రావణుఁడు సీతఁ జంపఁబోవుట
నే నింక నిజముగా నిప్పుడ పోయి
జానకిఁదెగటార్చి చలము సాధింతు.”
నని హస్తమునఁజంద్రహాసంబుఁబూని
తనరిన పదహతి ధరణి గంపింపఁ
జనుచుండ వృద్ధరాక్షసమంత్రివరులు
దనరార నూహించి తమలోన ననిరి:
“దశరథాత్మజుల నీ దశకంధరుండు
నిశితబాణంబుల నిర్జింపలేఁడె?
కైకొన కీతండు కడిమిమై సకల
లోకపాలుర నాజిలో మున్ను గెలిచె;
నోలి మరుత్తుల నుగ్రాహవమునఁ
దోలెను; నలువలఁదొమ్మండ్ర నొడిచె;
నెనమండ్రువసువుల నే పడఁగించె;
ఘనతతోఁదొమ్మండ్ర గ్రహముల నణఁచెఁ;
దెగువఁబన్నిద్దఱాదిత్యుల నొంచెఁ;
బగ గెల్చె రుద్రులఁ బదియు నొక్కండ్ర;
నరుదార గంధర్వయక్షరాక్షసుల
నురగుల గరుడుల నుగ్రదానవుల
నతిభీతిఁబొందించె; నారసి చూడ
నితనికి నరులన నెంతటివారు?
తమకించి సతిఁజంపఁదగదుగా.”కనఁగ
సమవర్తిఁబోలె నా సమయంబునందు
లోకభయంకరాలోకుఁడై తివిఱి
నా కీశవైరి జానకిఁజంపఁగదిసె.
నప్పు డప్పాపాత్ము నత్యుగ్రదృష్టి
కప్పుణ్యసతి స్రుక్కి యనదచందమున
నొందినభీతితో నుగ్రగ్రహంబు
ముందఱ నిలిచిన మోదంబు దక్కి
పడియున్న రోహిణిపగిది నమ్ముగ్ధ
పడియుండి రావణుభావంబుఁజూచి:
“యీ దురాత్మునిచేత నిటు చావవలసె.
హా దైవమా!”యని యతిభీతిఁబొంది.
“దురమున నింద్రజిత్తుఁడు సచ్చుటెఱిఁగి
సురవైరి చంప వచ్చుచునున్నవాఁడొ?
కాక యా రామలక్ష్మణుల జయించి
చేకొని ననుఁజంపఁజేరుచున్నాఁడొ?
వీనిచేఁజావనా విధి చెఱఁబెట్టె.
నే నేమి సేయుదునిటమీఁద నింక.
నక్కటా! దైవంబ! యతిపుణ్యధనులఁ
బెక్కుసంకటములఁబెట్టితే తెచ్చి
రామాభిరాముల రామలక్ష్మణుల
నా మీఁదిపగ”నంచు నలినాయతాక్షి
పలవించి పలవించి భావమధ్యమున
నెలకొన రఘురామునిజమూర్తి నిలిపి
పరవశయై తూలి పడి మూర్ఛవోయె.
ధరణిపైఁబడియున్న ధరణిజఁజూచి
ధరణిజదెస నల్గు దశకంఠుఁజూచి
కరము శోకించి రాక్షసులెల్లఁగలయ
హా హా నినాదంబు లడరించి యప్పు:
“డోహో! దురంత మీ యుగ్రకృత్యంబు”
అనుచుండ నత్తఱి నమరారిఁ జేరి
ఘనుఁడు సుపార్శ్వుండు ఘననీతిధనుఁడు
వెఱపక తన నీతి విభవంబు మెఱసి
తెఱఁగొప్ప నతని బోధించుచుఁబలికెఁ:
“దాత పులస్త్యుండు; తండ్రి ధర్మైక
నీతిజ్ఞుఁడురుయశోనిధి విశ్రవసుఁడు;
నీవు వేదాగమనిధివి; నీ పెంపు
భావింప కేల దుర్భావుండవైతి?
తగు నుత్తమస్త్రీలఁ దగిలి వధింప
నగణితంబగు దోష; మటుగానవలవ
దీ కోపమంతయు నెల్లి యుద్ధమునఁ
గైకొని రామలక్ష్మణులపైఁ జూపు.”
మని చెప్పి యా చంద్రహాసంబు వుచ్చి
కొని సుపార్శ్వుండు దోడ్కొనివచ్చె మగుడ.
