శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - సప్తమాశ్వాసము - ప్రహస్త ధూమ్రాక్షుల యుద్ధము - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

ప్రహస్త ధూమ్రాక్షుల యుద్ధము (సం. 3-270-1)

మ.	కృతహస్తుండు ప్రహస్తుఁ డాహవకళాకేళీవిదగ్ధుండు ద ర్పితుఁడై తాఁకె విభీషణుం గడఁకమైఁ బెంపారి వారిద్దఱున్‌ శితశల్యోగ్రమయూరపత్త్రవిశిఖశ్రేణీశతచ్ఛన్నులై ధృతి నొప్పారిరి చిత్రవారిధరపంక్తిచ్ఛన్న శైలాకృతిన్‌.	82
చ.	కదిసి ప్రహస్తుఁ డార్చి పరిఘంబు రయంబున నెత్తి భీకరో న్మద కరిహస్త తాడనము మాడ్కి దలిర్పఁగ వ్రేసె నీసుమై నదయత రావణానుజుని నాతఁడు వ్రేటున కించుకంతయుం గదలక హేమకూటగిరికైవడి నిల్చి యుదీర్ణకోపుఁడై.	83
మ.	శతఘంటాపరిభూషితంబును జగత్సంహారఘోరానలో త్థిత కీలాసదృశంబునై మెఱయు శక్తిం బూన్చి మంత్రించి యు ద్ధతతేజుండు ప్రహస్తు వైచిన వెసం దత్క్రూరసంపాత పా టితవక్షుం డయి కూలె వాఁడు శతకోటిచ్ఛిన్నశైలాకృతిన్‌.	84
వ.	ఇట్లు ప్రహస్తుండు వడినం దత్సైన్యంబులు విముఖంబు లగుటయు, ధూమ్రాక్షుండు రోషతామ్రాక్షుం డగుచు నతినిబిడబలాహకానీకభీకరంబై కాఱుకొనుచున్న నిశాచరచక్రంబుతో నురలం బఱతెంచినం జలించి బలీముఖబలంబులు దుర్బలంబులై తొలంగినం జూచి యాంజనేయుం డజయ్యుండై నిల్చినం బెల్చన యెప్పటియట్ల యూధపతులుం గూడుకొని; రప్పుడు.	85
సీ.	అనిలతనూజ ధూమ్రాక్ష రక్షిత సైన్య \| యుగ్మంబునకు నయ్యె నుగ్రసమర; మందు నిష్ఠురచరణాఘాతముల డొల్లు \| నరదంబులును, శిలాహతులఁ దూలి యొఱలు నేనుంగులు, నుత్తాలతరుహతిఁ \| ద్రెళ్లు ఘోటకములు, దీవ్రనఖర దంతక్షతంబుల దళితాంగులై నేలఁ \| బడి తన్నికొను వీరభటులు నగుచు
ఆ.	నధిక శౌర్యసారులగు కపివీరుల \| చేత నొచ్చి దైత్యసేన భీతిఁ బఱచెఁ గొంత, బెండువడి యుండెఁ గొంత, ధూ \| మ్రాక్షువెనుక కొదిఁగె నంతఁ గొంత.	86
మహాస్రగ్ధర	కని ధూమ్రాక్షుండు విశ్వ \| గ్రసన రయలసత్కాల మేఘంబ పోలెన్‌ ఘన గర్జాఘోష మొప్పం \| గడఁగి శరశతాకల్పితాసారదుర్ద ర్శన వీరారంభుఁడైనన్‌ \| సకల హరిచమూసంఘమున్‌ విహ్వలంబై చనెఁ దూలెం గూలె లావుం \| జలమును జెదరన్‌ సంగడిన్‌ విచ్చె నొచ్చెన్‌.	87
తే.	అతనియుద్ధతి సైఁపక యనిలసూనుఁ \| డనిలవేగుఁడై పఱతెంచి యార్చి తాఁకెఁ బ్రధన మయ్యిద్దఱకు నుగ్రభంగి నమర \| పతికిఁ బ్రహ్లాదునకుఁ బోలెఁ బ్రకట మయ్యె.	88
