శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - పంచమాశ్వాసము - ధర్మవ్యాధుఁడు కౌశికునకుఁ దన పూర్వజన్మ వృత్తాంతంబు సెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

ధర్మవ్యాధుఁడు కౌశికునకుఁ దన పూర్వజన్మ వృత్తాంతంబు సెప్పుట (సం. 3-205-21)

క.	‘జననుత! నీ వెయ్యది యడి \| గినఁ దెలుపుట నా కవశ్యకృత్యము గాదే! విను చెప్పెదఁ; బూర్వభవం \| బున నే నొక బ్రాహ్మణుండఁ బుణ్యచరితుఁడన్‌.	130
వ.	వేదవేదాంగపారంగతుండ నై యుండుదు; నాకుం బ్రియసఖుం డైన యొక్క రాజపుత్త్రుతోడి సంగతిం జేసి ధనుర్వేదంబును నభ్యసించితి; నొక్కనాఁ డమ్మహీపతి వేఁట వోయిన నేనును నతనితోడన చని వనంబునం బెక్కు మృగంబుల నేయుచుండ నం దొక్కబాణంబు దృణలతాంతరితదేహుండైన మునివరు నొక్కరుం దాఁకిన నతఁడు హా! యనుచుం బడియె; నంత నేనును.	131
ఆ.	డాయఁబోయి తీవ్రసాయకవిద్ధుఁ డై \| పొరలుచున్న విప్రవరునిఁ జూచి తలఁకి యనునయంపుఁ బలుకులు పలికినఁ, \| గినిసి యిట్టు లనియె మునివరుండు.	132
ఆ.	‘బ్రాహ్మణుండవయ్యుఁ బాపప్రవృత్తివై \| శూద్రకర్మమునకుఁ జొచ్చి తీవు గాన నిక్కువము మృగవ్యాధజన్ముండ \| వగుము మీఁద’ ననియె; ననిన నేను.	133
చ.	‘ఎఱుఁగక తప్పు సేసితి సహింపఁగదే! కడుదుర్భవంబునం బఱుపకుమయ్య!’ నావుడుఁ గృపన్‌ మునినాథుఁడు ‘దప్ప దివ్విధం; బెఱుకుకులంబునందు జనియించియు ధర్మువు లెల్ల నిమ్ముగా నెఱిఁగెదు, తల్లిదండ్రులకు నెంతయుఁ బ్రీతి యొనర్తు భక్తితోన్‌.	134
వ.	గురుశుశ్రూషం జేసి నీకుఁ బరమశోభనం బగు; జాతిస్మరత్వంబునుం గలుగు; నపరజన్మంబునఁ బరమబ్రాహ్మణుండ వయ్యెద’ వని యనుగ్రహించిన, నవ్విప్రుని దేహంబునందు నాటిన బాణంబు మెత్తన పెఱికి, యతనిం దదీయాశ్రమంబునకుం జేర్చితి; నా చేసినపుణ్యంబున నమ్మహాత్ముండు నపాయంబు వొందం డయ్యె; నాకు నిట్టిజన్మంబు నొంద వలసె’ నని చెప్పినం గౌశికుం డిట్లనియె.	135
తే.	‘జన్మ మిట్టిది, చరితంబు చంద మిట్టి \| దెన్నఁడును నిట్టిచోద్య మే నెందుఁ జూడ; నింక జన్మాంతరముదాఁక నేల? యిపుడ \| పుణ్యచరిత మై నీవు విప్రుఁడవ కావె!	136
ఆ.	పాపవర్తనుండు బ్రాహ్మణుం డయ్యును \| నిజము శూద్రుకంటె నీచతముఁడు; సత్యశౌచధర్మశాలి శూద్రుం డయ్యు, \| నతఁడు సద్ద్విజుండ యనిరి మునులు.	137
క.	అనయంబు నాత్మకర్మం \| బున నతినీచ మగు భవముఁ బొందవలసెనే యని నీవు నిరంతరమును \| మనమున దుఃఖింపవలదు మహితచరిత్రా!	138
చ.	నిజగుణదోషకర్మముల నెట్టన మేలును గీడు వచ్చుఁ; ద త్ప్రజనితసౌఖ్యదుఃఖములఁ బ్రాజ్ఞులు దుల్యమనస్కులై మనో రుజలును దేహజంబు లగు రోగములున్‌ హితధర్మకర్మభే షజములఁ జేసి పొపుదురు సర్వము సాత్త్వికదృష్టిఁ జూచుచున్‌.	139
క.	ప్రియములు వాయుటయును న \| ప్రియములు వెసఁ బొందుటయును బెల్లుగ నగుఁ ద త్క్రియలందు మూఢమతికి హృ \| దయతాపము పాయ దెపుడు దరికొనుచుండున్‌.	140
తే.	వగతుమన్న నెవ్వారికి వగవఁ జనదు \| చిత్తమున నేమిటికి సంతసింపరాదు కాన గతమునందును ననాగతమునందు \| వగవ రార్యులు సంతోషవంతు లగుచు.	141
క.	వగపునఁ దేజోహీనుం \| డగు నాత్మహితక్రియలకు నక్షముఁ డగు న వ్వగపు దొఱఁగి యుద్యోగము \| దగఁ జేయఁగఁ గలుగు నంచితము లగు శుభముల్‌.	142
వ.	కావున భూతంబుల సదసత్ప్రకారంబులు గనికొని ధీరుండ వై యుండు’ మనిన ధర్మవ్యాధుండు ‘మహాత్మా! నీ చెప్పినయంతవట్టు నిదర్శనంబులుగాఁగొని యేను నిఃఖేదుండ నై యున్నవాఁడ; భవిష్యత్కాలసద్భావంబునందు సమాహితుండ నై యుండువాఁడ’ ననియె; నంత నా భూదేవుండు.	143
చ.	‘అతులిత పుణ్యమూర్తివి, కృతాత్ముఁడ వెందును నీవు ధర్మ మూ ర్జితముగ నెప్పు డేమఱక చేయుచు నుండుము, నిత్యశోభన స్థితి వెలుగొందు; మేను భవదీయసమాగతిఁ జేసి ధర్మ సు స్థితమతి నైతి న న్ననుమతింపు గుణాకర! పోయి వచ్చెదన్‌.’	144
వ.	అని వానికిం బ్రదక్షిణంబు సేసి వీడ్కొని చని కౌశికుండు నిజజననీజనకుల కతిభక్తి శుశ్రూష చేసి కృతార్థుం డయ్యెం; బాండవోత్తమా! నీయడిగిన తెఱంగునం బతివ్రతామాహాత్మ్యంబును బితృశుశ్రూషావిశేషంబును హీనవర్ణుం డైనవాఁడు ధర్మంబు సలుపు నుపాయంబును జెప్పితి’ ననిన విని ధర్మతనయుండు సంతసిలి మఱియు మార్కండేయు నిట్లని యడిగె.	145
తే.	‘అగ్నిదేవుండు తొల్లి మహాతపంబు \| సేసె నని విందు; నది యేల చేసె ననఘ! యంగిరసుఁ డేమి కతమున నగ్ని యయ్యె? \| నగ్ను లెన్ని విధంబుల నతిశయిల్లు?	146