ఆలోన సుగ్రీవుఁడా ఋశ్యమూక
శైలసానువులందుఁ జరియించుచుండి
యా పంపచేరువయందున్న రామ
భూపాలు లక్ష్మణుఁబొడఁగాంచి వెఱచి[వా.రా. సర్గ 2]
యచలంబుపైకి గుండనకచెట్టనక
కిచకిచధ్వనులతోఁగిచకొట్టుకొనుచు
నెగఁబ్రాఁకి యొక్కచో నేకాంతముండి
యగచరులకు వారి నట చూపిచూపి;
“విలుపూని యిద్దఱు వివిధశస్త్రాస్త్ర
కలితులై యదె పంపకడ నున్నవారు;
వినుఁ,డిందుఁ,బ్రచ్ఛన్నవేషులై వాలి
పనుపున మనలఁజంపఁగ వచ్చినారొ?
కాదేని మునులకు ఖడ్గతూణీర
కోదండశరములగొడవ యేమిటికి?
వినుతసాహసులైన వీరివేషములు
గనుఁగొన నా బుద్ధి గలఁగుచున్నదియు.
నెక్కడికైనను నేఁగుట కార్య;
మిక్కడ నుండుట యిది బుద్ధి గాదు.”
అని మంత్రివరులతో నాడువాక్యములు
విని హనుమంతుండు విమలుఁడై పలికె:.
“బూని వీరలఁజూడఁబుణ్యమానసులు
గాని కానేరరు కపటమానసులు;
ఆ రవిచంద్రులోయన నొప్పు వీరు
కారణపురుషులు కడు విచారింప;
నే రూపమున వచ్చి యిందున్నవారొ?
వీరి చొప్పెఱుఁగక వెఱవ నేమిటికి?
ననిన సుగ్రీవుండు హనుమంతుఁజూచి:
“విను వాలిపనుపున వీరలిచ్చటికిఁ
జనుదెంచి రను శంక జనియించె నాకుఁ.
గినిసి యే వేళ నే కీడెంచునొక్కొ?
తన పగతుని నమ్మఁదగ. దటుగాన
చని నీవు వీరలఁజతురతఁగదిసి
వీ రేలవచ్చిరో వీరి లోఁతెఱిఁగి
వీరితో భాషించి వేవేగ వచ్చి
పవనజ! నాలోని భయమెల్ల మాన్పు;
మవిరతగతి నేఁగు.”మని వీడుకొలిపి
యలమెడు భీతిమై నందుండ వెఱచి
మలయాద్రి కటువోయె మంత్రులుఁదాను.
అత్తఱి హనుమంతుఁడతిశౌర్యవంతుఁ
డుత్తమగుణశీలుఁ డురుబాహుబలుఁడు
ఖరకరతేజుండు కమనీయమూర్తి
తరుచరులకు రక్ష ధర్మార్థమోక్ష
యతులకు గురుభక్తి యభినవయుక్తి
శ్రుతకీర్తి యంజనాసుతుఁడు దా వేడ్క
నిజ్జగద్ద్రోహుల నెల్లను బాప
సజ్జనులకు ముక్తిసాధన చూప
నమరలోకమునకు నా వాలిఁబనుప
రమణమై సుగ్రీవురాజ్యంబు నిలుప
వావిరి సురలను వరభక్తిఁబ్రోవ
రావణుజయలక్ష్మి రామున కొసగ
నవనిజ ఘనశోక మంతయు మాన్ప
రవిసూనుమనసెల్ల రాణింపఁజేయ
వచ్చెనో యనఁగ నవ్వనచరేశ్వరుఁడు
నచ్చుగా నా గిరి నల్లన డిగ్గి
వటువేషధారియై వాయునందనుఁడు
అటు పంపకడకుఁ దానర్థితోఁబోయి
యనుపమంబగు శూన్యహస్తంబుతోడఁ
జని మహాత్ములఁగానఁ జన దటుగాన
నలరామునకు నీ యనర్హమైనట్టి
ఫలమొక్కటపుడు చేపట్టి వేడుకను
అరుదెంచు ననిలజు నపుడు తాఁజూచి
ధరణీశుఁ డిట్లనెఁ దమ్మునితోడఁ
గనకపు వన్నెయు గరమొప్పుముంజి
ఘనరత్నకుండలకలితకర్ణములు
నురుతరహారంబు లొంటి జన్నిదము
కరమొప్పు గోచియుఁగరకంకణములు
నుపమింప నరుదైన యొప్పుల నొప్పు
గపిరూపు మనుజుఁడు గైకొనెనొక్కొ?
