‘oâ‘oÝâ‘a oÒb «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjícð ‘Rä‘\e\Ó hŸâÕ` hŸä‘Nè˜Ïsâkìð‘a r˜Ïs‘N‘oàjâ NöK‘`‘hâ ‘^«‘`‘T‘a ÎTÏc˜Y‘RÎa ‘häÏc‘N‘N‘m NöK‘^ ÏuK‘^ÕhK‘TâNöb hzÝâ‘N pr˜Ïs«Ïc«NÓhŸâRÒ ‘häd÷KÕ` hÒÍÞ «Ïcëoä‘`‘oÝâj‘aâ Ïu‘oâdÒ‘m‘oÝâRÒ ÍÞå‘hRöb pÛÕ“ aÒY‘N‘oâbhŸÝâ fîhöKÕ` Î`r Ïu‘hnNÓ ÍÞìKÕ`‘a aÒY‘N‘oÝâjëN²j «e_bÕ“RÒ blU‘aÕ`. ‘oâ‘aNÜ aÒY‘N ‘Nè‘^âjâ kîbkøYâ _ÛÕhˆ‘aÕ`. Ù`b «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ ‘oÝäj‘oÝâ‘RÎa ëoÝâ‘a¥ ëoÝâ‘a¥ZÓ‘`‘aâ‘N ‘Rä‘\ ‘oâ‘a ‘N‘oàjNÜ ‘oä…‘haÒY‘N‘oÝâj‘oKZÓ aÒY‘N‘oÝâjâ ‘hUKÏc‘ojÔu‘a hŸä‘o‘qª‘N‘^ ‘Nb§KÏc‘N dúhÝâ hŸÝâK‘\‘o‘T∑aâ.

dÒjâƒÕhNÓ vú‘oâaÒ‘¯âb aÒZÓÎN hŸâ‘y ÎaÏc‘¯ª‘oÝâj ^ø\Ó dÒYRÒ aÒYRÒ ëojÔuhŸÝâK\Ü‘ab hŸÝäÔwKÏc ‘`ÕR‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘a NÒK«‘“‘oÝâ‘a aÒ«Ïc‘`‘h¶NÜkõ‘N pr˜Ïs ÍÞÑ_RÒ Îa‘h§\Ó‘a Ôc‘`Ïc RöK‘^ NÒj‘oÝâ‘aNÜ hŸâ‘yÎaÏc‘¯ª‘oÝâj^ø\Ó ÏuKeK‘“‘oÝâ Ïu‘\l RÒ‘a‘oÝâ‘aÎN «dÒ“Ò‘aª‘oÝâ íwUˆhŸÝâK\Ü‘aâ. Ïc‘`âëað‘`‘o ‘q^Ò£gkø ·Û‘oâOK\ø`ÒÏw‘h]‘oÝâ‘aâ e˜ZÓ hŸâÕ` ¡vú«‘^ dÒ[ùÏchzäÕRhzòâ‘a hzÝâ‘N «ÏcÎ^ª‘NRÒ‘a qìðl hŸâbhŸÝâ «N×\Ò·hÒëoä`ÒÏw‘h]‘oÝâ e˜ZÓ hŸâÕ` ÍÞN܃j Ïcà‘hK«Õ“ÎT ëa‘NƒZÓRÒ ®‘qâ_jhŸä‘^©‘N oÒ`ùªÏcÏuÔw‘^‘oÝâRÒ hÒ‘R^Ò‘m‘oä‘a¢vÒhÝâ ‘R‘oâ‘N bÔw‘^‘oÝâRÒ RÒ“ÒPЪ‘a Ïcà‘hÏu¹‘h‘oÝâRÒ «ehzäÕRKÏce\Ü ‘TâKë\\Ó‘`bhŸÝâ ë^lhŸÝâ ‘Tâ‘a¥Õ`. Ç`Ò. «N×\Ò·hÒ‘oâ‘oÝâ‘a aÒ ÍÞN܃j Ïcà‘hK«Õ“ dÒY^ø ÑNƒj (%hŸâ‘y‘N‘aªj&) hŸäYhŸÝâ ‘oœÕh‘^ëoðâ hŸÝâK\ÜY («N×.hÒ. 136-137) aÒ RÒ‘a‘oÝâ ‘aè^Òª‘aâNãjëoðâ‘a‘`bhŸÝâJ ë`lhŸâ‘`‘Râ‘aâ. ÅK‘N‘aâ aÒaÒJZÓ `Òb «ÏcÎ^ª‘N‘^ hzâ˜ZÓ‘`‘aRÒ «N×.‘q. 1408-1502 ÏuK.j ‘a\Ü‘oâ‘aâK\Ó‘a ÏuKNס‘haÒTÒ‘h⪑\b «ÏcPЪ‘^âë\ñ‘a U‘a_‘hâ‘oâkÐTÒ‘hâª\Ü (1537 «dÒK‘^‘oÝâ) ÏuKNס‘h‘a j‘y]‘oâ‘aâ ÏuKÏuƒè‘^ «‘RK‘¯‘oÝâ‘aâ ÏuµÔc^Ò‘oâÏw ‘Nè‘^‘oÝâ‘aâ ÏuµÍÞ‘a‘N oÒªPЪ‘^‘oÝâ‘aâ (ÅÕ`hŸÝâÏcj¤e‘oÝâ) ë`‘aâ‘RâÍÞîhŸÝâ‘Tâ ‘`‘hâ‘oàjâ ÍÞN܃j ÎhNÜ kîjjâ, ‘TK‘`‘oä‘oâ Ïc‘`‘oÝâjâ ëoÝâ‘`j‘Râ oÒbb ëoÝâ‘`Y fîhöƒ‘aâ‘Tâ g‘`Ïc Röb¥ZÓ j‘y]‘oÝâjâ b‘hµUKU hŸâ‘yRÒ‘a Ïc‘`‘oÝâj‘RäÕhˆ hÝâ²Yâ «oÒN܃ëTˆ‘aâ. "hŸâ‘yRÒ‘a Ïc‘`Keâjâ ‘apµ‘“‘oÝâ‘a Ïu‘oÝâU^ÒÎa‘N p‘“ ^Ò‘m ÏuK‘R‘^âj‘aâ ‘a‘o‘hvÒjK «NÓhŸä Ïu‘oœ‘hKeâj‘aâ‘Tâ ‘aj‘hâ‘ab ÏwÕhNס‘haÒ TÒ‘h⪑\bhzâ# - ÏuK.j. 66 ‘o Ïc‘`ª‘oÝâ Ñ^\Ü ‘`‘hâ‘oàjâ Îajjâ ëoÝâ‘`j‘Râ Ïc‘`‘oÝâjNÜ j‘y]‘oÝâjâ ëTÔc§hŸÝâKë\‘aâ. NÒb oÒb^ødÒYâ ëoÝâ‘`Y ÍÞN܃j ÎhNÜj ïcëh¡‘^âNöbhŸÝâ (‘Tä. 50‘o Ïc‘`ª‘oÝâ) «ÏcÎ^ª‘N‘oÝâRÒ aÒïc‘h j‘y]‘oÝâ ëTÔc§hŸÝâK‘\kî‘`â.

ÃK‘`âÎT‘^‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a Ïc‘`‘oÝâj ÎakБ`âj^ødÒYâ ëoÝâ‘`Y fîhöƒ‘a‘NdúhÝâ‘a‘aâ ÎakÐj‘y]‘oÝâ ëoKY oÒb j‘y]‘oÝâ‘aâ ëTÔc§ hŸÝâK\ÜY‘aâ ÍÞå‘\ ÍÞN܃jÎhNÜj‘a¥‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a Ïc‘`‘oÝâj‘a¥‘aâ aõ‘NƒZîhŸâb ‘aäÔwK‘T ‘o‘T∑aâ. "hŸâ‘yRÒ‘a Ïc‘`Keâjâ# Ãb eÏwß‘o‘T‘a‘oÝâ oÒ‘\e\ÜYÎT hŸâ‘yRÒ‘a‘oâ‘aRÒ Îa`ùhzÝâ‘Nƒ ÙR_ ‘Tˆ‰K`ùÏ•âZÓ‘^ëoðâ‘a‘`b NÒ‘N Ïcjâp‘“‘oÝâkìð‘a Ïc‘`‘oÝâj^ø Nã\Ó‘a‘`b ë^lhŸâ‘a‘Râ‘aâ. Ãp ^Ò‘m eÏwß‘m‘oÝâjâ‘aâ, ‘a‘o‘hvÒjK‘Nè‘^‘oÝâjâ ëað‘a‘ob Ïu§˜Ïs‘oÝâRÒ ëTÏc§e\Ó‘aÕ`. ícð pÏshŸâ‘oÝâj‘aâ e˜ZÓ 15‘o ‘q^Ò£gkø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ, ‘N¯Ò‘ojKe‘a‘oÝâ, Ïu‘oÝâU^ÒÎa‘N p‘“^Ò‘m ÏuKÙR‘^‘oÝâjâ, ‘a‘o‘hvÒjK«NÓhŸä Ïu‘oœ‘h‘oÝâjâ‘a‘Râ Ïc‘`‘oÝâjâ‘aâ ‘NlÕR NÒ‘oª ‘h‘TaøÏchŸÝâ¡‘N Ïuµ‘häÏc‘oÝâ‘aâ ‘N…lhŸÝâ‘a¥‘`b ëTÏc§‘a‘Râ‘aâ.

‘h‘TaÒ «Ïc«NÓhŸâ‘aâ e˜ZÓ vÒÔw‘^ª‘oâK‘^hŸÝâ ‘oÝâ¡ë^i‘Râjâ - Ïc‘`ª‘oÝâ, ‘R‘`ª‘oÝâ, Ïc‘`‘oÝâ kî‘N ÎRhŸâ‘oÝâ. Ä ‘oÝä\ÓKZÓ «ÏcÎ^ª‘N «Ïchzä‘R‘oÝâ ‘oj‘aRÒb ÏuK‘Nj‘a «Ïchzä‘R‘oÝâ ‘oj‘aRÒb eÏwßp‘“ vÒÔw‘^ª «Ïc«NÓhŸâj‘aâ vÒÕ“KÏc‘o‘T∑aâ. ë^jâ‘Râkø e‘`âaÒi‘o ‘q^Ò£g U‘oÕh`ÒNÒ ëojÔu‘a r˜ÏsoÒÍS©hŸâ ëoâN܃‘oRÒ e‘`ª‘R‘`ª Ç‘~hŸä‘^©‘Nëoðâ‘a ‘TKÏcç“ù‘h]Ókø vÒÕR‘a ÏcàhÒ]‘oÝâjâ, «ÏceK‘“‘oÝâjâ, Ïc‘`ª ÎN‘oj‘oÝâRÒ ‘a‘\U‘a ‘q‘^‘N‘oÝâkî. NÒb ÃÏc§ZÓÎN TÒjNÒj‘oÝâRÒ Îa Ïc²kì hzâ²jjkøaø ÏcjâNÜ‘Tâ‘a¥ ÎRhŸâ Ïu‘hÏuµ_ r˜Ïs‘N‘oàjÎT ‘aâïcyÓKÏce\Ó‘aÕ`. ÃhÝâ‘a‘aâ b˜ÏsÏc\Ó‘a r˜Ïs‘N‘oàkî NöK‘`iâ Ïc‘` Ïc‘`ª‘oÝâjNÜ ‘a\Ópâ oÒY‘oÝâRÒ ‘a‘\‘Tâ‘a˜ZÓ «Ïc«NÓhŸâ aõ‘N`Òbb Øuµ‘NÕhKUÕh. ÃÎ` Õ`µÏc‘`. òZî hŸâYâ ‘oä…‘hÏc¤‘`_NÓ ëTKÕ`‘a ‘NnNù‘^ƒn‘Nj ‘häÏc‘oÝâ‘a ‘a‘o‘^ÕhKU‘a Ïc‘`‘Np^Ò «Ïcfî‘“‘oâ‘Râ ‘h‘R‘\hŸÝâ ‘RlÔu ‘oUˆ‘a Ç`ÒÏw‘h]‘oÝâ‘aâ ‘Rä‘\ Øuµ‘NÕhKUÕh. Ä «Ïc«NÓhŸâjb¥KZÓNÓ Îa‘NoÒ‘Nª‘^ ÏuKÏ•âZÓKÏc ‘Rj˜ZÓÕ` hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ. Ä ‘hÏwÏuª‘oÝâ «‘RÔwKUhïáâ NÒføjâ NÒj «‘N‘oâ‘oÝâ‘a ëoðp‘“ª «ÏcpÛ]âkìð‘a ‘oâ‘a ‘N‘oàjâ NöK‘`iâ ‘^«‘`‘T‘a ÎTÏc˜ZÓÕh.