సుతుచావు వరమయసుత విచారించి
ధృతిదూలి యంతలోఁదెలిసి వేగమున
హా పుత్ర! హాపుత్త్ర! హా పుత్త్ర! యనుచు
వాపోవుచును నాత్మ వదలి కన్నీరు
వరదలై పరగంగ వగచుచుఁబలికెఁ.
బురపురఁబొక్కి యప్పొలఁతి గద్గదిక
నా పుత్త్రరత్నంబ నా కూర్మిపట్టి
నా పాలిభాగ్యంబ ననుడించి యెట్టు
లా రాముతమ్ము శరాగ్నిచేఁబడితి?
ఏ రీతిఁబ్రాణంబు లేను బట్టుదును?
ఈ దుఃఖసాగర మే తెప్పఁగడతు?
ఈ దుఃఖదావాగ్ని యే నెట నార్తు?
నీ ముద్దుతనయులు నీ సతీమణులు
వేమాఱు నేడ్వ నా వెతలెట్లు చూతుఁ?
బట్టి నా ప్రాణముల్ పట్టంగఁజాలఁ
గట్టిఁడి యాయువు గ్రాఁగ దేమందు?
నీవంటి తనయుండు నెఱి లావు దూలి
చావఁగాఁజూచి తీ జన్మ మేమిటికి?
నని యని పలుమాఱు నడల నా దైత్య
వనితలు వారింప వగలు రెట్టింప
నుండె మందోదరి యొగి వేఁడి యూర్పు
లొండొండ నిగుడంగ నూనినవగల
నప్పు డా వృత్తాంత మంతఃపురమున
చెప్పుట విని యాదిశేషుని పుత్త్రి
యైన సులోచనాహ్వయకన్య యపుడు
మనమున వెఱఁగంది మఱి భీతిఁజెంది
పతిచావు విని గుండె పగిలి యుస్సురని
యతిమూర్ఛచే భూమియందును వ్రాలి
ప్రియసఖుల్ తెలుపంగఁబెద్దప్రొద్దునకుఁ
బైకొన్నతనమూర్ఛఁబాసి చిత్తమునఁ
దెలిసియు వగలచే ధృతి దూరడించి
లలి నెలుంగెత్తి ప్రలాపింపఁదొడఁగె
హా ప్రాణనాయక! హా ప్రాణనాథ!
నీ ప్రాణములు తీసెనే నేఁడు నరుఁడు
నీ వాహవమునకు నిజముగాఁగదలి
పోవునప్పుడు నాకుఁబొలుపార నొక్క
మాట సెప్పిన నీకు మరణంబు గలదె?
చేటుకే మీ మామ చెప్పిన బుద్ధి
నీకుఁ దోఁచక పోయెనే నేఁడు నాథ!
నీకు దోఁచిన నాజి నిటు మృతుఁడౌదె?
చేకొని నినుఁబెండ్లిసేసెడునాఁడు
యీ కాంతతోఁజెప్పి యేఁగుమెందైన
దిక్కులు సాధింపఁ దివిరెదవేని
నెక్కొన్న జయలక్ష్మి నీకు సిద్ధించుఁ
జెప్పకపోయినఁజేటొందు ననుచుఁ
జెప్పి యప్పుడు తన శిరసు మాణిక్య
మిచ్చినఁ గైకొని యెలమి నా చేతి
కిచ్చిన బుద్ధి నీ కేల లేదాయె?
నా జనకుఁడు నీకు నమ్మించె నన్నుఁ
దేజమౌ మంత్రోపదేశంబు సేసి
యెందైన నీ పతి యెసఁగ జయేచ్ఛ
పొందుగాఁజేకొనఁబోయెడువేళఁ
బరగ నీ మంత్రంబు పఠియించి మణియు
నిరవందఁగా నివాళించి వీడ్కొల్పఁ
జనెనేని త్రైలోక్యజయము సిద్ధించు
నని యానతిచ్చిన యట్టి వాక్యంబు
వనర నీ మది నుంచవైతివే నాథ!
