“బలువిడిఁ దమతండ్రిపనుపునఁదొల్లి
చలమునఁదమ తల్లిఁజంపె భార్గవుఁడు. 138తఱుగనికినుకమైఁదమతండ్రి వనుపఁ
దఱిగొని యొక గోవుఁదఱిగెఁగుండినుఁడు.
తన మనోహరమైన తారుణ్య మొసగి
తన తండ్రిముదిమిని దాల్చెఁబూరుండు.
తమతండ్రి139పనుపునఁద్రవ్వరే? తొల్లి
తమకించి సగరనందను లంబునిధిని? 140గడఁగి తండ్రిపనుపుఁగైకొని నాకు
నడవుల నుండుట యది యెంతవెద్ద?
నీ వల్లభునిమాట నీకును నాకు
భావించి చేయుట పరమధర్మంబు.
ఈ లక్ష్మణుఁడు బాలుఁడేమియు నెఱుఁగఁ
జాలఁడు వీర విచారంబెకాని.”
పదునాలుగేండ్లును బతియాజ్ఞ నెఱపి మది నీవు ముదమంద మరలి వచ్చెదను
మీకు సుమిత్రకు మిథిలేంద్రసుతకు నాకు సౌమిత్రికి నరనాథు నాజ్ఞ
సేయంగవలయు నీ చింత పోవిడువు మో యమ్మ! నీవన్న నుల్లంబులోన
నెప్పటితల్లడంబెసగ మూర్ఛిల్లె నప్పుడు రాముండు నా దేవిఁ దేర్చి
తండ్రివాక్యము నాకు దైవంబు గాన తండ్రియానతిఁజేసి ధన్యుండ నగుదు
నరిగి నెమ్మది వచ్చునట్టియనుజ్ఞఁ గరుణ నీఁదగు నీదు గారవంబొప్ప
నిదె నీకు మ్రొక్కెద నింతట నీవు హృదయంబు వదలింపు మే వనంబునకు
దేవి! పోయెద నంచుఁ దెగి ప్రదక్షిణము గావించి మ్రొక్కి లక్ష్మణుతోడ ననియె
మదిలోనఁ దమకంబుమాని రోషంబు వదలి సంతోషంబు వలనొప్పఁబూని
భూమీశుమాటకు బొంకు గాకుండ నా మాట విని నీవు నా మాఱుగాఁగ
నే తెఱంగునఁదన హృదయంబులోన మా తల్లి శోకంబు మఱచి తానుండు
నా తమ్ముఁడవు గాన నరనాథతనయ! యీ తఱిఁజెప్పితి నిది వర్తనంబు
భూతియు వల్కలంబులుఁబూని కాన (?)లారయఁబోయెద నలరఁగైకేయి
అరయ దైవాధీన మగుచు లోకంబు పరగును దైవంబు ప్రతికూలమైన
నేమి సేయఁగవచ్చు? నీ వనవాస మే మున్ను దలఁచినదే నాకు వచ్చె
ననవుడు దలవాంచి యందంద వగలు గొనకొన్నఁజింతించి కొంతసేపుండి
ముడివడు బొమలతో.......... ..........గాదె తొలుత.
ధృతియును సత్యంబుఁదెంపును లేని యతఁడు దైవాధీనమని పల్కుఁ గాని
నీకింత దైన్యంబు నృపవీర! తగునె? కైక యింటికి రాజుగాకున్న నేమి?
నిను మాని యొరు నెట్లు నృపుఁజేయవచ్చు? ననుమతింతురె?లోకు లన్యాయమునకు
నీ మనంబున రాజనీతి చింతింపు భూమికి రాజవై ప్రోవు మమ్మెల్ల
గామాతురుఁడు గాన గైకేయిమనసు గామించి యీ వెంటఁగావించుఁగాక
తగవును ధర్మంబుఁదలపోసి చూచి తగునని పనిచెనే?దశరథేశ్వరుఁడు
చేకొని యా మాట సేయంగ వలదు నీకుఁబాపము లేదు నీ రాజ్యమునకు
నలర నే దేవత నయిన రూపణఁతు మలసి యింద్రాదులు మగుడింపలేని
నీ పట్టముడుపంగ నృపుఁడెంతవాఁడు? కోపించి దీనికై కూడిన యట్టి
భూపాలలోకంబు ప్రోవులై కూల నేపారఁ దునుముదు నీ ఖడ్గధార
భటగాత్రఖండముల్ బహుతురంగాంగ పటలంబు గజకళేబరసమూహములు
రథశకలంబులు రక్తసింధువులు పృథివిపై నిండింతుఁబృథులవేగమున
నలి నేచి నే నేఁడు నా బాహుబలము కొలఁదిఁజూపెదఁ గనుంగొనురామచంద్ర!