‘oâ‘a NÓÏc§ZÓNÓ ë^lÔu‘aK‘^kø ë^jâ‘Râ‘a ëojÔu‘a ëoÝâ˜YëoÝâ‘`ZÓ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a «N×.‘q. 15‘o ‘q^Ò£gNÓ hŸÝâ¡‘^hÒ¢‘h‘oÝâ‘a ‘aâK\Ó‘a «dújâ‘RKZÓ ëT‘a¥qüÕh vý‘~Õh‘TÕh‘^Îoâ. ÃÕ`hzòâ‘a ‘a‘^\Ü ‘hUKU‘a²Yâ ë^lÔu‘aÎ` NÒb «‘RK‘¯‘oÝâ j·KÏckî‘`â. ÃÕ` ÍÞN܃j ‘N‘¯hŸâb ïchöƒ‘a e\Ó‘aÕ`. ÃÕ` ^Ò‘m³dÒ‘N U‘a_‘hâ‘oâkÐTÒ‘hâª\Ü ëTÔc§‘a hŸâ‘yRÒ‘a j‘y]‘oâ²Yâ "‘a‘o‘hvÒjK‘Nè‘^‘oÝâ‘R# ‘aâ‘a¥‘`b ïchöƒ‘ae\ÜY ‘R‘oâbKÏc ‘`ÕRhŸÝâ‘a¥Õ`. ‘Np `Òbb ÍÞN܃j NöiNÜ «oÒíuaø, ÍÞN܃joÒÕh RÒ‘a‘häÏc‘N¯ÒPЪ‘a Ï•NÓƒÎa ‘oÝä‘`jRÒ ‘hUKU hŸÝâK\ÜYÎT‘^ aÒïc‘hâ íc˜ZÓhŸÝâKë\aø, kî‘N hŸäaÒ\Ü hŸâ‘yRÒ‘a vÒ‘oä‘aª‘oÝâRÒ ÍÞN܃j ‘N‘¯hŸâ‘aâ ÏchÒªhŸâ ‘oª‘ox‘h‘oÝâ‘a¥`ù ë^lhŸâ‘`â. vý‘~Õh ‘TÕh‘^‘oÝâ ~Ñ‘R‘o‘^ pœÏsâ ÏcàhÒ]‘oÝâjK‘`â ‘Rj‘`â. NÒb `ÒbNÓ hŸâ‘y dÒ«‘^j^ø RÒb ÍÞN܃j NÜjÎ`‘o‘^hŸâ‘Râ NÒÎoâ‘qµÕh^ø RÒb ÏuKeK‘“‘oÝâ kî‘`â. ‘oâ‘aN×aÒ \ÜÏcj¤e‘oâ‘Râ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjb¥hŸÝâ ‘a˜ZÓÎo. ëT‘a¥qüÕh ‘Nè_ hŸâ‘yRÒ‘a ‘oâb hŸÝäÔwK‘TâYhïáâ Ïu‘oâKÍÞÏu‘oâ‘Râ‘aâ. 15‘o ‘q^Ò£gaÒZÓ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a _Ûëh˜ZÓ`ù ‘Tä‘^‘oâ‘a¥ aÒ‘Nè_hŸÝâ ‘Nè_‘oäÔudúhÝâ‘aÕ`. «N×.‘q. 1500 ÏuK. «dÒK‘^‘oÝâoÒ‘\‘Râ ëo²jKNÓ ^Ò‘^K‘~˜Yâ ‘^‘a ‘NpUK^Ò‘oâ]ÓhŸâ‘aâ j‘y] «‘RK‘¯‘oÝâ‘a ~ÑtÒ j‘y]ÒÕ“NÒ‘h‘oÝâ‘a "jyש‘NmѪ]‘oÝâkøb ÎhNÜ#j‘aâ ïc‘h "bÛ‘hÍÞø‘`‘hâ hÒ]Ó bÛjÎo]ÓNÓb# Ñaâ ‘aâ`ÒÏw‘h] pâëTˆ‘aâ. ÎhNÜj‘aâ ‘h‘TaÒ pqîÏs‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjK‘`â ‘oä«‘^Îoâ ‘N‘a§˜Yâ‘aâ. hŸâ‘yRÒ‘a Ïc‘`‘oÝâjNÜ ÍÞN܃j ÎhNÜj‘aâ ïc‘hâ‘a¥²Yâ ÏuKNס‘h‘a j‘y]‘oÝâ‘aâK\Ó «‘RÔwKÏc‘a‘Râ‘aâ‘R`Ò. ÃhÝâÎ^ ^Ò‘^K‘~˜Yâ ‘aâ`ÒÏw‘h]‘oÝâ Õ`µÏc‘` dÒ‘`‘oÝâ NÒb hÝâÕ` ÍÞKíc‘R_ ‘RjÕ`. Ä «Ïc‘Nƒ‘aâ‘a¥ Îh‘N‘aâ ‘oäY NÒ‘`‘ahÒbÕ`. ÅÕ` U«‘^‘Np íc£‘`‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ jK‘`âK\Ü‘ab ëTÔc§‘a "ÍÞKícÎhNÜ# j‘y]‘oÝâ‘aNÜ Ïub¥Ôw‘^‘oÝâRÒ ‘aâ‘a¥Õ`. ícð jyש ‘NkЪ]‘oÝâ hŸâ‘yRÒ‘aëoðâ hŸÝâK\Ü‘ab ‘^jKÏc‘a‘Râ‘aâ. NÒb hÝä «‘RK‘¯‘oÝâ Nã‘\ j·KÏckî‘`â. ÅÕ` hŸâ‘^ƒè‘^‘oâ‘aâ pÏshŸâ‘oÝâ ‘Rä‘\ ë^lÔu‘aÕ` NÒ‘`â. Ù`bb e˜ZÓ aÒZÓ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjK‘`â Îh‘N‘aâ‘aÕ` hzÝâ‘N ‘h‘TaÒK‘R‘oâb hŸÝäÔwKÏc‘a‘Râ‘aâ. `Òb Ïuµ‘häÏcëoâ˜ZÓ`ù hzâiâ‘RâY NÒK«‘“‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a j‘y]‘oÝâ‘RäÕhˆ ëTÏc§âYNÜ RöK‘^ «ÏchŸâ‘^¥‘oÝâ ÎTÔu‘a oÒÕhkø ëoÝâ‘`ZÓoÒ\Ü U«‘^‘Np íc£‘`‘a (16‘o ‘q^Ò£g ÏcçhÒµ¢‘h‘oÝâ) ‘hUKU‘a j‘y]vÒ‘h ÏuK«‘RÏw‘oÝâ‘aâ Ïcjâ‘NÕhKÏc‘okì‘aâ. Ñ^\Ü ‘a‘op‘“ ‘h‘R‘\j j‘y]‘oÝâj‘aâ ëTÔc§ ëo‘aâëoKY hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ‘RäÕhˆ hÝâ²Zì¡‘^âNöbaÒ\Ü - Øu> "‘oèÏs‘~‘R_ «_ÏcàYÎh ‘NK¬Ô•âhŸÝâ‘R‘oâ‘RâJ - ‘`â‘`Îa\Ü jÏ•Ýâ‘oàjâ ^õj‘RÍÞîhŸÝâ ÍÞKíc ÎhNÜ‘aNÜ j‘y]‘oÝâ Õ`µ‘h‘`‘R_ - hŸâ‘RâRö‘a aõ‘N jÏ•Ýâ‘oK‘`â‘oä‘a ‘h‘TˆÎh‘N‘Râ‘aâ ‘`â‘h‘R‘o²j‘a‘oÝâ‘R_ - ‘oâÕh hïáâ‘N^Òn hŸáû ‘oâ‘“â‘h‘R_b ÃY ^Ò‘m‘oÝâ‘a ‘oä«‘^ jK¬Ô•âNÓ‘hµÕ` aÒ…jâ - aÒ…lY p‘h_ Ïc“Ò¥jâÕRKY Î^> bjâ‘Tâ ‘a¢‘hKÏcà ‘a¢‘h‘TK«Õ`‘Njâ Ù`‘a - hŸâ‘yRÒaÒÕ` ‘Nè‘^âjkø aÒ‘hâªl\Ó‘a ‘h‘R‘\ ~î‘`Keâ lp hŸáû‘aâ ‘h‘o⪑T‘hª - hŸâp‘^ bÍÞ`ÒÏu Ïu‘oÝâ`ÒhŸâ! hŸäKÍÞÎahŸâ# j. vÒ. ÏuK. 2-141. ÅK‘`â ïchöƒ‘ae\Ó‘a «_ÏcàZÑ‘`âjâ ÏuKÙR‘^ «ÏcÏcK‘T‘oÝâ‘a ÏuämÑÕ`^Ò‘m‘oÝâjâRÒ «eÔu¤‘`‘oÝâjâ. ‘oâiÓ "«_ÏcàYÎhNÜ#, "ÍÞKícÎhNÜ# ÑaRÒ ‘ap ‘^¡‘^¡^Òj «Ïc“Ò‘a‘oÝâj‘Râ ÙR‘^‘oÝâjKÎ`ëNð‘N ‘T‘h]‘oÝâjâ kî‘N ‘`‘m‘oÝâj‘aâ p~Ñ‘R‘oÝâj ‘oKZÓëoð hŸÝâK\Ü‘aâ. ÃK‘`l hŸâ¢‘h‘oÝâ j¢‘h‘TK«Õ`‘Njâ. "hŸâ‘yRÒaÒÕ` ‘Nè‘^âjkø aÒ‘hâªl\Ó‘a ‘h‘R‘\ ~î‘`Keâlp# ‘h‘R‘\ ~î‘`‘oÝâjâ NÒb ‘h‘TaÒ pqîÏs‘oÝâ lK‘N ëab¥‘Rjoø hŸäaÒZÓ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjK‘`Õ` hzâiâ‘RhÒ‘`â.