అనఘ!యేమాయె నా యనుఁగుఁబ్రాణములు
నినుఁబాసియుండవు నీ వెంట వచ్చు
ననయంబు విశ్వస్తనై యుండఁజాల
నిదియ నిశ్చయమని యెంచి యా లేమ
తదనంతరంబున ధైర్యంబు నిలిపి
తన మామయైనట్టి దశకంఠుఁజేరి
మనమున శోకంబు మల్లడిగొనఁగ
లాలితంబగు పుష్పలత లేకమైన
గాలిచే నల్లాడుకైవడి దోఁపఁ
దూలుచు మితిలేని దుఃఖవారాశి
వ్రాలుచుఁగడు దీనవదనయై పలికె
సతులకుఁబతివెంటఁజనుట ధర్మంబు
(?)యవతరించుక సేయుటది యధర్మంబు
అనుచితంబింక నే నవనిపై నుండ
దనుజేశ! నా పతితనువు దెప్పించు
మన దశకంఠుఁడా మానినిఁజూచి
కనుఁగవ బాష్పాంబుకణములు దొరుగఁ
దనయుని నెయ్యంబు తనమదినుంచి
గుణవంతురాలైన కోడలిమోముఁ
జూచి యెంతయు నాత్మ శోకించి మఱియు
నే చందమునను దెప్పింతు నీ పతిని
బలసియుండెడు కపిబలమధ్యమునను
లలితమౌ తన మేని లావెల్లఁ దూలి
పడియున్నవాని నెబ్భంగిఁదెప్పింతుఁ
బడఁతి! నా చేత నీ పని తీర దన్న
ననిమిషాధిపవైరి కతివ యిట్లనియె
దనుజేశ! చేతగాదంటిరి మీరు
సహవాసమునఁ బోని సహగమనంబు
విహితమే సత్కులవెలఁదుల కెందు?
నింక నా ప్రాణంబు లే నిల్పఁజాలఁ
గొంకక సతి పతిఁగూడంగవలయు
నిచ్చట నేనుండ నిఁకమీఁద ననిన
నచ్చారులోచన కతఁడిట్టులనియె.
నే నేమిచెప్పుదు నీ కిటమీఁద?
మానిని! యింక నీ మనసు పొమ్మనినఁ
గరమర్థి మ్రొక్కి వేగమె మందిరమున
కరిగి కాంచనరత్నఖచితమై యొప్పు
నరదంబుపై నెక్కి యాకాశవీథి
నరుగుదేరఁగను నా నాతి మైకాంతి
భూనభోంతరము నద్భుతముగాఁగప్ప
మానవేశ్వరుఁడును మర్కటోత్తములు
నరుదందిచూడ నా యరదంబుపైన
మెఱుఁగైన తొలకరిమెఱుపుచందమున
వచ్చుచునున్న యా వనితను జూచి
యచ్చెరువంది రామావనీశ్వరుఁడు
ఆ విభీషణుని మార్తాండనందనుని
పావని దెసఁజూచి పలికె రాఘవుఁడు
సుతుఁ డాహవంబున సొరిదిమైఁబడిన
మతి భీతిఁబొంది యా మనుజాశనుండు
పరుసంబు లుడిగి యీ పగిది జానకిని
అరదంబుపై నుంచి యంపెనో లేక
మఱియొక్క గంధర్వమానినీమణియొ
యెఱిఁగింపుఁడా యిదియేమి చోద్యంబొ?
యనుటయు మారుతాత్మజుఁడిట్టులనియె
జనకుని సుతగాదు సరవి గంధర్వ
వెలఁదియుఁగాదు భావించిచూచినను
బెలుకురి యిక్కాంతపెంపు గణింపఁ
బతిరహితంబైన పణఁతి గానోపు
మతిఁదలంపఁగ ననుమానంబు లేదు
అందుకుఁబ్రత్యక్ష మదిగొ యా రథము
ముందఱ ధూమంబు ముసరియున్నదియుఁ
బరికింపుఁడనుచుండఁ బవనవేగమునఁ
బరగ నందఱుఁజోద్యపడి చూచుచుండ
వచ్చి యా రథము నుర్వర డిగ్గి వచ్చి
యచ్చపలాక్షియు నతిదీన యగుచు
నా రామచంద్రునియడుగుల కొఱఁగి
యా రామ ముకుళితహస్తయై నిలిచి
సకలలోకేశ్వర! జననాథచంద్ర!
వికచాబ్జదళనేత్ర! విమలచారిత్ర!
సీతాకళత్ర భాసితదివ్యగాత్ర!
వాతాశనస్తోత్ర! వరభక్తమిత్ర!
పరమయోగీంద్రులు భావంబులోనఁ
దిరముగా నిను నిల్పి తెలివిమైఁజూడఁ
బరమాణురూపుచే భాసిల్లుచున్న
పరమాత్ముఁడవు నీవ పద్మాప్తవంశ!
యని సన్నుతులు సేసి యధికసంతోష
మున నున్నసతిని రాముఁడు గారవించి
యెవ్వతె వెందుండి యిటకు వచ్చితివి?