ఈ రూపురేఖయు నిలఁగోరి రుద్రుఁ
డారూఢిగా నితఁడై పుట్టినాఁడొ?
కాక యీ వసుధపైఁ గపిమాత్రమునకుఁ
బ్రాకటంబుగ శుభప్రభ యేల కలుగు?
నని యిట్లు కొనియాడు నవనీశుఁజూచి
తన మేను పులకించి తడయక యిచ్చి
యురుమతి సీతశిరోరత్న మెలమి
గుఱుతుగాఁదెచ్చి గ్రక్కున నిత్తు నన్న
కరణి నా ఫలము రాఘవమహీపతికి
గరిమతోఁ గానుకగా సమర్పించి
దీనశరణ్య! మీ దృష్టి నన్ సోక
నైనవి నా భూషణావళు లింక
నేను గృతార్థుండ నేను ధన్యుండ
నేను మీ భృత్యుండ నెలమితోడుతను
(పై రచనలో“బ్రాకటంబుగ శుభప్రభ....’ అను ద్విపద పాదము తరువాయి నీ క్రింది తీరు రచనాంతరముకలదు.)
నని రామసౌమిత్రు లన్యోన్యమతుల
ననునయింపుచునున్న నంత వాయుజుఁడు
కొండంతభక్తితోఁగోరి రామునకు
దండప్రణామంబు దగ నాచరించి
రమణ సీతాశిరోత్నంబుఁదెచ్చి
యమర రామునిచేతి కందిచ్చినట్లు
మఱువక తన చేతి మాకందఫలము
కరము రామున కెంతొ కై కాను కిచ్చి
ముకుళితహస్తుఁడై ముందఱ నున్న
నకలంకుఁడై రాముఁడతని కిట్లనియె
వనచర! యెందుండి వచ్చితి వీవు?
నినుఁజూడఁగా మాకు నిఖిలకార్యములు
చేకూరు నీవచ్చు చిహ్నంబులందు
నేకాంగవీరుండ వేమి కావలసి
వచ్చితి? పనియేమి? వాక్రువ్వు మనిన(న్న)
నిచ్చెద నీ కోర్కి యిహపరోన్నతులు
నవయవలక్షణం బాయుష్యమతులు
ప్రవిమల సుజ్ఞానభావభావములు
గురుభక్తిహితమును గోప్యంబుఁబెంపుఁ
బరహితాచారంబుఁబ్రజ్ఞయు లావు
దేవేంద్రమణికాంతి దివ్యదేహంబు
భావింప సరిగారు ప్లవగపుంగవులు
భూషించు నీ మేని భూషణావళులు
శేషాహికైనఁ జర్చింపంగ రావు
నీ తల్లి యెవ్వరు? నీ తండ్రి యెవరు?
నీ తాత యెవ్వఁడు? నీ దాత యెవఁడు?
నీ నామ మెయ్యది? నీ జన్మ మెద్ది?
భూనుతంబగు నీదు పుట్టు వేలాగు?