«N×.‘q. 1450-1550 ÏuK.j ‘a\Ü‘oâ hŸâ‘yRÒ‘a j‘yª j‘y]‘oÝâl²Yâ kБy]Ó‘N ÏcÕh‘R]‘oÝâ‘a ëNNÓƒ‘a‘o‘aRÒ aÒ «dÒK‘^‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a NöK‘^ vÒÕR‘a‘`bhïáâ ëTÏc§‘o‘T∑aâ.

ÆaÒ\Ü `öÕhÎNoÒbkø ‘NpNÒjK Î^l‘aK‘^kø ‘NK‘`âNã‘hâ ‘hâ«‘`‘Np Ïuâ«ÙR‘o pÍÞhŸâÎoâ «dÒUÛ‘a ‘^‘oâëoðâ‘aÕ`RÒ ÏcÕh‘R]ÓKÏce\Ü^øKÕ`. Ñ^\Ü íc£‘`‘aNÜ Í‚‚NÓƒK‘^ ÃhÒµUÛ‘aâ\Ü. ÃhÝâÎ^ ‘T«‘NÏcàÕh hÒÏ•âoÒ‘hâªb p«ÏcaÒhÒhŸâ] ‘TÕh«‘^‘oâÎa hŸâ‘yRÒaÒb¥ íc£‘`‘aNÜ Ïu‘oâNÒlÛ‘aëoðâ‘a `ÒbRÒ ÃKZî ÅÏc§ZÓNÓ ‘oâ‘aNÜ j‘~ª‘oâhïá⪠oÒbkø ëoÝâ‘`ZÓ`ÒbRÒ Îa‘aâ ‘Râ¡ÕhKU aÒ ÏcÕhqø‘“‘a beK‘“‘akø `Òbb‘RäÕhˆ «oÒÔuhŸÝâaÒ¥‘aâ. ÅÙ` Ïuâ«ÙR‘opÍÞhŸâ‘oÝâ ëhK\Ü‘aâ ‘N‘oàjÎT hŸâ‘yRÒaÒjâRÒ ïchöƒ‘ae\Ó‘aÎo. ëhK\ÓKZÓkø‘aâ ‘h‘TaÒ vÒ‘o⪑oÝâ Ïu§˜Ïs‘oÝâRÒ ‘Râ¡ÕhKÏc‘o‘T∑aâ. ëhK\ÓKZÓkø‘aâ Ê¡‘^â‘R‘\ ä‘h‘TK«Õ`‘Njkø ‘`qÑ‘o^Ò‘h «Ïc‘qKvÒ‘^©‘N‘oÝâRÒÎa Ïs™Ïs‚ªK^Òjâ. «‘RK¯ÒK‘^‘oÝâ‘a ‘N¡‘hè‘^µ Õ`µÏc‘`, ‘h‘T‘akø Õ`µÏc‘`NÜ ÍÞKíc, «_ÏcàY ëoÝâ> ^Ò‘m «Ïc“Ò‘aëoðâ‘a ÎhNÜjNÜ «dÒ‘Tâ‘hª‘oÝâ, hzâ‘\ëa‘\ ÏuKÕ“ «ÏchzäÍÞaÒ‘^©NÒjhÝâ‘a U‘a¥ U‘a¥ ‘o‘TaÒjâ, ËÊjjâ, ä‘h ‘TK«Õ`‘Njâ ëoÝâ> Î`rÛhŸâ ‘oâ‘“â‘h ‘Np^Ò ‘'K`ù pqîÏs‘oÝâjâ, Ã_p‘h‘mKRÒ Ïc‘`ª‘oÝâjâ ÇK\ÜY ‘Tä‘\RÒ ÃÕ`hïáâ «dÒUÛ‘ahŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘TaÒ Ï•NÓƒhŸâb hŸâbÔc¡ÏuâKÕ`. U«‘^‘Np íc£‘`‘a hŸâ‘yRÒaÒ²kø ÇÏchzäÕRKÏce\Ü ‘h‘R‘\ ~î`Òj‘aâ Ç`ÒÏwÕh¡Ïuä ËÊ‘h‘R‘\NÜ ËÊ^Ò‘m‘oÝâ ÏuÕhÏc\Üaø ÃK‘^‘oä«‘^Îoâ ëTÔc§hŸÝâaÒ¥\Ü. ÄK«‘“Î`‘qKkø hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a hÝâK‘TâpâK‘Tâ ëhK\Ü ‘q^Ò£e‘oÝâj NÒj‘oÝâ Ä «dÒUÛ‘a Ï•NÓƒkøÎa vÒÕR‘aÕ`. ‘oâ‘“ª‘oâ‘“ª ‘NK‘NKZÓ dÒÏchÒÍÞÞ‘oKZÓ p‘`¤‘Râjâ NöK‘`iâ ‘oâiÓNöb¥ ÎotÒjâ ÎT‘hâ¡Ïuä ‘oUˆÕh. 1650 «dÒK‘^Ïcà ÃÏc§‘Np ÏuµhŸâ‘oÝâRÒ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a ÎTÔu‘aoÒë\ñ‘aÏc§ZÓNÓb `Òb j‘y] pÏshŸâ‘oÝâ‘a ‘oä«‘^‘oÝâ íc£‘`‘a ‘aâ\Óp‘a pÏshŸâ‘oÝâÎa Ïcà‘a‘qˆ‘h] ÎTíu‘aâ. Ä j‘y]K ÏcÕhÏc眑hëoðâ‘aÕ` NÒ‘NdúhÝâaÒ oÒÕh‘hâ‘oà‘hâ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘TaÒK‘R‘oÝâjkø ‘oÝâOªëoðâ‘a `Òbb‘RäÕhˆ ‘oä«‘^Îoâ ëTÏc§‘`jU‘a²Yâ ^ø¡ÏuâKÕ`. ÃÎ` ^Ò‘m‘oÝâ «Ïc“Ò‘aëoðâ‘a ÎhNÜ. `Òb ‘oÝäj «Ïc‘Nè_ ‘h‘R‘\. ‘`‘hâ‘oà Ña¥Õ` ÏuKÏuƒè‘^ "‘“âoÒ# ‘q£e ~Ñ‘oëoðâ ÇK‘\aøÏcà‘aâ. aÒYª‘oÝâkø‘okì hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâkø‘aâ hÝâÕ` ÃÎa‘N «ÏchzäÍÞaÒjNÜ ÇÏchzä‘RÏc\Ü‘Tâ‘a¥Õ`. ÅÕ` hÒ‘aâ hÒ‘aâ ‘NœhÒY‘N ÔwK‘`ä¢vÒbÛ ÏuKÙR‘^ Ïc¤‘`‘^âjNÜ «ÏcTÒ‘h‘oÝâ ‘NlÕR‘a hùÍÞÞjkø ‘N‘oàj Îa‘hâ§NöjÕ` ‘h‘R‘\ p‘Nè_ p‘\aÒ\Ó hÒ‘R «dÒ“Ò‘aª‘oÝâ ‘oÔwKU‘aÕ`. ÃÏc§‘Np ‘^hÒµ‘^ hŸâ‘yRÒ‘aÏcà YäÏuâ Ê¡‘^âNö‘a¥ kБy]ÓNÜjâ Í‚‚‘NÕh£‘`‘hâ kî‘Ndúkî‘`â. NÒb Ê‘o‘hâ ëTÔc§aÒ Ä j‘y]ÒbNÓ ÃoÒª¡Ôc Ïc\Ü‘^äÎa ‘oUˆ‘aÕ`. ÃÏujâ ÊkÐKZÓ ‘'K`ùeK‘“‘oÝâëaðaÒ ‘^‘akø Å‘oÝâ\܈Nù ‘NlÕR‘aYâ‘oKZÓÕ` hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ. NÒj‘oÝâ ‘R‘\U‘a NöjÕ` Î`‘q‘oÝâkø aÒYª ÏuKÙR‘^‘oÝâjÎN‘h§\Ó‘a pNÒÏu oÒª¡Ïcàj‘aâ e˜ZÓ, «Ïchzä¡‘Nj ÑoNÒ‘q‘oÝâj‘aâe˜ZÓ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ÃÎa‘N oÒj‘N‘oÝâjâ ÎoÔu‘aÕ`.

Ïuâ«ÙR‘o pÍÞhŸäb¥ ÏcÕhrÛlï¡u ÃÕ` «Ïc‘`‘h¶‘a výj‘~ª‘oÝâ‘Rj ‘h‘T‘ahïáâ ÃbÔcK‘Tâ‘aâ. ÄaÒ\Ü hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ ËÊp‘“‘oÝâRÒ «Ïc‘`Õh¶KÏce\Ó‘aoøRÒb, ÃÏc§ZÓÎN pÛÕ“aÒYNÒÕ` «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâjkø «Ïc_™Ïsj‘aKÕ`Nö‘a¥ ‘~‘h‘^ p`Òª ‘`â‘hK‘“‘hâkìð‘a NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âj‘oj‘a Ôc‘`Ïc NÒj‘oÝâkøÎa hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘ajNÜ Í‚‚‘N ‘aä‘^‘a ëTñ‘^‘aª‘oÝâ «ÏcTÒ‘h‘oÝâ ‘NlÕR‘a²Yâ ëTÏc§‘o‘T∑aâ. 17‘o ‘q^Ò£g Ç¡‘^hÒ¤‘h‘oÝâkø oÒÕh NÜjÏc_ «rÛÔu¤Î`K«‘`hzäÕRhzÝâ‘Nƒ ÃÏcç‘hµ Ïuè˜Ôshzòâ‘a ‘NkÐÏc «Ïc‘`‘h¶‘a «Ïc«NÓhŸâkø ‘aè‘^ª«Ïc“Ò‘aëoðâ‘aÕ`. NÒb `Òb ‘h‘TaÒ «Ïc«NÓhŸâNÜ hŸâ‘yRÒ‘aÎoâ ‘oÝä‘`j NÒ‘o‘T∑aâ. Ä ‘NkÐÏc «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ ÃhÒµUÛ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjpÛâ‘` Ïc\Ó‘aÕ`. NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âjâ ë^jâ‘RâÎaj aÒjâ‘Râ ëT‘h‘Râj‘aâ _‘hâ‘Râ‘`â‘hâ. oÒÕh «Ïc‘`‘h¶‘ajâ NÒ‘h]‘oÝâRÒ ÄhŸä «RÒ‘oâ‘oÝâjK‘`â ëoÝâlU‘a hŸâ‘yRÒ‘a Îoâ‘m‘oÝâj oÒ‘hâ NãUÏcç\Ó ‘N¡‘^â‘aâ Ê‘oÕhNÓ ÎT‘^ëað‘aK‘^ oÒ‘hâ Ñaâ‘NÕhKÏcvÒÕRÕh. ËÊaÒ‘`âjâ, Rö²jjâNã‘\ hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘ajNÜ Ïcç‘aâNöbÕh.

hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ «Ïc‘`‘h¶‘aj ëNNÓƒ‘a ‘^‘hâoÒ‘^ Nã‘\ TÒj NÒj‘oÝâ ‘`‘aâ‘N `Òb Ä‘`ª«Ïc‘Nè_hzòâ‘a «‘q‘oª «ÏchzäÍÞ‘a‘oÝâNã‘\ «Ïc‘Nƒ«Ïc‘Nƒj vÒ‘Râ‘^äÎa ‘oUˆ‘aÕ`. 19‘o ‘q^Ò£g ÄK«‘“ Î`‘q‘oÝâkø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ÊN܃‘oRÒ ÏcÕh]_ ëTKÕ`‘a NÒj‘oÝâ. hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ NùNö²jjâRÒ ëojÔu‘ap. ÅK‘TâpâK‘Tâ Ãb¥ aÒY‘N aÒ‘oâ‘oÝâ^ø «Ïc‘`‘h¶‘ajNÜ ÊNÓƒ‘aÎo. Î`‘q‘oÝâkø Ïcjâ^Ò‘oàj hŸâ‘yRÒ‘a Îoâ‘m‘oÝâjâ Nã‘\ ëojÔu‘ap. hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘akø «Ïc‘`‘h¶‘akø ¡ÁØujâ‘aâ dÒ…kõ‘a ÍÞõUˆÕh. fõ‘oâ©kÐYjNÜ ÏcbNÓ‘o‘T∑a²Yâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ ‘hUKÏc e\Ó‘ap. NöK‘`iâ ÏwÕh`ÒÏuâjâ ‘^‘oâ ÏwÕh‘N‘¯j‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjb ‘oª‘oÏwÕhKÏcvÒÕRÕh. «‘NÎoâÔc hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ pÛâ‘` ÏuKÏuƒè‘^ ‘häÏc‘N «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ Ä‘“âb‘N ‘hK‘R¢Ïuj aÒY‘N «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ Ïc‘\vÒëR‘aâ.