నివ్వటిల్లఁగఁ జెప్పు నెలఁత నీ విధము
నని యానతిచ్చిన యా రామచంద్రుఁ
గనుఁగొని యా దైత్యకాంత యిట్లనియె
జననాథ! యాదిశేషాహికిఁబుత్త్రి
యైన సులోచనాహ్వయకన్య యండ్రు
నా పతియగు మేఘనాదుఁడన్వాఁడు
చాపవిద్యాప్రౌఢచతురమానసుఁడు
అటువంటివానిఁజంపఁగ నీకుఁదగునె?
ఎటువలె ధరఁబుట్టు నింతటివాఁడు
కావఁబాత్రుఁడతండు కావక యతని
నే విధి ఖండించె నేచి సౌమిత్రి?
భూపాలసుత! నాకుఁబురుషభిక్షంబుఁ
జేపట్టి యొసగుము శ్రీరామచంద్ర!
యనిన రాముఁడు సదయామూర్తిగాన
పనిగొనఁగా వాని బ్రదికింతు ననెడు
తలఁపెల్ల నెఱిఁగి వాతాత్మజుండపుడు
వెలయంగ నా రామవిభునకిట్లనియె
వసుధేశ! యా బ్రహ్మవరము దప్పింపఁ
బొసఁగునే యిదియు మీ బుద్ధిఁజింతింపుఁ
డనవుడు రఘురాముఁ డా తలంపుడిగి
ననుఁజూచి యప్పు డా నాతి యిట్లనియెఁ
గుటిలాత్ములైన యీ కోఁతు లీ తలఁపు
లిట సాఁగనిత్తురే యిక్ష్వాకుతిలక!
నేను నా పతితోడ నేఁగంగవలయు
నా నాథు నిప్పింపు నరనాథచంద్ర!
యనిన సుగ్రీవుఁ డా యతివకిట్లనియె
ఘనమైన పతిభక్తి కలిగిన నీవు
మాటలాడించి ముమ్మాటు నీ పతిని
నీటుగాఁగొనిపొమ్ము నీవు లంకకును
అని పల్కినను విని యా లేమ యపుడు
ఘనుఁడు నా పతి పల్కుఁగాకని పోయి
సమరమధ్యంబున సత్త్వంబు దూలి
సౌమిత్రిశరములఁజచ్చి పడియున్న(?)
(?)నేస్తునిఁగనుఁగొని నెలఁత మూర్ఛిల్లి
భూస్థలిఁబడి కొంతప్రొద్దుకు లేచి
పరిపరివిధములఁబలవించి మోముఁ
బరికించి యిట్లని పల్కె నో నాథ!
యే విధి ధరియింతు నిఁక నన్నుఁబాసి
యే విధంబునఁబ్రాణ మేను బట్టుదును?
ఎటువలె నీఁదుదు నీ దుఃఖవార్థిఁ
గటకటా! యేమందుఁగమలసంభవుని
సకలలోకంబుల జయమునఁబొంది
ప్రకటించి లక్ష్మణుబాణాలఁబడితి
నాతోడఁజెప్పక నాథ! కయ్యమున
నీ తీరునను వచ్చి యిటు గూలఁదగునె?
చెప్ప నే మానవుచే శరంబులను
ఇప్పాటువాటిల్లెనే నేఁడు నాథ!
మా తండ్రి చెప్పిన మతముఁగైకొన్న
నీ తెఱంగున మడియించునే నరుఁడు?
ననిమనంబున వాక్కునందుఁజేఁతలను
దనరంగ నీ యెడఁదప్పనియట్టి
నాతి నే నౌదేని నాథ! కన్విచ్చి
యాతతంబుగ మాటలాడు నాతోడ
నని పల్కుచున్న యా యతివసత్యమునఁ
దన కుడికను విచ్చి దశకంఠసుతుఁడు
తన సతిదెసఁజూచి తనర నిట్లనియె.
మనుజాశనుఁడు సుధామధురవాక్యముల
నేమి మాటంటివి వెలఁది? నాతోను
కామినీమణి! యంత గాననే నేను?
మా తండ్రి సెప్పినమతము గైకొన్న
నీ తెఱంగునఁద్రుంగుదే?యంటి వీవు
చంపినవాఁడెవడు జలజాయతాక్షి!
చంపినవాఁడు మీ జనకుండు గాఁడె?