కమనీయ కేయూర కంకణాలంకృ తములు.......... (చూ. 114-4)
.......... పట్టంబు గట్టుక ప్రజలఁబాలింపు
మనిన నవ్వుచు రాముఁ.......... ..........
యని నవ్వుచును రాముఁడను జన్ముఁజూచి
తనలోని శాంత141మంతయుఁదోపఁబలికె:
“నీ విక్రమంబును నీ భుజాబలము
నీ విలువిద్యయు నీ సుబుద్ధియును
నీ మగతనమును నే నెఱుంగుదును
సౌమిత్రి! నా యెడ సద్భక్తి గలిగి
యెంతసాహసము నీ విపుడు గోరితివి;
యెంతటిబుద్ధి నా కీవు సెప్పితివి?
గొనకొని యిటు వేఁడుకొన్నది దల్లి;
యనుకంప నిచ్చి పొమ్మన్నాఁడు దండ్రి;
యిలయెల్లఁజేకొని యీ రాజ్యపదము
నలి నేలువాఁడింక నా సహోదరుఁడు;
బలువిడి నెవ్వరిపై నల్గె దీవు?
బలగర్వములు సూపఁబాడియే నీకు?
నర్మిలిఁదండ్రివాక్యము సేయుకంటె
ధర్మంబు గలదె? యా తండ్రివాక్యంబు 142సేయమికంటె దుష్కృతమును గలదె?
వేయువిధంబుల వెదకిచూచినను
జనకుని పనుపవశ్యము నీకు నాకు;
జననులకును జేయ సహజధర్మంబు;
గాన యాతనిపంపు గైకొని యేను
కానల143కేఁగుట గాదనవలదు.
పరమపావనులైన భానువంశజుల
చరితంబు నీకు విచారింప 144దగదె?
కావలసినపనుల్ గా కేల మాను?
దైవయత్నము145లవి దాటంగ146వశమె?”
యని పెక్కుభంగుల ననునయంబెసగ
ననుజన్ము బోధించి:“యనఘాత్మ! నీవు
నాకు భక్తుఁడ వయ్యు నాపంపు నెమ్మిఁ
గైకొని కావింపు గారవం బెసగ.
నీ నిష్ఠురక్రమమెల్లఁ బోవిడువు;
మే నరణ్యములకు నేఁగెద; వెనుక
నెల్లభంగుల భక్తి నెడపక కొలిచి
తల్లిదండ్రులమనస్తాపంబు మాన్పు.”
మనిన లక్ష్మణుఁడప్పుడా147కోప ముడిగి
తన మది148రఘురాము తలఁపెల్ల నెఱిఁగి
ఘనమైన భక్తితోఁ గరములుమొగిచి ఇనకులాధిప! యింక నిట్టిద యేని
యెనయంగ నినుఁగొల్చి యేను నీ తోడ వనభూములకు వత్తు వలదన్నఁజత్తు
నెమ్మెయి నా మర్మమిట్టిద యనినఁ దమ్ముని రాక కెంతయు సమ్మతించి
నరనాథనందన! నాకు భక్తుఁడవు పరమ ప్రియుండవు పాయ కెల్లందు
సమ్మతంబొనరించు సఖుఁడవుగాన సమ్మతించితి నీవు చనుదెంతుగాక!
యనినఁగౌసల్యయు నా పుత్త్రుఁజూచి తనయ! నీ వడవికిఁదపసివై పోవ
సవతులలో నుండఁజాల నన్మంట నవిలోకనావస్థ యను మారుతమున
నలరు విలాపంబులను నింధనముల నలము కన్నీరను నాహుతుల్ మగుడి
తొడరారు చింత యన్(తను)ధూమంబు గలిగి వెడలు నిట్టూర్పను వేఁడిమితోడ
సుడిగొంచుఁబుట్టిన శోకానలంబు కడుమండు వేసవిఁగార్చిచ్చు బలెను
తరులతాకుంజముల్ దరికొని కాల్చు కరణి నా చిత్తంబుఁగాల్పంగఁజొచ్చె
నా కులభూషణ!.......... ..........
