శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - షష్ఠాశ్వాసము - ప్రాయోపవిష్టుండైన దుర్యోధనునిఁ గృత్య పాతాళంబునకుఁ గొనిపోవుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

ప్రాయోపవిష్టుండైన దుర్యోధనునిఁ గృత్య పాతాళంబునకుఁ గొనిపోవుట (సం. 3-239-18)

సీ.	ఆ సమయమున ము న్నమరేంద్ర విజితు లై \| యహిలోకమున నున్న యసురవరులు ధృతరాష్ట్రనందను తెగువ యెఱింగి యా \| త్మీయపక్షక్షయస్థితికి వగచి యాతనిఁ బిలిపింప నప్పుడు శుక్రాదు \| లైన భూసుర సమూహములచేత వేల్మి వెట్టించిన వేగంబ యొక కృత్య \| వెలువడి భీషణవికృతమూర్తి
ఆ.	‘యేమి పనులు గలిగె నెఱిఁగింపుఁ’ డనిన, వా \| ‘రిచటి కిపుడు కౌరవేంద్రు ననఘు నుజ్జ్వలాంగు నా సుయోధనుఁ దెమ్ము, ప్రా \| యోపవేశవృత్తి నున్నవాని.	41
వ.	అని పనిచినం గృత్యయు నాక్షణంబ చని ప్రాయోపవిష్టుండై యున్న దుర్యోధను గ్రుచ్చి యెత్తికొని రసాతలం బునకుం దెచ్చి, దైత్యులకు సమర్పించినం, బ్రీతులై వారు వానిం గౌఁగిలించుకొని కుశలం బడిగి, యిట్లనిరి: ‘అయ్యా! నీవు శూరుండవు. శూరజన రక్షితుండవు, భరతకులోద్వహుండ; విట్టి సాహసం బేల చేసితివి? మఱి యాత్మఘాతుకునకు లోకంబున నిందయు, హీనతయు, దుర్గతియుం బ్రాపించు; లోకవిరుద్ధంబు లై మూల ఘాతంబు లైన కార్యంబులయందు నీయట్టి బుద్ధిమంతులు ప్రవర్తిల్లుదురే? యట్లుగావున, నీ వఖిల ధర్మార్థయశోభోగనాశం బైన యీదుర్విచారంబు విడువుము; ధైర్యంబును బ్రతాపంబును బాటింపుము; శత్రుజనభంజనంబు సేయుము; నీవు మనుష్యమాత్రుండవు గావు; నీపూర్వజన్మప్రకారంబు సెప్పెద; మాకర్ణింపుము.	42
ఉ.	ఏము తపంబు సేసి పరమేశ్వరు నీశ్వరుఁ బార్వతీమనః కాముకుఁ గామవైరి నవికారుఁ బురాంతకుఁ బ్రీతుఁ జేసినం గామితదాయి యైన శితికంఠుఁడు నిన్ను సృజించి యిచ్చె ను ద్దామదయావిధేయుఁడు ముదంబున మాకు నధీశ్వరుండుగన్‌.	43
ఉ.	నీదగు పూర్వదేహము వినిర్మలవజ్రశిలావిశేష సం పాదిత మస్త్రశస్త్రపరిపాటనభేద్యము గాదు, నిత్యనిః ఖేదము పుష్పకోమలము ఖేచర భూచరకామినీమనో హ్లాదన; మిట్లుగా నభవుఁ డర్థి నొనర్చె నుమాసమేతుఁడై.	44
ఉ.	నీవు ధరిత్రిఁ బుట్టుటయు నీకు సహాయము చేయఁ గోరి నా నావిధ దైత్యదానవగణంబులు రాజకులంబులందు స ద్భావన నుద్భవించెఁ బటుబాహులు దివ్యమహాస్త్రకోవిదుల్‌ ద్రావితవైరు లుర్వి భగదత్తపురస్సరు లైన వీరులై.	45