ÄK«‘“Î`‘qÏcà hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjkø ‘oÝâNÒƒjâ ‘oÝâpÛµÏu‘oÝâ dýhÒ]ÓÎN_‘oè¡‘^‘oÝâkî. NöK‘`iâ «ÏcÔu¤‘` TÒÕh«‘^‘N Ïcà‘hâÏsâj ÍÚp^ø‘`K‘^‘oÝâjâ‘aâ hÝâ_‘oè¡‘^‘oÝâkìð‘ap. ‘oÝâK‘`âoÒZÓ «ÏcÔu¤‘` «ÏceK‘“‘oÝâjâ‘aâ Nöb¥ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâRÒ «Ïc‘`Õh¶KÏce\Ó‘ap. Nöb¥ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâj ‘h‘TaÒ «Ïc«NÓhŸâkø Nã‘\ «ÏceK‘“Ïcà ÏcjâNÜe\Ó fÑ‘RâRÒ ‘N‘aâÔcK‘Tâ‘Tâ‘a¥Õ`. ÃÏujâ Nöb¥ «ÏceK‘“‘oÝâjâRÒ ‘oª‘oÏwÕhKÏc e\Ó‘ap.

ÄK«‘“Î`‘q‘oÝâkø hŸâ‘yRÒ‘a ‘hK‘R pÏshŸâ‘oÝâkø ‘oä«‘^‘oÝâ ÷‘oè¤Õ` ‘N‘aâÏc˜Y‘`â. ÃÏc§ZÓ‘NÏc§â\Ü ËÊhŸÝäÕhëoÝâ‘Raø ËÊÎ`oÒjhŸâ‘oÝâ ‘oÝâKÕRYaø ‘^ZÑ ‘^âYKRÒ bÕh©KÏce\Ó‘a ÏcKÕ`Õh «NÓK‘` ‘NZÓ‘N Îajhïáâ ‘hK‘R¢Ïuj‘oÝâ. ‘Tâ˜Yä ‘N‘aâ‘TäÏcàÎoâ‘h ÃK^Ò ï«cyÒRÒ‘hÎoâ. NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âjâ ‘~‘h‘^ p`Òª‘`â‘hK‘“‘hâkìð‘a‘aâ È‘hä‘h ÏuKTÒ‘h‘oÝâ ÎThŸÝâoÒ‘hâ ÑRâYÎT ‘hK‘R¢Ïuj pÏshŸâ‘oÝâ‘a oÒ‘hâ «‘q¤‘` ‘oÔwK‘Tkî‘`â. ÃYâ hÝâYâ ëTÕh hzÝâ‘NbÎT Ïc˜YâNö‘ae\Ó‘a ë^²jb ‘Râš‘\hïáâ ë^‘h. ë^‘h‘NYâ bYâ ‘aäëa Õ`pZ×jâ‘oàK\Ü‘aâ. ë^‘h ëo‘aâ‘N ÏwK‘Râ`Ò‘hâjâ ‘oK‘^ dÒYNÜjâ ÇK‘`â‘hâ. ÏwK‘Râ - _¡_ - ‘oâ£ë`j, ^ÒjÏcà UÏc§jâ; ë^‘h ‘oÝâK‘`â Ïuä«‘^“Ò‘hâ\Ü ‘N‘a§˜Yâ‘aâ. Ñ^Î\ «Ïc‘`‘h¶‘a «Ïc‘o¡‘hNÜ\Ü. Ä dÒ«‘^j Äx‘hª pÏshŸâ‘oÝâkø NãUÏcç\Ó oÒÕh ‘R\ÓhŸäjâ, Ïu‘hKÍÞÑ‘oä ïc‘hâÏc\Ó‘ap. ÄK«‘“Î`‘q‘oÝâkø oÒÕh «Ïc‘`‘h¶‘a Ïc¤‘`‘^âkî Ä‘`‘h¶ «dÒhŸâ‘oÝâkìðaÒ Ä Ïc¤‘`‘^âj j‘Râ‘oà g‘Râ‘oàjâ ‘N‘\‘oâ Tø²Y NÒ‘ahÒ‘oà. ÆaÒ\Ü ÄK«‘“Î`‘q‘oÝâkø NÜTþ NÜTþ RÒ NãUÏcç\Ó oÒÕhp ‘^Ïc§ Å‘^‘h«^Ò hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘a «Ïc_™Ïsjâ Ã\Ü‘RKZÓ‘a‘oÎa ëTÏc§‘ojÔu hŸÝâ‘a¥Õ`.

‘`yÓ] Î`‘q‘oÝâkø ëoÝâ‘`Y ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâ‘aK‘`â hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ hÒÍÞ~ø‘R‘oÝâ Ïc˜ZÓ‘aÕ`. aÒ\Ü hŸâ‘yRÒaÒbNÓ aÒY‘N aÒ‘oâ‘oÝâ ®‘“â‘oÏc\Ó‘aÕ`. aÒZÓ ‘N‘oàjÎaNÜjâ ÃkÐZÓ ‘h‘T‘ajâ TÒj vÒÕRKUaÒ‘hâ. Ãp Nöjâ‘oà ‘a˜Yâ‘o Îoâ‘m‘oÝâj oÒÕhÎT‘^ «Ïc‘`Õh¶KÏceë\\Óp. ÃK‘`âkø Ïc‘`ª‘oÝâj ‘NKZî ‘R‘`ª‘oÝâ‘aÎN «dÒ“Ò‘aª‘oÝâ ícÕhÕR‘aÕ`. «dÒUÛ‘a ‘oâ‘“â‘h ‘Np^ÒÙh‘^âj «dÒ‘Tâ‘hª‘oÝâ ‘^…ÕR Ïc‘`‘Np‘^jâ ‘NœhÒY‘N ÏuKÙR‘^ Ï•NÓƒ‘Njâ ÊN܃‘oRÒ TøYâ ÎTÔuNöëa‘aâ. ÏuKÕ“ ‘o‘T‘a‘oÝâj ÏuKOª ‘^…ÕR dÒ«‘^j ÏuKoÒ‘` ‘o‘T‘a‘oÝâj ÏuKOª fì‘hâ‘R ÍÞõëTˆ‘aâ. ÑNƒ‘\‘Nƒ‘\ ‘hK‘R «Ïchzä‘R Ïuä‘T‘ajâ Nã‘\ ‘aâKë\‘aâ. ‘oä…‘h ‘häÏc‘N ‘oâhÒª‘`jâ Nã‘\ Ä‘`ÕhKÏc e\Ó‘ap. ^Ò^Òƒl‘N pÏshŸâ‘oÝâjâ‘aâ Å_‘oè¡‘^‘oÝâkìð‘ap. aÒZÓ hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâj ëoð‘~‘o‘oÝâjâ, «ÏcÍÞÑÍÚp‘^ pqîÏs‘oÝâjâ Nã‘\ ‘oÝâ‘oâ©‘h‘oÝâRÒ U«_KÏce\Ó‘ap. ‘^‘`âÏcÕh ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâ «Ïc‘~â‘oàkìð‘a ‘oâxhÒ˜ÁÏsâjâ Nã‘\ ‘oâ‘a ë^jâ‘Râ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘TaÒ «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâj hzâ‘\ ÃÕ“NÒ‘h‘oÝâ ÍÞåÔc ÇK\ÜY ‘oÝâ`ÒÏw‘o‘oÝâ. ‘qxÍÚ «Ïc‘~âoõ‘NƒÎ\ (1684 - 1712) Å‘hâ‘oÕ` «‘RK‘¯‘oÝâjNÜ ‘N¡‘h. Ñ^b Ä¢vÒaÒK«‘“ hŸâ‘yRÒ‘a ‘N‘oàjkø ‘`hÒ¨‰ ÕRÕhhÒÍÞ«ÎRÏu‘hâ\Ü. Ñ^\Ü Ä‘hâ hŸâ‘yRÒ‘a «dÒhŸâ ‘h‘T‘ajâ ÎTíu‘aâ. ÃK‘`â Í‚‚‘NZÓ hÒÍÞëoäÏw‘a NÜ‘h‘oKÍÖ. NÜ‘h‘oKÍÖ ‘^pâ‘m ‘q£e‘oÝâ. ÑaRÒ Nö‘h‘o ÍÞÑ_ ¡ÁØu hŸâb hŸâ¢‘h‘oÝâ. ÑaRÒ Ê‘hâ‘N‘^. ‘^^Ò§«‘^pr˜Ïs‘oÝâkìð‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjÎN ÃÕ` Í‚‚‘N aÒ‘oäK‘^‘h‘oÝâRÒ ‘NbÔcK‘Tâ‘Tâ‘a¥Õ`.

‘qxÍÚ aÒZÓ‘aâK\Ó U˜YU‘oÕh roÒÍÚ (1685 - 1855) ‘oiNÜ ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâ ‘oâK‘\j‘oÝâ, ‘^‘^§ÕhÏu‘h‘oÝâjkø hŸâ‘yRÒ‘a aÒY‘N ‘h‘T‘a «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâjâ fÑ‘RâRÒ vÒÕR‘ap. ÏuKÏuƒè‘^ ‘häÏc‘N «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ hÝâ‘aâ‘oâ\ÓKU hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ Ç‘^§¡_kø Î`rhzòâ‘a‘aâ ÏcÕh]Ò‘oâ‘oÝâkø ‘oä…Õhhzòâ‘a‘`b ëTÏc§‘ojhŸÝâ‘aâ. aÒ\Ü hŸâ‘yRÒ‘a ‘N‘oàjNÜ‘aâ, ‘Nè‘^âjNÜ‘aâ hÒÍÞÑ«‘qhŸâ‘oÝâ ‘hK‘R~ø‘R‘oÝâ p¡ÏuÕhKU‘ap. hÒÍÞÑ«r‘^âjâNÒb hŸâ‘yRÒ‘a ‘N‘oàjkø ‘oÝâOâªjâ aÒhÒhŸâ]_Û¢‘hâjâ, ^Òª‘RhŸâª, Îoâ‘m¡‘^ä‘hâ ëoK‘NYhÒ‘oâqÑ¡ÁÔu. Ïuâ«ÏcÔu¤‘`ëoðâ‘a Îoâ‘m¡‘^ä‘hâ ~Ñ‘R‘o‘^Îoâ‘m aÒY‘N ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâ‘aNÜ Ä‘`ª «Ïc‘o¡‘hNÜ\Ü ëoK‘NYhÒ‘oâqÑ¡ÁÔuhïáâ.