చెప్పుమా యన విని చేతులు మొగిచి
చెప్పఁదొడంగెను శ్రీరాఘవునికిఁ
బుంజికస్థలమునఁబోయి మా తల్లి
యంజనీదేవి కరాంజలి పట్టి
వాయుదేవునిఁగూర్చి వరపుత్త్రుఁగోరి
పాయక వేయేండ్లు పదిలమైయుండ
శివుఁడును బార్వతి సితగిరినుండి
భువిమీఁదఁదమ యిచ్చఁబోవఁగాఁదలఁచి
నందికేశ్వరుని నానందించి యెక్కి
విందార నాకాశవీథిఁబోవుచును
విద్యోపదేశంబు విలసిల్లుచున్న
యుద్యానమటుగాంచి యువిద యిట్లనియె
జూచితే దేవ! యీ చోద్యంబు తెఱఁగు
పూచిన సహకారభూజంబుక్రింద
మాకందఫలములు మా కందుననుచు
మాకంద శాఖల మాటున నుండి
మగలు నయ్యాండ్రును మానంబు విడిచి
పగలును రతిసేయఁబాటి(ఁడి) యే? యనుడు
మర్కటులకుఁజెల్లు మహితకృత్యములు
తర్కింప నేలనఁ దలవాంచి గౌరి
క్రీగంట వీక్షించుక్రియ శివుండెఱిఁగి
యా గౌరికోర్కి దా నంతయుఁదీర్పఁ
దర్కింపఁగా నంత దర్పకుండేచె
మర్కటరూపులై మహిషియుఁదాను
నపరిమితానందుఁడై సదాశివుఁడు
నుపరతిఁదలఁచి యా యువిద నీక్షించి
పార్వతిఁజెంత కేర్పడఁ జేరఁబిలిచి
యోర్వని సిగ్గుతో నువిదతోఁగవియ
రేతంబు దిగజారి రివ్వురివ్వనుచు
భూతలంబున కేఁగ భూరిమార్గమున
ఝణఝణహుంకారశబ్దంబుతోడ
గణనాపథముఁదప్పు కాలచక్రంబు
కరణి నేతేరఁగాఁగని సంభ్రమించి
కరువలి తన రెండుకరముల దాని
ధరియించుకొని వచ్చి తరుణీలలామఁ
గరుణించి డగ్గఱ గదిసి యందున్న
యంజనీదేవి కరాంజలియందు
సంజీవి యిడుక్రియఁజయ్యన నిడిన
నదిపుచ్చి దిగమ్రింగె నంజనీదేవి
పదివేలయేఁడు లా పద్మాయతాక్షి
గర్భంబు మోయ నక్కాంతాలలామ
యర్భకు ననుఁగాంచె నంతనే యినుఁడు
నుదయించుతేజంబు నుగ్రత చూచి
పదిలమై ఫలబుద్ధిఁ బక్షియుఁబోలె
లక్షయోజనములు లఘులీల నెగసి
భక్షింపఁబట్టినఁ బర్జన్యుఁడలిగి
తన చేతి వజ్రాయుధంబున వైవ
ననఘాత్మ! యేను బూర్వాద్రిపైఁబడితి
హనువు భగ్నంబైన యా నిమిత్తమున
హనుమంతుఁడనుపేర నమరినవాఁడ
మా తండ్రి తనదు సామర్థ్యంబు చూప
భూతలంబున గల భూరిజంతువుల
దేహంబులందు సందేహంబు సేయ
నూహించె దేవత లొప్పమి వుట్టి
కాదని తమలోనఁ గార్యమూహించి
యాదిదేవుఁడు మొదలందఱుఁబోయి
వాయుదేవునిఁగాంచి వలనొప్ప ననిరి
పాయక నీ పట్టి పరవశుండైన
క్రమ్మర రక్షింపఁగా వచ్చినారు
నెమ్మి నీ పుత్త్రుని నీవు గైకొనుమ
యని దేవతలుగూడి యర్థి నా కడకుఁ
జని చూచినంతనే సప్రాణి నైతి
సరసిజాసనుఁడును శాంభవీపతియు
హరియు దేవతలు నిట్లనిరి నామీఁది
కృపతోడ మా తండ్రిక్రేవ నీక్షించి
యుపకారశీలియై యుర్విఁ బెంపొందు
వాయుదేవుఁడు తన వరపుత్త్రుమీఁదఁ
బాయనికృపతోడ భక్తి నున్నాఁడు
వరమేమి యడిగిన వాంఛ దీరంగ
వరమిత్తు మనవుడు వాయువు పలికెఁ
బాయక యా పట్టపగలును రేలు
నాయుధమరణంబు నగ్నిభయంబు
ధీయుక్తి క్షుత్తును దృష్ణయు జరయు
..........