వ.	భీష్మద్రోణకృపాదులు గొందఱు దేవాంశసంభవులైనను దదీయభావంబులు రాక్షసావేశంబు నొందెడు; దానంజేసి వారు నిర్దయులై విమూఢులుంబోలె నన్యోన్య పరుషంబులు వలుకుచు నలుక మిగులం బుత్త్ర పౌత్త్రమిత్త్రభ్రాతృ శిష్యగురుబాలవృద్ధజనభేదంబులు విచారింపక సమరంబు సేసి దివ్యంబులు మానుషంబులు నైన వివిధాస్త్ర శస్త్రంబులఁ బాండవపక్షక్షయంబు గావింపం గలవారు; పాండవులు బంధుస్నేహంబు విడిచి తెగువకుం జొచ్చి నీచేత నిహతు లగుదురు; నీమనంబున బీభత్సువలని భయంబు గొంత గలదు; దాని నెఱింగి యేమునుం దగు నుపాయంబు దలంచితి; మది యెట్లనినఁ గృష్ణుచేతం జచ్చిన నరకాసురునంశంబు గర్ణు నావేశింపం గల యది; తత్కారణంబునం గృష్ణార్జునులతోడ బద్ధవైరుండై యవ్వీరుండు నిజదివ్యాస్త్రంబులం గృష్ణుల నిద్దఱ నిర్దహించు; నివ్విధం బెఱింగి యింద్రుండు పాండవ రక్షణార్థంబు వచ్చి కర్ణుకవచకుండలంబులు గపట రూపంబున నపహరింపం గలవాఁడు; మఱియును.	46
క.	క్షితి సంశప్తకు లనఁగా \| శతలక్షసహస్రసంఖ్య జనియించిరి ద ర్పితులై దనుజులు దద్బల \| తతిచే సమరమున నింద్రతనయుఁడు సిక్కున్‌.	47
తరలము	నిహతకంటక మైన యిద్ధరణీతలం బఖిలంబు నీ మహితశాసనగోచరం బగు మానవేంద్ర! ప్రసన్నతా మహిమ నొందుము, నీవ తేపవు మాకు నందఱకుం; గురూ ద్వహ! విషాదము వొందఁ బాడియె దైత్యపక్షభయంబుగన్‌?	48
మ.	చను; మిం కొండు దలంపు మాను’ మని యాశ్వాసించి వానిం బునః పునరాలింగన మాచరించి యెలమిం బూజించి, దైత్యోత్తముల్‌ జననాథోత్తము వీడు కొల్పిరి; తదాజ్ఞం జేసి యాకృత్యయున్‌ మును దాఁ దెచ్చిన చోటఁ బెట్టె నధిపున్‌ మోదంబు సంధిల్లఁగన్‌.	49
ఉ.	అంత సుయోధనుండు హృదయంబున విస్మయ మంది యంత వృ త్తాంతము స్వప్నవృత్తము క్రియం దలపోసి నిజంబ కాఁగ న త్యంతము నిశ్చయించుచుఁ బృథాసుతులన్‌ సమరంబులోన ని ర్జింతున కాక యంచు వికసిల్లె దురాశయ భగ్నబుద్ధియై.	50
క.	విను, జనమేజయ! పౌరవ \| జనవిభుఁ డబ్భంగి రాత్రిచరితం బగు న ద్దనుజ సమాభాషణ మె \| వ్వనికిని నెఱిఁగింపకుండువాఁ డయ్యె మదిన్‌.	51
వ.	అంతఁబ్రభాతం బగుటయు రాధేయుండు సుయోధనుపాలికిం జని హేతుమద్వాక్యంబుల నతని కి ట్లనియె.	52
ఉ.	‘చచ్చిన పిమ్మటం గడిఁదిశత్రుల నోర్వఁగవచ్చునే? శుభం బిచ్చునె చావు లెందును నరేశ్వర! యాఱడి చత్తు నంట దా మెచ్చగునయ్య యేరికిని? మేనికి జీవము గల్గుచోన పెం పచ్చుగ సిద్ధిఁ బొందు విజయార్థసుఖంబులు మర్త్యకోటికిన్‌.	53
ఉ.	కావున శోకదైన్యముల కాలము గా దిది; లెమ్ము విక్రమ శ్రీవిలసిల్లు’ మంచుఁ గురుసింహుని సింహసమానుఁ జారుశ య్యావివశాంగు నంగపతి యాదటఁ దా నిరుగేల గ్రుచ్చి సం భావన నెత్తుచుం బ్రణయభాషల వెండియు వాని కి ట్లనున్‌.	54
క.	‘మది నర్జునుఁ జూచి భయం \| బొదవినయది నీకు; వాని నుగ్రరణమునం బదునాలవయేఁడు జయిం \| చెద; నాయుధ మంటి ప్రతిన సేసితి నధిపా!’	55