యతఁడొసంగినమణి యతఁడిచ్చువరము
నితరారు లెదిరిన విజయంబు నిచ్చు
నతఁడిది తప్పింప నరుఁడునై పుట్టి
మతిఁగృపలేక జామాత వధించె.
నని కన్నుమూసిన యమరారిసుతుని
వినుతవాక్యంబులు విని కపులెల్లఁ
గడుఁజోద్యమంది రాఘవున కిట్లనిరి
పడఁతి సత్యవ్రత భావశుద్ధికిని
బరికించిసంతోష భరితులమైతి
మరయ నీ మానినీమణి మనశ్శుద్ధిఁ
బరికించి మీర లీ పరమసాధ్వికిని
వరునికళేబరవరమిచ్చి పనుపుఁ
డనుచును కపులంద ఱాడినమాట
విని రామచంద్రుఁ డా వెలఁదిని జూచి
నీ మనశ్శుద్ధికి నెలఁత సంతోష
కాముఁడనైతి నీ కాంతుదేహంబుఁ
గొనిపొమ్ము నీవన్నఁ గువలయనేత్రి
వినయంబుగా రామవిభునకు మ్రొక్కి
దేవ! నీ సత్యంబు దేవ! నీ కరుణ
భావించి భావించి పరిశుద్ధనైతి
నీ పాదపద్మముల్ నేను దర్శించి
పాపంబులన్నియుఁబాయంగఁదట్టి
మరి నీలతోయదమధ్యసన్నిహిత
వరవిద్యుదాభనీవారశూక మనఁ
బిన్నగు బిలమునఁబీతవర్ణమున
నున్నతచ్ఛోభితాణుస్వరూపమున
కన్నమిన్నగు నా శిఖామధ్యమమునఁ
బన్నుగా వసియంచుపరమాత్మ నీవె.
పరమేశ! సంకాశభరితచిత్కోశ!
గురుస్వప్రకాశ! నిర్గుణ శ్రీ రమేశ!
యని సన్నుతులు సేసి యర్థి దీపింప
వనిత! యా రామభూవరునకు మ్రొక్కి
పోయెద నయ్య యో భపాలచంద్ర!
నాయెడ దయ యుంచు నరనాథ!యనుచు
ముకుళితహస్తయై ముందఱనున్న
వికచాబ్జదళనేత్రి వీక్షించి విభుఁడు
తరుణి! నీ వింకొక్క తనువును గాంచి
పరమేశ్వరునిదయఁబతియును నీవుఁ
గలిసి వేడుక చిరకాలంబు విభుని
వెలయంగ వేడ్కతో విహరింతు వనిన
విని రాఘవునకు నా వెలఁది సాష్టాంగ
మొనరించి యెంతయు ముదితాత్మయగుచుఁ
బనిగొని పతికళేబరము రథమ్ము
పై నుంచి యెంతయుఁబవనవేగమున
నయమున నేఁగె నా రామ లంకకును
బ్రియగృహంబున కేఁగి పెంపారనపుడు
తన సుతులందఱుఁ దరలాయతాక్షి
పినతాతవద్దను బెంపు వహించి
చేరుఁడంచును బుద్ధి సెప్పి వేవేగ
వారక తమ యత్తవద్దకు నేఁగి
పదముల కొఱఁగి యా భామినిచేతఁ
బదఁపడి యానతి వడసి యా మామ
యనుమతిఁగైకొని యందఱుఁదన్ను
వినుతింపఁగా మఱి వెలయుసంపదలఁ
బతిపాదముల మీఁద భావంబు నిలిపి
పతితోడ నా చితిపైకిఁ దా నెక్కి
యతి సంభ్రమంబున నాత్మనాయకుని
మతిలోన నిలిపి సమ్మదముగా విభుని
కౌఁగిట నిగమోక్తకర్మపూర్వకము
గాఁగను శిఖి నిల్పి కాంత ధైర్యంబు
వదలక రామభూవరు నాత్మఁదలఁచి
పొదలి యా యింతి సమ్మోదంబు మీఱ
ననలముఖంబున నాత్మేశుతోడ
దనుజులచ్చెరువందఁ దన మేను వేల్చి
యనిమిష సిద్ధ గంధర్వాదులెల్ల
వినుతింపఁగాఁబోయె వెలఁది సురపురి
కంత నా దశకంఠుఁడధికరోషమున
..........
|
AndhraBharati AMdhra bhArati - Ranganatha Ramayanamu - Ranganadha Ramayanamu - Ranganatha Ramayanam - Ranganadha Ramayanam - Gona Buddha Reddy ( telugu literature andhra literature )