లేకుండ వరమిది లెస్స నా కోర్కి
సాకల్యమతిని బ్రసాదింపుఁడనుడు
శూలి యప్పుడు దన శూలాయుధమున
వ్రాలిపోవకయుండ వరమిచ్చె నంతఁ
జక్రి యప్పుడు తన చక్రాయుధమున
వక్రమై పోకుండ వరమిచ్చె నంత
బ్రహ్మ దా వరమిచ్చె..........
..........
.......... యమదండ నిహతి
భ్రమనొంది చెడకుండ బహువిధంబులను
నైరృతి వరమిచ్చె నాగపాశములు
నారూఢి బంధించి యనిఁద్రోయకుండ
వరుణుండు కరుణించి వరమిచ్చెనంత
వరదచేఁబోకుండ వరరాజ మొకటి
వాయుదేవుండిచ్చె వరరాజ మొకటి
యాయురారోగ్యుఁడై యవనిపై నుండ
ధనపతి వరమిచ్చెఁ దన భూషణంబు
లనయంబు ధరియించి యవనిపైనుండ
నెలమి నీశానుండు నీశ్వరశక్తి
వలనఁజావక యుండ వరమిచ్చెనంత
మునుమిడి వేడ్కతో మును విశ్వకర్మ
తన చేత నిర్మింపఁదగు నాయుధముల
మరణంబు లేకుండ మది వరంబిచ్చె
వెరవొప్ప దయచేసి వెండియు నిచ్చెఁ
గామరూపంబును గమనవేగంబు
యామినీచారంబు నత్యంతఫలము
బ్రహ్మచర్యంబును బ్రహ్మపట్టంబు
బ్రహ్మను వేఁడిన బ్రహ్మ వీక్షించి
ఘనముగా ననిలజ! కమలబాంధవుని
యనుమతితోఁగూడ నఖిలశాస్త్రములు
గను మని దీవించెఁగరువలి వేడ్క
..........
నకలంక గతితోడ నంతట నుండి
సకలజీవులవెంటఁ జరియింపఁదొడఁగె
ననుచు మా తల్లి నా కానతి యిచ్చె
వినుపించితిని మీకు వెండియు వినుఁడు
ఎలమి మా తల్లికి నే నుద్భవించి
వలనొప్ప నొకకొన్ని వర్షముల్ సనఁగ
నొక కారణంబున నొక బ్రహ్మఁగూర్చి
ప్రకటించి యేను దపంబు సేయంగఁ
బరికించి సరసిజభవుఁడు నా కర్థి
వరమిచ్చు నవ్వేళ వసుధపై నింక
గతిమోక్షకామ్యార్థకారణంబులకుఁ
బతి యెవ్వఁడతని నేఁ బ్రార్థించి కొలుతు
నతఁడెవ్వఁడన విని యబ్జసంభవుఁడు
..........
తన దివ్యదృష్టిచేఁ దప్పక చూచి
మునుకొని నీ మేని భూషణావళులు
నినుఁగాంచినప్పుడెన్నిక మీఱుదృష్టి
తనరారఁగన్న యాతఁడె ధాత్రి నీదు
దాతయు నీ కిష్టదైవంబు ననఁగ
నాతతప్రౌఢిన యతఁడెవ్వఁడనిన
నతఁడు లోకారాధ్యుఁడైన విష్ణుండు
గతి యిచ్చుఁబొమ్మని కరుణించి యరిగె
నది యాదిగా బ్రహ్మయానతిఁజేసి
(?) విదితమై చరియింతు నెల్లలోకముల
భూపాలతిలక! నా భూషణావళులు
దీపించి కానరు దివిజు లాదిగను
దీకొని నీ కృపాదృష్టి నామీఁదఁ
బైకొని పఱతెంచె బ్రదికితి నేను
నేను గృతార్థుండ! నేను ధన్యుండ!
