శ్రీమహాభారతము - శాంతిపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము - అర్జునుఁడు ధర్మజున కుచిత వచనంబుల మనస్తాపోపశమంబు సేయుట: - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

అర్జునుఁడు ధర్మజున కుచిత వచనంబుల మనస్తాపోపశమంబు సేయుట: (సం. 12-8-1)

క.	‘ఓహో! యిట్టివి గలవే? \| బాహాదర్పమునఁ బరులఁ బరిమార్చి తుదిన్‌ మాహాత్మ్యం బెడలఁగ భి \| క్షాహారత నొందఁ దలఁప నగునె నరేంద్రా!	48
సీ.	ధర్మపథంబున ధరణి సేకుఱినఁ బా \| లింపక సత్త్వంబు పెంపు మాలి విడుచుట యొప్పునే; విను: మిట్టులైన ము \| న్నేల భూపాలుర నెల్లఁ జంపి? తడలి రాజ్యము దక్కి యడవికిఁ జనిన బే \| లందురు గాక, మే లండ్రె జనులు? కిల్బిషశంక గల్గిన నశ్వమేధాది \| పుణ్యకర్మంబులఁ బోదె? వంశ
ఆ.	ధర్మ మెడలఁ గృపణకర్మంబుఁ గోరి; త \| ర్థంబు సువ్వె సకలధర్మకారి; ‘యొడమి లేనివాఁడ నడపీనుఁ’ గను నహు \| షోక్తి వినమె? దాని నూఁద వలదె?	49
క.	సరిగా నెన్నుదు రార్యులు \| దరిద్రునిం బతితునిం గృతఘ్నుని జడునిన్‌ దొరకొను ధర్మముఁ గామముఁ \| బరమగతియు నర్థమునన పౌరవముఖ్యా!	50
క.	కలిమియ చుట్టలఁ జేర్చుం; \| గలిమియ చెలులను ఘటించుఁ గలిమియ శౌర్యో జ్జ్వలుఁ డనిపించుం; గలిమియ \| పలువురు సద్బుద్ధి యనఁగఁ బరఁగం జేయున్‌.	51
క.	ఏవాని బంధుమిత్రులు \| జీవధనంబులును డప్పిఁ జెందును గృశునిం గా వాని నెన్నఁగాఁ దగుఁ, \| గేవల తనుకార్శ్వయుతుఁడు గృశుఁడె నరేంద్రా!	52
వ.	కావున నర్థోపార్జనంబును బంధుమిత్త్రపరితోషంబును భూపతులకుం బరమ పురుషార్థం; బదియునుం గాక.	53
తే.	జ్ఞాతి నాశనమునఁ గాదె సకల దేవ \| తలు ప్రవర్ధన మొందుట; ధనము లడిచి పొడిచి యొప్పనివారిచేఁ బుచ్చికొనక \| యడఁగియుండంగఁ జేరునే యండ్రు బుధులు.	54
వ.	వేదంబులు నిట్లు సెప్పుఁ బృథివి బలువునం గైకొని పార్థివు లర్థంబు లుపార్జించి పర్జన్యాదులగు నాదిత్యుల నధ్వరక్రియాజాతంబునం బ్రీతులంజేసి యుత్తమలోకంబులు వడయుదు; రిట్టితెరువు వట్టి దిలీప నృగ నహుషాంబరీష మాంధాతలు నడచుట వినమె? తత్పదవి నీ కొదవి యున్నయది; తదీయ ప్రకారంబున బహుళ దక్షిణవిధానంబుగాఁ బ్రభూతంబైన యజ్ఞంబు సేయవైతేనిఁ జూవె నకిల్బిషుండ వగుట; యశ్వమేధంబు సేసిన రాజు లెల్ల నవభృథంబునం బరిపూతాత్ము లగుదు’ రని పలికిన న య్యజాతశత్రుండు.	55
క.	వెడవెడ నప్పలుకులు చెవి \| నిడి, కొండొకసేపు చింత యెసకంబున పా ల్పడి యూరకుండి చిత్తం \| బడలునఁ జిక్కువడ నిట్టు లను నర్జునుతోన్‌.	56
క.	‘నేమపుఁ దెరు వొక్కటి గల; \| దే మెచ్చితి దాని; నడుగు మెయ్యది యని సు త్రామసుత! యడుగకున్నను \| నేమి? వినుము చెప్పెదను మునీంద్రుల కెక్కన్‌.	57
సీ.	‘సారహీనము లగు సంసారసుఖములు \| విడిచి, యేకాకి నై యడవి కేఁగి, తాపస వాక్యామృతములు వీనులఁ గ్రోలి, \| చెలిమి వేర్పాటను చిరమరలకుఁ జొరక, నిందాస్తుతుల్‌ సరిగాఁ గొనుచుఁ గత్తి \| నొకఁడు వ్రేసినను వేఱొక్కరుండు చందనం బలఁదిన డెంద మయ్యిరువుర \| యెడ సమంబుగ మూఁగజడుఁ డనంగ
తే.	మెలఁగి, తగువేళఁ బర్ణశాలలకు నరిగి \| యెత్తఁగా భిక్ష యెవ్వార లెట్టు లేమి యిడినఁ గైకొని నాలుగే నెడల మాత్రఁ \| గన్నదానఁ దృప్తుండనై యున్న మేలు.	58
క.	అటుగాక కర్మగతి లం \| పటుఁడ నగుదు నేని నల్పఫల భాగితమై నట యిట దిరుగుచు మోక్ష ని \| కట వృత్తికి బాహిరుండఁ గానె కుమారా!	59