18‘o ‘q^Ò£gkø ‘oâ‘“â‘h Ïcà‘`âNùƒY ëoðâÏuä‘hâ hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâjkø‘aâ ‘N‘\‘oâ ‘N‘a¥‘\ ‘^pâ‘m «dÒK‘^‘oÝâjK‘`â‘aâ ë^jâ‘Râ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ Nöb¥ ëojÔu‘ap. ‘^pâ‘m ‘N‘a¥‘\ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘ajNÜ ‘oä…‘h‘`‘h¶NÒkìð‘ap.

ë^jKRÒ]‘oÝâkø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ ‘q^ÒÕ“‘N‘oÝâjâ ‘N‘ae\Ü‘Tâ‘a¥p. ‘h‘T‘a 18‘o ‘q^Ò£e‘oÝâ‘aâK\Óhïáâ p‘h‘m‘oÝâRÒ «dÒ‘hK‘~ëoðâ‘aÕ`. Ãp ëoÝâ‘`Y «Ïc‘`‘h¶‘akø ‘NKZì dÒhÒhŸâ]‘oÝâ‘aKÎ` ÊN܃‘o «ÏcTÒ‘h‘oÝâ d÷Kë`‘aâ. 1780 aÒZÓ qîtÒ‘TjÏcà ‘“‘h©ÏcàÕh hÒ‘oähŸâ]‘oÝâ 1834 aÒZÓ ‘oÝ⣑`hŸâ ‘Np ‘oâK믑a hÒ‘oähŸâ]‘oÝâ ëoÝâ> 19 ‘q. ‘aâK\Ó «Ïc‘`‘h¶‘a ‘N‘aâëoð‘a ‘h‘T‘ajâ «dÒ‘hK‘~ëoðâ‘ap. Rù‘o¢‘h‘aK ‘a‘hÔuKxTÒ‘hâªjâ, qîÏs‘~˜Y‘hâ ‘NèœÏs‘oäTÒ‘hâªjâ, ‘o˜Zì‘oÝâ dÒÏc‘Np ëoÝâ> ÏcK\Ó‘^ ‘N‘oàjâ Nã‘\ hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a ÎTÏc˜ZÓÕh. Ä‘^©Nã‘hâ ÏuK¢vÒaÒÙ“‘qâj «dÒÏcàj hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ hÒÍÞÑ«‘qhŸâ‘oÝâ j·KU‘aÕ`. Í‚‚‘N Rö²j‘NkÐÏc‘oÝâ, Í‚‚‘N NÜ‘h‘oKÍÖ (‘häÿcPБaâ ïcY ‘h¡‘^‘oâ© RÒÕhÕ`) Nã‘\ ëolÔu‘ap. Æ ‘q^Ò£gkø ÅÏc§ZÓ ë^jKRÒ]Òkø hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâjâ ÏuÍÚ‘o‘oÝâkìð Ç‘a¥p. ÃK‘`âkø ‘h‘TaÒ dÒY‘o‘oÝâ «dÒUÛ‘a Ï•NÓƒ ‘^N܃ëoð, aÒYN×hŸâ‘^ ‘o¡Ïuâëoðp‘“ª‘oÝâ ÊN܃ëoð «ÏcÍÞÑëoä`Òb¥ fÑ‘RâRÒ ÍÞå‘hRöb‘ap.

hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘TaÒ «Ïc«NÓhŸâ ÏcÕh]Ò‘oâ ‘TÕh«‘^‘aâ ‘RäÕhˆ‘a ‘oÝâK‘`ZÓ «Ïc‘N‘h]‘oÝâ‘a «eÏu¡NÒ‘aâ«ÏcÏu¡‘N‘oÝâ‘R hŸâ‘yRÒ‘a «Ïchzä‘R‘oÝâ‘aâ ‘RäÕhˆhŸÝâ Röb¥ pqîÏs‘oÝâjâ ë^jâÏce\Ó‘ap. «Ïchzä‘R Ïuä‘T‘ajâ, «ÏchzäRÒ‘aâNãj «Ïc«NÓhŸâhŸÝâ ‘Rj Nöb¥ hŸâ. RÒ. j hŸÝâ‘`K‘^ ‘oÝâ`ÒÏwÕhKÏce\Ó‘aÕ`. Æ pÏshŸâëoðâ Õ`µ_ÛhŸâ ~Ñ‘R‘oÝâ‘a Îa hïáâ «‘RK‘¯‘oÝâj hŸâKÎ` hïáâ pqîÏs‘oÝâjâ ‘Rjoø ‘^‘Râ Ïuä‘T‘a ÎThŸâe\Ó‘aÕ`. hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ‘oâ‘a Î`raÒY‘N Nù‘q‘oâK‘^ZÓNÓb «dÒ_b‘“ª‘oÝâ ‘oÔwKU‘a pr˜Ïs «Ïc«NÓhŸâ NÒ‘oà‘a `Òb «Ïchzä‘R Ï•NÓƒ‘N‘aâ ‘RäÕhˆ «ÏcÎ^ª‘N‘oÝâ‘R bÛ «Ïc‘N‘h]‘oÝâ‘aNÜ «eÏu¡NÓ‘N…l‘aÕ`.

hŸâ‘yRÒ‘a «Ïchzä‘R‘oÝâ hzÝâ‘Nƒ «dÒ‘¯pâ‘N Ïuµ‘häÏc‘oÝâ RÒ‘a‘häÏc ‘N¯ÒPЪ‘a ‘oâ‘aâ pÏshŸâ‘oÝâ Ïcçhùµ¡‘N‘oÝâ. Ä Ïc¤‘`_ hzÝâ‘N‘oK‘N ‘aÏc§YÏc§Y vÒ‘Râ‘TâÎa ‘oUˆ‘a‘`b hŸÝäÔwKÏc ‘a‘oNÒ‘q‘oÝâ ‘Nj‘`â. ÅK‘`âj NÜÏcej‘N‘oÝâRÒ ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâ pÍÞhŸâ hÒÏ•â‘o aÒhŸâNÒ¢vÒ‘a‘Nphzòâ‘a ëTK‘Rjµ NÒ‘m‘Np ‘^‘a hÒÍÞRùdÒj pkÐÏu‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ‘aK‘^RÒ «Ïc‘o¡Õh‘^‘oâ‘Râ ÏuKÙR‘^ Rù˜ÔsRÒ ÏuäUKU‘a ëoð‘a‘oÝâ, ‘N‘a¥‘\Î`‘q‘oÝâ‘a bÛaÒ\Ü hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ %^Ò‘m‘o⣑`j& hŸâ‘aâ ïc‘hâ^ø ÏwÕh‘N‘¯ ‘okì oÒªPЪbKÏce\ÜYhŸÝâ ‘Rj‘`‘aâ pÏshŸâ‘oÝâ, ‘oâ‘a ÏwÕh`ÒÏuâjâ‘aâ ‘^‘oâ ÏwÕh‘N‘¯j‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjb ïchöƒb‘a pÏshŸâ‘oÝâ‘aâ eähùµ¡‘N‘oÝâkî. ÃÕ` hzÝâ‘N Ïc‘`ÎNn‘NRÒ «e‘`Õh¶KÏc e\Ü‘TâK\Ó‘a ‘`‘aâYNÒ“Ò‘h‘oÝâjâ‘aâ (Ïc‘h‘oä‘aK‘` hŸâ_, ‘NKÙ[‘h‘o hÒÍÞÞj ‘h‘T‘ajâ) fõ‘oâ©kÐYNÜ ëo‘aâ‘NdÒYRÒ ‘aâÏchzäÕRKÏce\Ü ‘TâK\Ó‘a (ÅK‘`âjNÜ 19 ‘q. hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâj ‘RâÕhKUhïáâ ‘^ÕR‘a hŸä“Ò‘h‘oÝâ ‘Rj‘`â) ‘`‘aâ pÏshŸâ‘oÝâ‘aâ eähùµ¡‘NÎoâ. ÃÕ` hzâÏc§ZÓ ‘aâK\Ó hzâ²Zõ‘N ‘häÏc‘N «Ïc«NÓhŸâRÒ eÕh]pâKU‘aÕ` pp‘“ ‘`‘qjkø pp‘“ «ÏcÎ`‘q‘oÝâjkø `Òb «Ïchzä‘R‘oÝâ _Ûëh˜ZÓÕ` Ñaâ pÏshŸâ‘oÝâ RöK‘^ Ïcçhùµ¡‘N‘oâhzòâ‘a‘aâ «eÎ^ª‘N‘oÝâ‘RÎa ‘^‘^§‚°‘N‘h]øU‘^‘oÝâ‘R pÏcàlÛ‘Nè‘^ëoðâ hÝâY eâ‘a‘qˆ‘h] ëoÝâ‘a‘h§e\Ü‘Tâ‘a¥Õ`.

«N×. ‘q. 16 ‘o ‘q^Ò£e‘oÝâ‘aâK\Ó ÄK«‘“Î`‘q‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a ëoâN܃‘oRÒ vÒ‘Râ‘TâK\Ó‘aÕ`. ÃÏc§ZÓÎN `ù‘hÏu‘oÝâ«‘`Ïcà ‘aYâjâ NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âjâ, ÍÞKRÒjâ ëoÝâ> oÒ‘hâ pp‘“‘oÝâj‘Râ pÛÕ“aÒY‘N‘oÝâjâ, ë^‘haÒY‘N‘oÝâjâ ‘aä‘hä‘h «Ïc‘`Õh¶K‘TâYkø «eÔu¤‘`âkìð hŸÝâK\ÓÕh. òYâ Î`r aÒY‘N ‘N‘mNÜ pqîÏs «ÏcTÒ‘h‘oÝâ ‘NlÕR‘a hŸä Õ`‘a‘oÝâjkø ëojÔu‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ jK‘`â‘aâ aÒYNùU‘^ëoðâ‘a ‘h‘T‘a vÒÕR‘aÕ`. ÃK‘`âj NÒaÒZÓ Ïuâ«ÙR‘o pÍÞhŸä‘`âkî ^ÒhÒƒ]jâ. Ïuâ«ÙR‘o pÍÞhŸâ ‘oäaÒ\Ü «Ïc‘`Õh¶‘^ëoðâ hŸÝâK\Ü‘abhïáâ \Ò. ÎajYäÕh ëoK‘NY‘h‘oâ]hŸâªRÒ‘hâ ëoÝâ> ÏcK\Ó‘^âj ‘^jKÏcà. %Ä hŸä dÒ«‘^‘oÝâj dÒYj ‘^¡‘^Î`µÏs“Ò‘hâjâ‘oUˆ dÒ\Ü‘a²Yâ‘aâ ‘^NÓƒ‘a ÏuKÕ“ ‘o‘TaÒ‘`âjâ Í‚‚‘NÕh£‘`‘hâ Ïuä«‘^“Ò‘h«dÒhŸÝâjâ ÏcÕ[K‘Tâ‘a²Yâ‘aâ Ïuâ«ÙR‘o pÍÞhŸâ‘oÝâ pÛÕ“ hŸäYRÒ aÒ‘\e\Ü‘TâKë\\Ó&‘`b N×.qî. ÎoYäÕh oÒÕh ‘o‘Nƒ].