నేను నీ భృత్యుండ! నెలమి దీపింప
నావాసమున నున్నయట్టి నా యిష్ట
దైవంబ! నీ వని తత్ప్రకారమున
(గొన) కొని కొనియాడి కోర్కి దీపింప
నెనయు సంతోషాబ్ధి నెంతయుఁదేలి
యానందబాష్పంబు లందంద రాలఁ
బూనికఁదనమేను పులకించి మించి
తరమిడి సాష్టాంగదండంబువెట్టి
కరములు ముకుళించి కడుఁబ్రీతిఁబలికె
నవని నింద్రో..........
..........
వటు వేషధారియై వాయునందనుఁడు
నట పంపకడకుఁ దా నర్థితోఁబోయి[వా.రా. సర్గ 3, 4]
కరమర్థి రామలక్ష్మణులకు మ్రొక్కి
కరములు ముకుళించి కడుభక్తిఁబలికె:
“నవని నింద్రోపేంద్రు, లర్థినాశ్వినులు,
రవిచంద్రులన రూపరమ్యతతోడ
నెగుబుజంబులతోడ నిందుబింబంబు
నగు మొగంబులతోడ నలినపత్రములఁ
దెగడుకన్నులతోడ దివిజులు మెచ్చి
పొగడు విక్రమకళాభుజశక్తితోడ
నరుదైన రాజచిహ్నములతో మీరు
శరచాపహస్తులై చనుదెంచినారు.
భూరితపోవేషములు మీకు నేల?
మీ రెవ్వ?రిచటి కేమిటికి వచ్చితిరి?”
అని సుధామధురవాక్యంబుల నధిక
వినయవిధేయుఁడై విన్నవించుటయు
నతని వాచాశుద్ధి కతనిబుద్ధికిని
నతనిచమత్కృతి కతని యాకృతికి
నతనిమనఃప్రీతి కతని నీతికిని
మతి సంతసిల్లి రామక్షితీశ్వరుఁడు
తమ్మునిఁజూచి:“యీతనియట్లు వలుకఁ
దమ్మిచూలికిని నాతనివధూమణికిఁ
దగుఁగాక యొరులకుఁదరమె? వ్యాకరణ
నిగమశాస్త్రంబులన్నియు నేర్వఁబోలు
నితనిసల్లాపంబు నితనిరూపంబు
నతులలక్షణలక్షితాను భావంబు.
నిటువంటిదూత నా కిపుడబ్బెనేని
ఘటియింపకున్నె మత్కార్యంబులెల్లఁ?
గావున మత్కార్యగతు లీతనికినిఁ
గోవిదాత్మక! పూసగ్రుచ్చినయట్లు
చెప్పుమేర్పడ.” నన్న శ్రీరాముతమ్ముఁ
డప్పుడు ప్రియమంది హనుమంతుఁజూచి:
‘యేమన్నదమ్ముల మిక్ష్వాకు కులుల;
మీ మహాత్ముఁడు రాముఁ; డేను లక్ష్మణుఁడ
దశరథరాజనందనుల మిద్దఱము.
దశరథుపనుపునఁదపసివేషముల
దండకావనమునఁదగిలి వర్తించు
చుండ రాముని దేవి నుర్వీతనూజ
మముడాఁగురించి దుర్మదుఁడు రావణుఁడు
క్రమమేదికొనిపోయెఁగపటమార్గమున.
