శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - పంచమాశ్వాసము - ధర్మవ్యాధుఁడు కౌశికున కహింసాస్వరూపంబు సెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

ధర్మవ్యాధుఁడు కౌశికున కహింసాస్వరూపంబు సెప్పుట (సం. 3-199-1)

వ.	అని పలికి ధర్మవ్యాధుండు మఱియు నిట్లనియె; ‘నయ్యా! నీవు దొలుత నావర్తనంబు గనుంగొని యిది హింసా బహుళంబు గాదె? యని పలికితివి; దాని కేను దగు తెఱంగు సెప్పితి; నది య ట్లుండె; హింస యిట్టిది యహింస యిట్టి దని విభాగింప నెవ్వరికి నేర నగు?	51
క.	మును తన చేసిన కర్మం \| బునఁ జూవె నశించు భూతములు సంపెడు వాఁ డు నిమిత్తమాత్ర మింతయె \| యని చెప్పఁగ వినమె యంచితాచారులచేన్‌.	52
వ.	అదియునుం గాక.	53
క.	ఫలమూలౌషధిశాకం \| బులుఁ బశుమృగతతులు భక్ష్యములుగా భూతం బుల కజుఁడు సేసె నని య \| స్ఖలితంబుగ మ్రోయు శ్రుతులఁ గాదన వశమే!	54
సీ.	అనఘ! యౌశీనరుం డగు శిబి నిజగాత్ర \| హింస నింద్రాగ్నుల కిడఁడె మాంస; మతనికి లేదయ్యె నయ్య యుత్తమ గతి? \| రంతిదేవుం డనురాజు తొల్లి యనుదినంబును గోసహస్రద్వయంబుఁ దా \| వధియింపఁడే వేయి వత్సరములు; దురిత మమ్మహితాత్ముఁ దొడరెనే? వేదార్థ \| నిరతులై యత్యంత నియతు లైన
తే.	ధారుణీసురముఖ్యు లధ్వరములందుఁ \| బశువరింపరే పశువులఁ; బరమపుణ్య గతులు గలుగవె వారికిఁ? గడఁగి యగ్ను \| లధికమాంసార్థు లని శ్రుతులందు వినమె!	55
క.	పితృదైవత కార్యములం \| దతిభక్తిని మాంస మిడుట యర్హమనియుఁ ద త్పితృదైవశేషములు స \| మ్మతి భోజ్యము లనియు మునులమతములు గావే.	56
మ.	హలికుం డెంతయు నోజతో దునఁగ సీరాగ్రంబునం జోఁకి ప్రా ణు లనేకంబులు సచ్చు, హింస యది యౌనో కాదొ! వేయేల? మ ర్త్యులు నేలం జరియించుచోఁ బదములం ద్రొక్కంబడుం బెక్కు జం తులు హింసావిధి గాదనంగ వశమే దోషజ్ఞ! యూహింపుమా!	57
చ.	సలిలము లుర్వి యాకసము సర్వము జంతుమయంబు గావునం గలుగు నవశ్యమున్‌ సకలకర్మములందును హింస, హింసకుం దొలఁగిన దేహయాత్రయును దుర్ఘట మైనటు లుండు; నింతయుం దలఁపరు హింస సేయ మని తారు తలంతురు గొంద ఱిమ్మహిన్‌.	58
క.	పనివడి యహింస వ్రతముగఁ \| గొని వనమున నున్న మునులకుం దొడరదె హిం సనము తరుమూల ఫలశా \| కనిపీడన మదియు హింస గాదొకొ తలఁపన్‌.	59
తే.	హింస సేయనివాఁడు లేఁ డిజ్జగమున \| నొక్కఁడైనను, దమతమ, యోపినట్లు హింసతెరువున కెడఁగల్గి యేఁగవలయు \| నదియ చూవె యహింసనా నతిశయిల్లు.	60
వ.	ధర్మంబు బహుప్రకారం బై యుండుఁ; దదీయసూక్ష్మగతి దురవబోధంబు; గావున శ్రుతిప్రమాణంబువలనను వృద్ధాచారనిదర్శనంబులను నెఱింగికొనునది.	61
ఉ.	భూతహితంబుగాఁ బలుకు బొంకును సత్యఫలంబు నిచ్చుఁ; ద ద్భూతభయాస్పదం బగు ప్రభూతపుసత్యము బొంకు నట్ల; ప్రా ణాతురుఁ డైనచోఁ, బరిణయంబునయందును బల్కు బొంకు స త్యాతిశయంబ యండ్రు; మహితాత్మక! యిట్టివి ధర్మసూక్ష్మముల్‌.’	62
వ.	అని తెలిపి మఱియు నతండు.	63
క.	‘ఒప్పెడునది యైనను గడు \| నొప్పనియది యైన నిజకులోచితపథముం దప్పఁ దగదండ్రు ధార్మికు \| లప్పని నిజభాగ్యవిహిత మని యుండఁదగున్‌.	64
క.	విను, పూర్వకర్మఫలములు \| దనకు వశము గాక పొందుఁ దఱితో వానిం; గనుఁగొననేరక మూఢుఁడు \| దన కాపద యైనచోట దైవము దూఱున్‌.	65
తే.	కార్యఫలములయెడఁ దాన కర్త ననుట \| కడు నెఱుంగమిఁ జువ్వె! తాఁ గర్తయేని తగిలి తనదైన కార్యజాతంబు నెల్లఁ \| జెడక ఫలియించునట్లుగాఁ జేయరాదె!	66
వ.	అది యెట్లంటేని.	67
సీ.	నీతిమంతులు ధర్మనిరతులు దక్షులు \| నగువారు సేయు కార్యములు గొన్ని సిద్ధిఁ బొందవు, దుష్టచిత్తులు క్రూరు లై \| చేయఁ గొన్ని విశేషసిద్ధిఁ బొందు; నూరక యుండంగ నొందుఁ గొందఱ విపు \| లార్థముల్‌; గొంద ఱాయాస పడియు నిష్ఫలారంభు లై నిలుతురు; గొందఱు \| పేదవారికిఁ బ్రజ పెల్లు వొడము
తే.	నర్థవంతులు గొందఱ కర్థి నధిక \| దానములు ధర్మములు సువ్రతములుఁ జేయఁ బ్రజలు వుట్టరు; విను మిట్టిభంగి సుమ్ము \| కర్మఫల మాత్మతంత్రంబు గాక యుండు.	68
క.	పురుషుఁడు కర్మాధీనత \| నరుగక తనవశమ యనిన నాపదలు రుజల్‌ మరణంబును నివి యేమియుఁ \| బొరయక యుండంగ బ్రదుకఁబోలదె చెపుమా!	69
ఆ.	కర్మవశతఁ జూవె కలుగు దేహము; దేహ \| వర్తనంబు కర్మవశతఁ బుట్టు; దేహపాత మైన దేహస్థుఁ డగు జీవుఁ \| డరుగుఁ గర్మవిహిత మైన యెడకు’.	70
వ.	అనినం గౌశికుండు ‘జీవుం డెట్టివాఁ?’ డని యడిగిన లుబ్ధకుం డి ట్లనియె.	71