17‘o ‘q. Ç. ~Ñ. ÄK«‘“Î`‘q‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ NãUÏcç\Ó oÒÕh ‘NkÐÏc‘oÝâ^ø ÏuKÏc‘hƒ‘oÝâ ‘NlÕR‘aÕ`. Ä ‘NkÐÏc ‘oä^Ò©«‘qhŸâ Ï•NÓƒ‘N‘oÝâ; ‘aè‘^ª «Ïc“Ò‘a‘oÝâ‘a‘Râ aõ‘N hŸÝâÏc‘häÏc‘N «dÒhŸâëoðâ‘a ‘`è‘qª«Ïc«NÓhŸâ. aÒZÓ‘aâK\Ó hŸâ˜ZÓ «Ïc«NÓhŸâ^ø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ ‘aÎa‘N‘oÝâ ëojÔu‘ap. dÒÕhÍÞÑ‘^‘oÝâj‘aâ ïc‘hëojÔu‘a ‘oK‘`âjNÜ e‘hëoä`ÒÏw‘h]‘oÝâjâ.

18‘o ‘q^Ò£g hŸâK`ÒK«‘“Î`‘q hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ Nöb¥ZÓícð ‘oä…‘haÒY‘N «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ NöK‘^ d÷‘\ÏuäÔc‘aÕ`. ÃÕ` 19‘o ‘q. Ç. ~Ñ. ‘a ÍÖ‘Nƒ Ïc\Ó‘aÕ`. ÃÕ` hŸâ²Yâ U‘NƒÏc‘\‘aâ‘a¥ NÒj‘oÝâ‘aÎa `Òbícð aÒ‘“âb‘N ‘hK‘R¢Ïuj «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ Nã‘\ Ïc\Ó hŸâ‘yRÒ‘a‘oâK‘`â aÒYN×hŸâ‘^ hÝâ‘aâ‘oâ\ÓKU‘aÕ`.

Å‘Nƒ‘\ aÒK«‘“Î`‘q hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjK‘`â ¡ÁØu dÒ«‘^ b‘hµÏw]‘oÝâ ‘RäÕhˆ hzÝâ‘N‘oäY ëTÏc§‘ojÔuhŸÝâ‘a¥Õ`. 16‘o ‘q. ëoÝâ‘`Y ‘^Ôc§`ÒÕh hzÝâ‘Nƒ ^ÒhÝâNöK‘\ aÒY‘N‘oÝâ‘a ‘oä«‘^‘oÝâ ¡ÁØu dÒ«‘^ aõ‘N ¡ÁØuhïáâ b‘hµÔwKU‘a²Yâ ë^lhŸÝâ‘Tâ‘a¥Õ`. NÒb 18‘o ‘q. U‘oÕh ‘`‘aâ‘N ¡ÁØu dÒ«‘^j‘aâ Ïcà‘hâÏsâkî b‘hµÔwKU‘a²Yâ ë^lhŸâ‘a‘Râ‘aâ. Ä ^ÒhÝâNöK‘\ aÒY‘Nëoðâ‘a‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oâb hŸÝäÔwKÏc‘a‘oNÒ‘q‘oÝâ RÒ‘ahÒ‘`â. ÃÕ`hzÝâ‘N pÛÕ“ aÒY‘NëoðâhŸÝâK\Ü‘aâ. dúbÛ, aÒZÓ pÛÕ“ aÒY‘N‘oÝâjK‘`hÝâ‘a ‘ab¥Y ¡ÁØujâ dÒ…kõ‘aâ‘TâK\ÓhÒ hŸâ‘aRÒ ‘a²Yâ RÒ‘`â. ÄaÒÎ\ NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âjâ pÛ‘h ‘a‘hÔuKÏwhÒhŸâj hzâ‘`âY «Ïc‘`Õh¶KU‘a aÒY‘N‘oÝâjkø eâ‘hâÏsâÎ\ ¡ÁØu dÒ«‘^ ‘“ÕhKU‘a²Yâ Ïu§˜Ïs‘oÝâRÒ ‘Rj‘`â. oÒ‘hâ ‘RÕh‘^j ‘N·‘ahŸâ p‘`ª ‘RiÏcà‘`â‘hâ. NÒb ‘R]Ó‘Njëað‘a‘aâ ‘^‘oâ aÒY‘N‘oÝâjkø fÑ…kõ‘abÛhŸâ‘hâ - ÃÕ` NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âj ‘oÝâOª bhŸâ‘oâ‘oÝâjkø aõ‘NZÓ. oÒÕh %~Ñ‘oâÎoÏsRÒ\Ü& Ñaâ‘oäYaõ‘NZÓ ë^‘aâ‘Râ Î`‘q‘oÝâ‘a ‘`i‘Tâ pbÔcK‘Tâ‘TâK\Ü‘aâ. ~Ñ‘oâ ÎoÏs‘oâ‘aRÒ ~Ñ‘oä rhù‘oâ]Óhzòâ‘a Ïu‘^ª~Ñ‘oâ ÎoÏs‘oÝâ. Ä ÎoÏsÎoâ Ïcà‘hâÏsâjÎT b‘hµÔwKÏce\Ó‘aÏc§â\Ü ‘N‘\‘oâ ¡ÁØu ÎoÏs‘oÝâj‘oäY ‘^‘\‘oKebkî‘`â. hŸâ‘yRÒaøÏc ¢Ôu_NÓ ÍÞN܃j Ïcà‘hK®‘“âj hŸäYdÒYkî NÒ‘h]ëoðâ‘a‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âjâ pÛÕ“ aÒY‘N «Ïc‘`‘h¶NÜj ‘`è˜ÔsaÒ‘N¸ÕhKU hzÝâ‘N ‘häÏc‘N «Ïc«NÓhŸâRÒ eÕh]pâKU‘aK‘^Y `Òb ÍÞN܃j ÍÞÑ_ ^ø‘\Îa ÏuKeK‘“‘oÝâ dúhÝâ‘a²Yâ^ø‘Tâ‘aâ. NãUÏcç\ÓoÒÕh hŸäjKe‘a‘oÝâ ‘R…l‘aK‘^Y oÒÕh hŸäTÒ‘h‘oÝâ«‘` `Òbícð Ïw¡‘^âNöb hÝâÕ`hïáâ ‘^Õ`‘^‘h «Ïc‘`‘h¶NÜjNÜ aÒ‘`‘h¶«dÒhŸâ‘oâ‘Râ‘Tâ ‘oUˆ‘aÕ` NöK‘^NÒj‘oÝâ. 18‘o ‘q. ‘a\Ü‘oâ NãU‘oâKU ÍÞ…‘R‘Np ‘TK«‘`ÎhPÐ pkÐÏc‘oÝâ‘a "Ä\Ü ~Ñ‘R‘o‘^âb ÍÞÑ‘\ ‘Rš‘\‘oÝâ ‘oÝä_ ‘aâ‘a¥RÒ RöÕhÕRK‘TâNö‘a¥oÒ\Ü# Ãb hŸâ‘a¥‘oäY‘aâ e˜ZÓhŸÝâ aÒ NÒj‘oÝâ‘aÎa ‘^â‘hRÒ hÒ‘oâ‘Np hzÝâ‘N TÒYâ‘oàkø ~ÑRù‘^âj eâUˆRÒbb ¡ÁØudÒ«‘^ “ÒÕhRÒ fîhöƒ‘aâY e˜ZÓhŸÝâ ‘aÏc§ZÓNÓ eâ‘hâÏsâkî ¡ÁØu dÒ«‘^ “Ò‘h]‘oÝâ ïuhŸÝâ‘TâK\Ó‘a²Yâ ë^lhŸâ‘a‘Râ‘aâ. NÒb 18-19 ‘q^Ò£eâj ÏuKÕ“NÒj‘oÝâ‘a ëojÔu‘a²YäÔwKÏc ‘`ÕR‘a ÏcàÕhÍÞÑj jyשaÒhÒhŸâ] ‘Np dÒÕhÍÞÑ‘^ hŸâ.RÒ.‘a ÏuQdÒ«‘^ ~Ñ‘R‘o‘^‘oÝâjK‘`â eâ‘hâÏsâjâ ¡ÁØu dÒ«‘^“Ò‘h] ïuhŸÝâYâU‘^‘oÝâ RÒ‘`b oÒÕ`K‘TâYhŸÝâ Ïu‘^ª~Ñ‘oâ «Ïc^ÒªPЪ‘a‘oÝâ ïuhŸÝâYhŸÝâ ÍÞå‘\ aÒ ‘NpNÒj‘oÝâ‘a ‘a‘Nƒ‘\‘Nƒ‘\ ¡ÁØujâ‘aâ hŸâ.RÒ.‘a «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâjK‘`â fÑ…jâ‘aâYNÜ eä‘aâ‘TâK\Ó‘hbhzä kî‘N ¡ÁØu dÒ«‘^jâ ¡ÁØukî b‘hµÔwK‘TâYâU‘^‘oâ‘aâ oÒ‘`‘oÝâ ehŸâjâÎ`Õh hŸÝâK\Ü‘abhzä hŸÝäÔwKÏc‘`‘Râ‘aâ. 19‘q. ‘aâK\Ó hÝâY‘aY ¡ÁØujâ‘aâ «e‘`‘h¶‘a‘oÝâjkø dÒ…kõ‘aâ‘TâK\Ó‘h‘aâYNÜ ‘`ÕR‘a hŸä“Ò‘h‘oÝâjâ ‘R‘a§˜Yâ‘Tâ‘a¥p. pqÑOÏc˜Y]‘oÝâ ÍÖ²kÐ ‘oè¡^ÒK‘^ ÏuK«‘RÏw‘oÝâ (ÏcàY 130) kø "ÍÞ‘a‘hKÍÞ‘N aÒY‘N‘oÝâjâ ¡ÁØujâ Ïcà‘hâÏsâjâ ÎoÏs‘oÝâjâ ÎoÔuNöb pbNÓ ÎTíu\ÓoÒ‘hâ# Ãb hŸÝâ‘a¥Õ`. 19‘q. Ç.~Ñ.‘a ëa²jä‘hâ ‘oâK‘\j‘oÝâ Ä‘^©Nã‘hâ ^ÒjäNÒ Ïc‘\‘NK²‘\ «RÒ‘oâ ‘N‘h]‘oâ‘Râ Ïc‘\‘NK²‘\ vÒµpâ hÒhŸâ‘Np ‘aY Îoâ‘m‘oÝâj‘aâ ‘hÔc§KU ëajj ‘^‘he\Ó oÒÕhNÓ oÒÏu«RÒÏu‘oÝâjâ ‘Rl§KU, ‘R]ÓhŸâ‘oÝâjâ, ‘o¡ÁÏu‘oÝâjâ «Ïc‘`‘h¶‘a r‘y]hŸÝâ bUˆ ‘^‘a ‘hUKU‘a j‘y]Ò ÏcÕh]hŸäÕ` hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâj‘aâ «Ïc‘`Õh¶KÏc ÍÞîíu\Ó oÒ‘\bhŸÝâ aÒ Îoâ‘m‘oÝâkø "Rö‘aâÕ`ëa¥ eâ…‘RvÒb# hŸâ‘aâ aÒëoâ ‘NphŸäŒÍÞícð aÒhŸâ‘NÎoÏs‘oÝâ ‘R˜ZÓ‘a²Yâ‘aâ eâ…‘RvÒb (j‘y]) ‘oäYRÒ aÒ j‘y]Ò ÏcÕh]hŸâ «‘RK‘“‘oâKÎ` hŸÝâ‘a¥Õ`. ŘZÓ ÏuK‘`‘h¨‰‘oÝâj‘aâ e˜ZÓ hÒ‘aâhÒ‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘a‘oÝâjK‘`â Röb¥ Röb¥ TøYâj oÒÕhNÓb fÑ…kõ‘aâY ‘N‘oNÒ‘q‘oÝâ ‘R…l‘a‘`b ëTÏc§‘a‘Râ‘aâ.