వానిపోయినజాడ వదలక వెదకఁ
గానలనడుమ నొక్కట వచ్చివచ్చి
శబరి సుగ్రీవునిచరితంబు సెప్ప
సబలుఁడాతఁడు మాకుసఖుఁడుగాఁగోరి
వచ్చితి మిచటి,కెవ్వఁడవు నీ? వింక
నచ్చుగా నెఱిఁగింపు మనఘ! నీ తెఱఁగు
ననవుడు హనుమంతుఁ డా రఘుకులులఁ
గనుఁగొని మ్రొక్కి తక్కక విన్నవించె
నెలమి మా తల్లికి నెలమి జన్మించి
వలనొప్ప నొక కొన్ని వర్షముల్ చనఁగ
నొక కారణమునకై యొక బ్రహ్మఁగూర్చి
ప్రకటితమతి నేఁ దపంబు సేయఁగను
పరికించి సరసిజభవుఁ డేఁగుదెంచి
వరము వేఁడు మటన్న వలగొని మ్రొక్కి
వేవేలు విధముల వినుతులు సేసి
యో విమలాత్మ!యీ యుర్విపై నాకు
గతిమోక్షకామ్యార్థకారణంబులకుఁ
బతి యెవ్వఁడతని నేఁ బ్రార్థించికొలుతు
నని విన్నవించిన నబ్జసంభవుఁడు
తన మనోవీథిని దలపోసి చూచి
ఒనరంగ నీ మేని యురుభూషణములు
కనుఁగొన్న యాతఁడె గతియును బతియు
ధాతయు మన కిష్టదైవంబు సకల
భూతజాలములకు భువికెల్లఁగర్త
యతఁడెవ్వఁడనిన వాఁడతఁడె విష్ణుండు
అతఁడె నీ గతి యని యది యాత్మఁదెలియు
మని బ్రహ్మచనియె నే నదియునుఁగాక
ఘనబుద్ధిఁ జరియింతుఁగలయ లోకముల
భూపాలతిలక! నా భూషణావళులు
దీపించఁగా నరు దివిజులందఱును
మఱియును సౌమిత్రి మారుతిఁ....
..........
అని పల్క:“హనుమంతుఁడనుపేరివాఁడ;
నినతనూజునిమంత్రి; నే వాయుసుతుఁడ;
నాంజనేయుఁడ; భిక్షుకాకృతి నిప్పు
డంజక మీ చందమరయ వచ్చితిని.
వినుఁడు: సుగ్రీవుఁడు విశ్రుతకీర్తి
వనచరులకు రాజు వరబలాధికుఁడు
భానుసూనుఁడు బృహద్భానుతేజుండు
మానభూషణుఁడసమానవిక్రముఁడు
అన్నయౌవాలిచే నపహృతరాజ్య
ఖిన్నుడై యిప్పుడిగ్గిరి నున్నవాఁడు.
ఆర్తుఁడు మీ సఖుఁడై యుండజేయ
నేర్తు.”నావుడు రామనృపుచిత్త మెఱిఁగి
మఱియును సౌమిత్రి మారుతిఁజూచి
తెఱఁగొప్ప నతనితో ధీరుఁడై పలికె:
“విను రాఘవుఁడు లోకవిఖ్యాతసత్త్వుఁ
డనుపమదివ్యాస్త్రుఁడసమసాహసుఁడు
కరుణాపయోధి యకారణసుకృతి
శరణాగతత్రాణసద్ధర్మపరుఁడు
జగదేకనాథుం డశరణశరణ్యుఁ
డగణితగుణగణ్యుఁడధికాధికుండు
అతిలోకవిక్రముఁడతిసత్యవాది
హితుఁడనై బంటనై యేను వర్తింతుఁ;
గావున రాఘవక్ష్మాపాలమణికి
లే వసాధ్యంబులు లెక్కింప నెందుఁ
గుటిలరాక్షసుఁడున్నగుఱుతు మున్నెఱిగి
యిట సీత సాధింప నేమ చాలుదుము.
అలవుమై నేకాకులై పోవఁదగదు.
తలపోయ నిది రాజధర్మంబు గాదు.
కాన సుగ్రీవునిఁ గైకొనఁదలఁపు
మానవాధీశ్వరుమదిలోనఁగలదు.