క.	పరిఘంబులు గదలును బె \| క్కరుదుగ రక్కసుఁడు వైచె నమ్మారుతిపై నురుగండశైలములు ఘన \| తరువులు హరివరుఁడు గురిసె దానవుమీఁదన్‌.	89
వ.	ఇబ్భంగిం బెనంకువ సెల్లుచుండఁ గొండొక సేపునకు.	90
స్రగ్ధర	లంకాలుంటాకుఁ డుద్య \| ల్లఘుతరగమనోల్లాసియై డాసి వీఁకం బొంకం బేపారఁ జంచ \| ద్భుజరచిత మహాభూరుహం బెత్తి వైచెం గింకన్‌ ధూమ్రాక్షు; వాఁడుం \| గెడసెను వదనోద్గీర్ణకీలాలధారా పంకప్రాగ్భాగమగ్నా \| పఘనవిఘటితప్రాణుఁడై యాహవోర్విన్‌.	91
వ.	ఇత్తెఱంగున ధూమ్రాక్షుండు తెగినఁ గపిసైనికు లార్చి హనుమంతుని ననేకభంగులం బ్రస్తుతించుచు రజనిచరులం గనుకనిం దోలినం దూలి యందఱుం బఱచి పురంబు సొచ్చిదనుజేంద్రునకుం బ్రహస్తధూమ్రాక్షుల మరణప్రకారంబు లెఱింగించినఁ, బ్రకటబాష్పనిశ్వాసవివర్ణవదనుం డగుచుఁ బంక్తివదనుండు.	92
క.	‘కలవా రెల్లను మడిసిరి; \| కలిగియు లేఁడయ్యెఁ గుంభకర్ణుఁడు; వీనిం దెలుపుదునొ? యేను గొడుకుం \| జల మెడపక రిపులతోడ సరిఁ బెనఁగుదుమో?’	93
వ.	అని వితర్కించి యప్పటికిఁ గుంభకర్ణప్రబోధంబు గార్యంబుగా నిశ్చయించి, తదీయశయ్యాగృహంబునకుం జని వానిం దెలుపం బరిజనంబులం బనిచిన.	94
సీ.	భేరీమృదంగగంభీరనాదంబులుఁ \| గాహళఘంటికాకలకలములు, దారుణసింహనాదంబులు నొనరింపఁ \| గడుఁ బెద్దవడికి నంగము గదల్చి యొదిఁగిలి కను విచ్చి హూ యని బిట్టావు \| లించి కొండొక దేఱి లేచి నీల్గి కలయఁ జూచుటయును గట్టెదురున యున్న \| యన్న నవ్వుచుఁ దన యనుఁగుదమ్ముఁ
ఆ.	జూచి యనియె ‘నిట్టి చోద్యంపునిద్రలుఁ \| గలవె? యేరికిని జగంబులోన? నెవ్వ రేమి యైరొ యెఱుఁగవు, ధన్యుఁడ; \| వీవు మనకు నైన యెడరు వినవె?	95
వ.	దశరథ నందనుం డయిన రాముండు నాచేత నపహృతభార్యుండై కలుషించి యనేకవానరయూథంబులం గూర్చికొని వచ్చి వనధి బంధించి మనవీటిపై విడిసి, మమ్మెల్లను నేలకుం గోలకుం దెచ్చుచున్నవాఁడు; ప్రహస్తాది వీరులు వానిచేతం బెక్కండ్రు సిక్కిరి; నీవ కాక వాని జయింప నన్యుండు శక్తుండు గాఁడు; కావున లెమ్ము; గ్రక్కునం బగతుపై నడచి, పొడిచి, గెలువుము; దూషణానుజులు వజ్రవేగ ప్రమాథులు నీకుం దోడ్పడియెద’ రనిన ‘నట్ల కాక’ యని కుంభకర్ణుండు విహితపరికరబంధుండై సమరసన్నద్ధులయిన పరిజనంబుల తోడం గూడి వెల్వడి నడతెంచిన.	96