ÅJ‘N bÛ hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘a «Ïc«NÓhŸâ hŸâK‘`l ‘oáûl‘Nëoðâ‘a ‘^¡‘^‚µ‘oÝâ hzÝâ‘Nƒ j‘y]‘oÝâ kì˜ZÓ‘o‘aRÒ-

1. ÅK‘`â ‘hädÒhùÏc‘oÝâ (dÒ«^Ò‘aâNãj ÎoÏs“Ò‘h]‘oÝâ) ‘Rj‘`â. NÒ‘oà‘a bÕ` ‘häÏc‘N Ïu‘oäOªNÜ ‘`ÕRhŸÝâ‘a¥Õ`. ("‘hädÒhùdÒ®‘`äÏc‘Noþâ#.)

2. ÅK‘`â ‘hvÒ«‘qhŸâëoðâ‘a hÝâ_‘oè¡‘^‘oÝâ, ‘T‘^âÕhµ“Ò·‘ahŸâ ÄKÕR‘N oÒUNÒx‘hª vÒ¡_‚µ‘N pr˜Ïsëoðâ‘a hŸâ‘o¢vÒ‘aâ‘Nè_hŸÝâ ‘Rj‘oà. NÒ‘oà‘a bÕ` aÒZøªïc‘^ëoðâ‘aÕ`. ("Ño¢vÒ‘aâ ‘Nè_hÒ¥Yªoþâ#, "‘T‘^â¤hÒ·‘ahzäïc‘^K aÒYª‘oÝâ¡‘NK ‘oâbÛÔs·L aÒYªK ‘hvÒ«‘qhŸâoþâ#.)

3. Æ hŸâ‘yRÒ‘a aÒYª‘oÝâ ‘aè¡‘^ ‘aè^Òª‘aâ «dÒ]Ó‘^ëoðâ‘a‘`b hzâÕhÕR‘a íc£‘`kì²j‘hâ ëTÏc§â‘`â‘hâ. (‘aè¡‘^K ^Ò‘mjhŸä«‘qhŸâoþâ, ~ÑoÒ«‘qhŸâK ‘aè‘^ªoþâ".)

ŲYâ ‘aè¡‘^ ‘aè‘^ª aÒZѪ‘^©‘Nëoðâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâícð bZבol NÒj‘oÝâ‘a ‘oä…‘h‘häÏc‘N‘oÝâ Ä‘“âb‘N ‘hK‘R¢Ïuj aÒY‘N‘oÝâj «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ Ïc\Ó‘a‘aâ `Òb «dÒ¡‘N‘aëoðâ‘a «Ïc‘`‘h¶‘a Ï•NÓƒ‘N hzÝâ‘Nƒ ‘oª¡NÓ‘^µ‘oÝâ, ‘aK‘^‘NKZì «dÒ¡‘N‘aëoðâ‘a `Òb ÍÚ‘o j‘y]‘oÝâ‘a‘Râ RÒ‘a‘NmÑ «dÒ‘oÝâOª‘oÝâ‘aâ ÏuK‘hyÓKÏce\Ü‘TâÎa ‘oUˆ‘ap. aÒY‘N aÒ‘oâ ‘oª‘oÏwè‘^ëoðâ‘a‘aâ bÛ hÝâ‘hâ‘o‘`‘o ‘q^Ò£ghŸâK‘`â‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a ‘q£e‘oÝâ pÏu©è‘^‘oÝâ RÒkî‘`â. ‘oä…hÒ‘“âb‘N aÒY‘N‘oÝâjâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘okì ‘aè¡‘^ ‘aè‘^ª RÒ‘a «Ïc“Ò‘a‘oÝâjâ RÒ‘oà. ‘aè¡‘^ ‘aè‘^ª «dÒ“Ò‘aª vÒ‘`è‘qª‘oÝâ NÒ‘h]‘oÝâRÒ ‘oâ‘a ÏcK\Ó‘^âjâ NöK‘`‘hâ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ dÒqш‘^ª Î`‘q‘oÝâ jK‘`l #ËÍ‚‚íchÒ" ‘oKZÓ‘ob hŸâ·«dÒhŸâÏc\Ó hŸÝâaÒ¥‘hâ. NÒb ËÍ‚‚íchÒjâ RÒ‘a ÎN‘oj‘oÝâkìð‘ap. hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjâ RÒ‘a«Ïc“Ò‘a‘oÝâkî NÒb, RÒ‘a ÎN‘oj‘oÝâjâ RÒ‘oà. ÃK‘`â ÎRhŸâ «ÏchzäÍÞ‘a‘oÝâ‘aÎNRÒb vÒ“Ò‘h] Ïc‘[aø£Õ`˜Ïs‘oÝâkìð‘a ‘R‘`ª Ïc‘`ª‘oÝâjâK\Ü‘aâ. ÃÕ`RÒ‘N hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâjK‘`â «ehŸÝâ¡‘N‘oâ‘Râ ‘aè¡‘^ ‘aè‘^ª‘oÝâj _Û‘hâ Îo‘hâ. ÃÕ` NãUÏcç\Ó ~Ñ‘R‘o‘^âj ‘oKZÓ r˜Ïsâj ÎT_kø bg‘\‘^‘h qÑ¡ÁÏu «Ïc«NÓhŸä b‘NtÒhÝâ‘^ëoðâ‘aÕ`; pr˜Ïs ÏuK«Ïc`ÒhŸâ TøÕ`‘^ëoðâ‘aÕ`hŸÝâ‘aâ.

17 ‘o ‘q^Ò£g «Ïc‘¯‘oâ dÒ‘`‘oÝâ‘aÎa ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâkø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aNÜ hÒÍÞÑ«‘qhŸâ‘oÝâ j·KU ‘hK‘R~ø‘R‘oÝâ p¡ÏuÕh²l‘aÕ`. ‘hÏ•ÝâaÒ‘¯ pÍÞhŸâhÒÏ•â‘o aÒhŸâNÜj NÒj‘oÝâ‘a ‘a‘RÕh íc¡‘^‘a‘oÝâ «NÓK‘` aÒY‘NqÑjjâ ëojÔu‘a ÍÞÑ‘\`ù‘Tâ‘Tâ‘a¥Õ`. Ä hÒÍÞÞjâ ÏuµhŸâ‘oÝâ‘R hŸâ‘yRÒ‘a ‘h‘T‘a RÒpKUÕh. pÍÞhŸâhÒÏ•âoÒ¢vÒ‘a‘oÝâ‘a `ÒbNÓK‘N‘aâ «fø^Ò¹Ïw‘oÝâ ‘NlÕR hÝâÕ` pÛÕ“aÒY‘N ëoðOÕh^ø ‘hK‘R‘oÝâ‘a ëNNÓƒ‘aÕ`. pÍÞhŸâhÒÏ•â‘oàb Ïcç_aÒx‘h‘oÝâ, «Ïc²x‘` ‘TÕh«‘^ ëoÝâ> ‘Nè‘^âjkø ‘hK‘R«Ïchzä‘R Ïuä‘T‘ajÎa‘N‘oÝâ ‘Rj‘oà. (Ãp ‘oÝâK‘`ZÓ «Ïc‘N‘h]‘oÝâ‘a ‘aâ`ÒÏwè‘^‘oÝâjâ.) «Ïc²x‘` ‘TÕh«‘^‘oÝâ‘a %aÒY‘NqÑj&, %p‘`äÏsNÜj& «Ïc‘qKÏujâ ‘Rj‘oà. ÅÕ` (Ï•kÐaÒ) %dÒ«‘^ oÒ‘Nª&‘oâb ‘Nj‘`â. U‘o‘h bK‘`l dÒ«‘^ p‘o‘h‘oÝâjâ‘aâ ‘Rj‘oà. Ù`bb e˜ZÓ aÒ\Ü hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ ‘hK‘R‘oÝâ‘a ëNëNƒ‘a‘aâY pÏu§˜Ïs‘oÝâ. NÒb hŸä ‘hK‘R‘h‘T‘a _Ûëh˜ZÓÕ`hzä Î^YÏc\Ükî‘`â. ‘~‘h‘^p`Òª ‘`â‘hK‘“‘hâkìð‘a aÒhŸâ‘N hÒÍÞÞj ‘a‘RÕhaÒY‘N qÑjjKë`ñ‘a ‘hK‘R‘h‘T‘a ‘~‘h‘^qÑ¡Ávú¡‘N‘oÝâ‘R ÍÞÕhÕRhŸÝâK\Ü‘ab hŸÝäÔwKÏc ‘a‘Râ‘aâ. ‘^‘`âÏcÕh ‘oâxhÒ˜ÁÏs «Ïc‘~â‘oàjNÒj‘oÝâ‘a ‘^KÍÞÑ‘oçÕhkø hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâícð ‘oä…‘haÒY‘N «Ïc~Ñ‘o‘oÝâ Nã‘\ fÑ‘RâRÒ e\Ó hŸÝâK\ÜYÎT (Æ pÏshŸâ‘oÝâ eähùµ¡‘N‘oÝâ) aÒ\Ü‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a ‘hK‘R‘oÝâ hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâ‘aKë`ñ‘a qÑ¡Ávú¡‘N‘oÝâRÒÎa _Û‘h§e\Ó hŸÝâK\Ü‘a‘aâNö‘a‘o‘T∑aâ. NÒb hŸä ‘oâxhÒ˜ÁÏsâj aÒY‘N «‘RK‘¯‘oÝâjkø Ïuä«‘^“Ò‘hâ\Ü ~Ñ‘R‘o‘^âj‘aâ dÒ«‘^j‘aâ ejâ‘NÕhKU‘a²YâK\ÜY ‘Tä‘\ aÒ «Ïc‘`‘h¶‘a _Û‘hâ NöK‘^‘o‘h NÒK«‘“ hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâj‘aâ føl‘a‘`bhŸÝâ ëTÏc§‘a‘Râ‘aâ. ÃK‘`â ‘R]Ïc_ Ïu‘hÏuµ‘^âj ¡Ïuâ‘^âj^ø dÒYâ dÒ«‘^«ÏcÎo‘q‘oÝâjâ‘aâ ëTÏc§e\Ó hŸÝâK\ÜY ‘oâxhÒ˜ÁÏs Î`‘qÏcà %jl‘^& aÒY‘N Ï•NÓƒ. U‘oÕh ‘oâxhÒ˜ÁÏs«Ïc‘~â‘o‘Râ roÒÍÚ Nöjâ‘oà‘a ~Ñ‘R‘o‘^ Îoâ‘m‘oÝâjâK\Ó‘a²Yâ Ïu§˜Ïs‘oÝâRÒ ë`lÔu‘aÕ`. (Ïcçhùµ¡‘N‘oÝâ.) ÄhŸä hŸä“Ò‘h‘oÝâj ‘oj‘a aÒ\Ü aÒhŸâ‘N ‘oâxhÒ˜ÁÏs hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâjK‘`â aÒY‘N qÑjjâ ~Ñ‘R‘o‘^Îoâ‘m‘oÝâjâ pjÔu²l‘a²Yâ‘aâ ‘~‘h‘^p`Òª «ÔchŸâK~Ñ‘oNÜj‘Râ aÒ «Ïc‘~â‘oàj «dú^Ò¹Ïw‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a ‘hK‘R‘h‘T‘a, «Ïc‘`‘h¶‘a ‘~KÕR RöK‘^hzòâ‘a ‘~‘h‘^ qÑ¡ÁÏu p“ÒÏuKoÒÕ`RÒJ Ù`‘h§Ïc\Ó hŸÝâK\Ü‘ab ‘aäÔwKÏc‘a‘Râ‘aâ.