ఇటమీఁద నీ కార్య మే వెంటనైన
ఘటియింపు.”మనవుడుఁగరువలిసుతుఁడు
నెఱయ సంతసమంది నిజమూర్తిఁజూపి
మఱి తన్ను రామలక్ష్మణులు మన్నింపఁ
దనుఁగృతకృత్యుగాఁదపననందనుని
వనచరరాజుగా వరుస నెన్నుచును
వినయంబుతో రామవిభునకు మ్రొక్కి
చనె హనుమంతుండు సంతోషమడర
నక్కడ సుగ్రీవుఁ డాప్తులుఁదాను
నిక్కమింతయుఁగాననేరక వగలఁ
బెదవులు దడపుచుఁ బెంపెల్లఁదూలి
వదనంబు వాడించి వాలంబు గ్రుచ్చి
దిక్కు లాలింపుచు దిశలు వీక్షించి
మక్కువ దక్కిన మదకరిభంగిఁ
బడియున్న సుగ్రీవుఁబావని గాంచి
యడరెడు భక్తితో నప్పుడిట్లనియె
వినుము, సుగ్రీవ! నీ వెఱపెల్ల మానె
నినవంశవల్లభుఁడిచటి కేతెంచె
మూఢవివేకంబు మూర్ఖుకుఁదెలివి
గాఢదుర్మతికిని ఘన సుబుద్ధియును
బిరికికి బీరంబుఁబేదకుఁగలిమి
వరపునవర్షంబు వగపున ధృతియుఁ
గబ్బక్కిని చూపకారికి జయము
శవముకు జీవంబు శఠునకుఁదపము
మూఁగకు వాగ్ధార ముదిమికి వయసు
తోఁగూడఁగామ్యముల్ దొరకొన్నయట్లు
రమణీయమూర్తులు..........
..........
నరిగి రాఘవులవృత్తాంతమంతయును
దొరకొని సుగ్రీవుతో నొప్పఁజెప్పి
గనుఁగవ హర్షాశ్రుకణములు దొరుగఁ
గొనియాడి కొనియాడి కోర్కిదీపింప
మనమున సంతోషమగ్నుఁడై యపుడు
అనిలజు వీడ్కొల్ప నతిసంభ్రమమున
రమణీయమూర్తుల రామలక్ష్మణుల
కమనీయగుణములు కడఁగి వర్ణించి:
“జగతిపై నతిశోకసాగరమగ్నుఁ
డగు నీకు రఘురాముఁడనుతెప్ప గలిగె.
బ్రదికితి సుగ్రీవ; పగయెల్లఁదీరెఁ;
దుదముట్టఁగలిగె సంతోషంబు నీకు.
నా దశరథపుత్రుఁడా సుచారిత్రుఁ
డా దయాపరమూర్తి యా సత్యవాది
యా మహాభుజశాలి యా మహాబలుఁడు
శ్రీ మహావిష్ణుండు శ్రీనివాసుండు
ఆ పుణ్యనిధి రాముఁడట నీకుఁగర్త!
నీ పుణ్యమేమన నేర్తు సుగ్రీవ!
సురపతి మొదలుగా సురలెల్లఁగూడి
యెఱుఁగలే రాత్మల నినకులోత్తముని
మునులు తపంబులు మునుముట్టఁజేసి
యనఘ! యా పరమాత్ము నటు గానలేరు
అట్టి యా దేవుండు నవనిపై వేడ్కఁ
బుట్టెను దశరథుపుణ్యఫలమున
ధరణిపై శస్త్రకోదండవిద్యలకు
నరుదైన గురువుల కట మహాగురువు
ఆ మహాత్ముఁడు దండ్రియానతి....
..........
నిరుపేదవానికి నిధి యబ్బినట్లు
కరమర్థి నీ కిట గల్గె రాఘవుఁడు.
ఆ మహాత్ముఁడు దండ్రియానతి దండ
కామధ్యమున నుండఁగా దశాననుఁడు
తనదేవి మ్రుచ్చిలితనమున నెత్తి
కొనిపోవ వాని మార్కొని త్రుంచివైవఁ
జింతించి నీతోడఁజెలిమి వాటింప
నెంతయుఁదలపోసి యే తెంచె నిటకు.”
ననిన సుగ్రీవుండు హర్షంబు నొంది
యనిలనందనుఁజూచి యర్థితోఁబలికెఁ:
“బవనజ! నాలోనిభయమెల్ల నడఁగెఁ;
దవిలి నా చేసినతపమెల్లఁబండె.