వ.	కావున నాకు దొరకొన్న విమలప్రజ్ఞామృతం బనుభవింపక తక్కుదునే? యిది శాశ్వతపదప్రదం’ బనిన విని యనిలతనయుం డతని కిట్లనియె.	60
క.	‘శ్రుతివిహిత కర్మజాత \| స్థితి యోగ్యుఁడ వైన నీకుఁ జేయఁగ వశమే యతిలోకజ్ఞానసమ \| న్వితయతిజనకృత్య? మటు వివేకింపు మెదన్‌.	61
చ.	అడలున రాజధర్మములయందు జనించె నసూయ నీకు ని ప్పుడు; మును నిస్పృహుండ వయి పోవఁగఁ గన్నఁ గులంబువారు ని ప్పుడమి నృపాలురున్‌ బ్రతికిపోదురు నెమ్మది; నట్టులైన నే ముడుగుదు మస్త్రజీవన సముద్ధతిఁ, జొత్తుము భైక్షవృత్తికిన్‌.	62
క.	వాఁడి యగు నలుక లోకము \| పోఁడిమి సెడఁ గయ్య మట్లు పొడిచి వనటమై నేఁ డింక నడవికిం జను \| వాఁడం గా కనినఁ బుడమివారలు నగరే!	63
సీ.	పనివడి త్రవ్వి కూపమునందు నుదకంబు \| పానంబు సేయని వాని భంగి, యున్నతతరు వెక్కి జున్ను సేకుఱఁ గొని \| తేనియ యానని వాని భంగి, యాఁకొని యొడఁగూర్చి యన్నంబు తళియకు \| వచ్చినఁ గుడువనివాని భంగి, తమకించి యొకభంగిఁ దనవశంబుగఁ జేసి \| మానినిఁ గవయని వాని భంగి,
ఆ.	గాదె కురువరేణ్య! ఘనశక్తి శౌర్య సం \| పన్నులైన పగఱ భండనమున నోర్చి పూజ్యరాజ్య మొల్లక యడవికి \| నేఁగు; టీవ యెఱుఁగు దిత్తెఱంగు.	64
క.	నీ వడవి కరుగ నొడఁబడి \| నీ వెనుకన వచ్చునపుడు నిందింతురు మ ‘మ్మీ వెఱ్ఱు లితని మాన్పం \| గా వలఁతులు గార’ యని జగజ్జను లధిపా!	65
క.	భోగములఁ బాపి నిందా \| భాగులఁగాఁ జేసి యడవి పాల్వఱిచెదవే నీ గారవంపుఁ దమ్ముల \| సాగరవృతధరణిఁ గలుగు జనములు వగవన్‌.’	66
క.	‘కేవల నిష్కర్మత మో \| క్షావహ మగునేని గిరులు నవనీజములున్‌ భూవర! ముక్తిం బడయం \| గా వలవదె; యడవి నునికి కైవల్యదమే?	68
క.	ఫలములయెడ బ్రహ్మార్పణ \| కలనపరుం డగుచుఁ గార్య కర్మము నడపన్‌ వలయుం; దత్త్త్వజ్ఞానము \| దలకొనినం గర్మశమము దానై కలుగున్‌.	69
వ.	కావునం గర్మహీనత్వం బపవర్గకరంబుగా’ దనవుడు నర్జునుండు ధర్మనందను నుద్దేశించి ‘దేవా! యొక్కయితిహాసంబు గల దవధరింపు’ మని యిట్లనియె.	70
సీ.	‘కొందఱు బ్రాహ్మణుల్‌ గొండుక లాత్మ కు \| లోచితాచారంబు లుడిగి కాన లకుఁ జన్న వజ్రి వారికిఁ గృప చేసి ప \| తత్త్రిరూపమునఁ దత్పార్శ్వమునకు నరిగి, ‘మీ కైకొన్న తెరు వొప్ప’ దనవుడు \| విని, వా రఖిల మార్గవేది యద్భు తాస్పద మీపక్షి యని దాని కభిముఖు \| లై ‘సత్పథం బెద్ది యనఘ! చెపుమ!’
తే.	యనిన ‘నలుగాలివాన గోవును, నశేష \| శబ్దముల మంత్రమును, లోహజాతిఁ గాంచ నమును, మనుజుల విప్రుండు సమధికత్వ \| భాజనము లండ్రు వేదప్రపంచవిదులు.’	71
వ.	ఇ ట్లుత్తముం డైన విప్రుం డుత్తమ మంత్రోపాశ్రితంబులగు విహిత కర్మంబులు నడపుట రత్నకాంచన సాంగత్యంబునుం బోలె లోక సంస్తుత్యంబై యుండు; నాలస్యంబునఁ గ్రోధంబున శోకంబునఁ దదనుష్ఠానంబు విడుచుట పాతకం; బజ్ఞానులగు నర్థహీనులు సన్న్యాసకాల వివేకంబు లేక వేగిరపడి యుభయభ్రష్ఠు లగుదురు; గృహస్థ ధర్మంబున వర్తించి యతిథి దేవ పితృసంతృప్తి సేయుచు శిష్టాన్న భోజన పరులగు పుణ్యులకుం బుణ్యలోకంబు లఱచేతిలోనివి గావె?; బ్రహ్మార్పితం బయిన సత్కర్మకలాపంబు మహానందంబుఁ జేయు ననుటయు.	72
క.	విని వారు దెలిసి మరలం \| జనిరి గృహస్థత్వ ధర్మ సదనుష్ఠానం బునకు; నటు లగుట నేలుము \| జనవల్లభ! పుడమి; నడపు జన్నము లెలమిన్‌.’	73
వ.	అని చెప్పె; నప్పుడు నకులుం డన్నరనాథున కిట్లనియె.	74