17-18 ‘q^Ò£eâjkø‘^KÍÞÑ‘oç‘hâkø‘aâ, ‘oâ‘“â‘h ëoðâÏuä‘hâ hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâjK‘`â‘aâ hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘ajkø ¡ÁØujâ‘aâ fÑ…kõ‘aâ‘TâK\Ó‘a²ZÑ“Ò‘h‘oÝâjâ ‘N‘a§˜Yâ‘Tâ‘a¥p. ‘^KÍÞÑ‘oçÕh ‘hÏ•ÝâaÒ‘¯â\Ü %‘hK‘R¢ÏujKeâ hÒ‘oä jK‘Nè‘^Keâ ÎTÔu& aÒ\Ü. (‘Tä. pÍÞhŸâ pkÐÏu‘oÝâ Ño^ÒÕh‘N.) pÍÞhŸâhÒÏ•âoÒ¢vÒ‘a‘oÝâ‘a hŸâ‘yRÒ‘a‘oÝâ‘aâ RöK‘`‘h_‘ojâ pbÔcK‘Tâ‘TâKë\\ÓoÒ‘hb ëTK‘RjµNÒ‘m‘Np ëTÔc§aÒ\Ü. (‘Tä. hÒÍÞRùdÒjpkÐÏu‘oÝâ Ño^ÒÕh‘N.) pbÔcK‘TâY ÑaRÒ ÏuKÙR‘^ Rù˜Ôs hŸâbhïáâNÒ‘N «Ïc‘`Õh¶K‘TâY hŸâbhŸÝâ ‘aäÔwK‘TâY ‘N‘oNÒ‘q‘oÝâ ‘Nj‘`â. pÍÞhŸâhÒÏ•âoÒ‘`âj hŸâ‘yRÒ‘a aÒY‘N «Ïchù‘T‘a Ïu‘hµvÒ“Ò‘h]‘oÝâ‘R %ÏchÒNÜ vÒµpâoÒ‘hâ Ïw‘o]ÓKU‘a ..... aÒY‘NKeâ ‘aY‘a ÏcZÓ‘oâ ‘R‘aâÔcK‘T p‘aâÔcKÎT‘oÝâ p‘a ‘a‘o‘“ÕhK‘Tâ‘TâK‘\& Ãb hŸÝâK\Ü‘aâ. ÃK‘`âÎT NÒ‘m‘Np ‘o‘Nƒ]kø ‘aY‘a ÏcZÓ‘oâ‘R^Ò¢‘hëoðâ‘a‘`bhïáâ ~ÑpKÏc‘a‘Râ‘aâ. ÃÕ`hŸÝâRÒ‘N pÍÞhŸâhÒÏ•â‘o aÒhŸâ‘Nëoðâ‘a pÍÞhŸâhÒÏ•â‘o ‘TK«Õ`NÒ px‘h‘oÝâ‘a aÒhŸâboÒÕh #fìðZÓ aÒY‘NqÑj Ïc\Ü‘Tâ" aÒhŸâ‘Nhzòâ‘a ‘`‘aRÒ b‘N aõ‘N ‘a˜Yâ‘o‘N¡ë^ hŸä oÒj‘NK ÎoÔu `ÒY‘N‘oÝâ‘a fÑ…kõ‘aâY ‘N‘~ªK‘^‘h‘oÝâK\ÜaÒ aÒhŸâboÒÕh Nöjâ‘oàkø! ëoðâÏuä‘hâ ‘NKÙ[‘h‘o ‘oâxhÒÍÞÞ Nöjâ‘oà‘a‘aâ ‘`‘`âÏcŒÍÞ‘oÝâj‘Râ hŸâ‘yRÒ‘a «dÒhŸâ ‘h‘T‘ajâ Ïc‘`ÎNn‘Nj‘okì ‘a˜Yâ‘ohÒK«‘\ÎT «e‘o¡ÕhKÏce\Ó hŸÝâK\Ü‘a‘aâ ‘aäÏwNÜ‘Rj vÒ‘oâKÍÞÏuªpâÕ`‘o‘hÎN ÏcÕhrÛlKÏce\Ó‘aÕ`. ‘oâ‘“â‘h pÍÞhŸâ‘hK‘R Tõ‘Nƒ aÒ‘¯ #Ïu~Ѻ‘h‘oÝâRÒ" ëojÔu‘a _‘hâ‘oâj ‘Np _²jRùpK‘`hÒÍÞ aÒY‘N‘oÝâ‘aâ #Ç‘`âYâ ‘o‘RNùÏcàj ëoðÏcàj‘oâ‘h ... ÅK‘Tâfø]âjâ ‘aZÓK‘Tâ" oÒ‘hb hŸâKÎ`‘Nj‘`â. Ä hŸä“Ò‘h‘oÝâj‘aâ e˜ZÓ aÒ\Ü ‘`yÓ]Î`‘q hÒÍÞÑ¢vÒ‘a‘oÝâjK‘`â hŸâ‘yRÒ‘a «Ïc‘`‘h¶‘ajkø ¡ÁØujâ‘aâ fÑ…kõ‘aâ‘TâK\Ó‘hb ëTÏc§‘o‘T∑aâ. ÅÕ` 17-18 ‘q^Ò£eâj ‘oÝâ‘TˆY. NÒb 19 ‘q. Ïcç. ~Ñ. ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâ roÒÍÚ ‘a‘RÕh ~Ñ‘R‘o‘^ Îoâ‘m‘oÝâ #ÏuebÛÏuâ" ‘`…‘R‘h ‘aâK\Ó‘a roÒÍÚ Ã‘a¥ÏcçœhÒ ÏcÕh]hŸâ aÒY‘N‘oÝâ #ÎotÒjaÒ‘obÛÏuâ"‘a⥠(‘^K.Ïu. ‘oâ.‘aK. 622) RÒb, ‘^K.Ïu.‘oâ.‘aK. 799 #aÒY‘N dÒ«‘^jâ" Ñaâ Ïc˜ZÓ‘Nj‘aâRÒb ÏcÕhrÛlKU‘aTø aõ‘NƒhŸâÏcoÒ‘`ëoðâ‘a kîNÜK\Ò ‘ab¥ ¡ÁØu dÒ«‘^j ëa‘`âY‘aâ Ïcà‘hâÏsaÒ‘oâ‘oÝâkî ‘N‘a§˜Yâ‘aâ. ÑaRÒ aÒaÒ\Ü Ïcà‘hâÏsâkî ¡ÁØu dÒ«‘^j‘aâ ‘“ÕhK‘Tâ‘TâK\Ó‘h‘aâY Ïu§˜Ïs‘oÝâ. Ù`bNÓ NÒ‘h]‘oÝâ 18‘q. U‘o‘h ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâNÓ pâNÓƒl ÏupÛâÏc‘oÝâ‘a‘aâ‘a¥ ëoâj˜Yä‘hâ‘a ëojÔu‘a ~Ñ‘R‘o‘^ Îoâ‘m aÒY‘N‘oÝâj ÏuK«Ïc`ÒhŸâ‘oÝâ NÒ‘o‘T∑aâ. Ãp aÒZÓ ‘^KÍÞÑ‘oç‘hâ hÒÍÞ¢vÒ‘a aÒY‘N‘oÝâj‘okì hŸâ‘yRÒ‘a «dÒhŸâ‘oÝâkìð‘aÎo hŸâhŸÝ⪠NãUÏcç\Ó oÒÕh «Ïc‘`‘h¶‘aj ‘okì aõ‘NRöÏc§ pr˜Ïs ÏuK«Ïc`ÒhŸâ ÏcZÓ˜Ïsëoðâ‘a «Ïc«NÓhŸâ‘Rj˜ZÓp. («ÏcÎ^ª‘N‘oÝâRÒ pÛb ‘RâÕhKU p‘o‘h‘oÝâjNÜ ‘Tä. aÒ ÄK«‘“ hŸâ‘yRÒ‘a oÒÍS©hŸâ ‘TÕh«‘^ ÏcàY 190-95.)

ÏuhùµÏc~ø‘Rªëoðâ‘a Ïu‘oäx‘h ‘NmÑÏuµ‘häÏcëoðâ, pp‘“ «Ïc«NÓhŸä‘aâ eK‘“eK‘“â‘hëoðâ, eÏwßp‘“ Ïc‘`‘Np‘^j dÒjëo²lhzòâ, Ã_‘oä«‘^ ‘o¡Ïuâ ‘hÏu‘Tˆ‰K`ù ~ÑtÒëoðp‘“ª ~ÑÏuâ‘hëoðâ, ·‘a¥Î`‘q ·‘a¥NÒj ‘N‘oâªÏcŒÍÞëoðâ ÃÎa‘N kø‘N‘oè¡‘^ pqîÏs «Ïc‘`‘h¶‘Nëoðâ ÄK«‘“ ÍÞÑ_ÛhŸâ ‘häÏc‘N ‘NmÑÏu‘hÏuµ_ «Ïc_bÕ“hzòâ Ñaª~ÑØshŸÝâjNÜ Ã‘aâNÒ‘hªëoðâ hŸä‘o`ÒK«‘“ oÒÍS©hŸâ‘oÝâ‘a eÏwß‘oÝâO ëoðp‘“ª‘oÝâ, ëoðr˜Ïs‚ª‘oÝâ ‘NlÕR pqÑj vÒ‘hÏuµ‘^ qÑORÒ pjÔu²l‘a «Ïc«NÓhŸâ hŸâ‘yRÒ‘a ëoÝâ‘NƒZî.

(‘R‘oâb‘N: ÅK‘N‘aâ p‘o‘h‘oÝâjNÜ, pqîÏs‘oÝâjNÜ, Ä“Ò‘h‘oÝâjNÜ, Ä‘N‘h‘oÝâjNÜ aÒ #ÄK«‘“ hŸâ‘yRÒ‘a oÒÍS©hŸâ ‘TÕh«‘^" Ñaâ «‘RK‘¯‘oÝâ ‘Tä‘\‘`‘Râ‘aâ. «Ïc‘Tâ‘h]: ÄK«‘“ p‘qµ‘NmÑ ÏcÕhÏs¡‘^â, oÒ¡kî‘hâ.)