నలవడ నాకు నీయట్టి యంజనము
గలుగుటఁగంటి రాఘవనిధానంబుఁ;
గలఁగక నీవంటి కర్ణధారుండు
గలుగుట శోకాబ్ధిఁగడతేఱఁగంటిఁ.
గడఁకతో ఋశ్యమూకమునకు వారిఁ
దొడితెచ్చి నాదైన దుఃఖంబు మాన్పు.
పొ.”మ్మనవుడు వాయుపుత్త్రుండు వోయి
నెమ్మితో రఘురామనృపతికి మ్రొక్కి:
“దేవ! సుగ్రీవుండు దేవరబంటు
దేవ! నిన్ దర్శింపఁదివుఱుచున్నాఁడు.
విచ్చేయుఁ.”డని విన్నవించిన రాముఁ
డిచ్చలో హర్షించి యేపు దీపించి
హనుమంతుఁగొనియాడి యతిశుభలగ్న
మున హనుమంతుండు ముందట నడవఁ
దనతమ్ముఁడునుఁదానుఁదగ ఋశ్యమూక
మున కేఁగియానందమునఁబొందెవిభుఁడు
హనుమంతుఁడంత నేకాంతంబునందు
మనుజేశ్వరులడించి మలయాద్రి కరిగి[వా.రా. సర్గ 5, 6]
శ్రీరామదర్శనోద్గ్రీవు సుగ్రీవుఁ
జేరి:“నీ కోరికల్ చేకూరె నింక;
రా దేవ! వచ్చిరి రామలక్ష్మణులు
నాదట ఋశ్యమూకాద్రికి.”ననుడు
నినతనూజుఁడు ప్రీతి నిచ్చలో నుబ్బి
మనుజవేషము దాల్చి మకుటకేయూర
ఘనతరశృంగారకలితుఁడై యపుడు
తన మంత్రులును దానుఁదడయ కేతెంచి
డక్కక భక్తితో డాసి రామునకుఁ
జక్కఁజాగిలి మ్రొక్కి సంప్రీతి వెలయ
ముకుళితహస్తుఁడై ముందటనున్న
యకలంకు సుగ్రీవు నధిపతి సూచి
యాలింగనము సేసి యతని కిట్లనియె.
నాలోన దరహాస మమృతమై తొరుగ:
“నీ వాయుసుతునిచే నినసుత! యేను
నీ విక్రమంబును నీ గుణావళులు
విని ప్రీతి నొందితి; వెఱవకు మింక.
నెనసి నీ పగవాని నేనె చంపెదను.
నా కాప్తబంధుండు నమ్మినసఖుఁడు
నీకంటె నొకఁడు గణిం చినఁగలఁడె?”
యని యూఱడించిన నర్కనందనుఁడు
“ననిచినబంటుగా నన్నుఁగైకొంటి;
దేవ! నీ కారుణ్యదృష్టి నన్ సోఁకె.
నేవెంట ధన్యుఁడ నే నింక నెందు.
నలినాప్తకులనాథ! నా యట్టిబంటు
గలిగె నీ; కటుగాన కడిమి నెందు.
“దివిరి రావణుని వధించితిఁ; గడఁగి
యవనిజఁగైకొంటి.” నని నిశ్చయింపు.”
మని రామసుగ్రీవు లన్యోన్యభాష
లనలు సన్నిధిఁబల్కి యకలంకులైరి.
అటనంగదుండు నుదంచితాంగదుఁడు
ఆటప్రాయము గాఁగ నప్పుడా వనుల
గిరులను వెస వచ్చి క్రియ నాడుచుండి
యా రామసుగ్రీవు లన్యోన్యముగను
నెన్నఁగా ననలు సన్నిధిఁ బల్కు పల్కు
లన్నియు విని వచ్చి యా తారతోడ
విన్నవించిన మది వేఁగుచు నుండి
కొన్ని దుశ్శంకలఁగుందుచు నుండె
అపుడర్క సుతునకు నా రాఘవునకు
విపులభూరుహశాఖ విఱిచి వాయుజుఁడు
ఆసనంబుగ వైవ నందుఁగూర్చుండి
యాసక్తిఁబరిణామ మరయుచునుండ
| 
