 |
    |
    |
 |
    |
    |
 |
 |
పురాణేతిహాసములు | శ్రీమహాభారతము | అశ్వమేధపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము |  |
అర్జునుతోఁ ద్రిగర్తదేశాధిపతులు యుద్ధము చేయుట (సం. 14-73-1)
| సీ. |
ఉద్ధతులై త్రిగర్తోర్వరాపతి పుత్త్ర | పౌత్త్రు లయ్యశ్వంబుఁ బట్టువారు గాఁ బూని తేరులు గడురయంబునఁ దోలి | కొని యడ్డముగ వచ్చు కోలుతలకు నలుగక, నరుఁ డన్నయానతిఁ దలఁచి యా | రాజ కుమార వర్గంబుతోడ ‘ధర్మజు నశ్వమేధంబున కపకార | మాచరించుట పాప; మదియుఁ గాక |
|
| తే. |
యేము మీరును బాంధవ మెసక మెసఁగ | నడచు టొప్పదె; పగ యే?’ లనంగ వారు సూర్యవర్మ నామకుఁ డగు శూరతమ కు | మారుఁ డగ్రణి గాఁగ నుదారలీల. |
005 |
| చ. |
కవిసిన వారితో మఱియుఁ గవ్వడి యిట్టు లనున్ ‘దయాధురా ప్రవణుఁ డజాతశత్రుఁడు తురంగమ రక్షకు నంపునప్డు భూ పవితతియెల్లనుం దెగియె భారతయుద్ధమునందు; బాలురం దివిరి వధింపఁ గాదు; కృపఁ దిన్నఁదనం బెసఁగం జరింపుమీ! |
006 |
| చ. |
అవినయవృత్తి నశ్వమున కడ్డము వచ్చిర యేని నీవు బాం ధవము దలిర్పఁ బల్కి, యని దప్పఁగ ద్రోవుము; కిన్క మాను; మ న్నవచనవృత్తి నాదగుమనంబున నెక్కొని యున్కిఁ జేసి యా హవమున కొల్ల నయ్యెదఁ బ్రియంబులు గా వొకొ! మీకుఁ బ్రాణముల్? |
007 |
| చ. |
వలవదు పొం’ డనంగ నిలువంబడ కేపున సూర్యవర్మ య బ్బలియుని మీఁదఁ గ్రూరశరపంక్తి నిగిడ్చినఁ, ద్రుంచెఁ జిప్పయ మ్ముల నది, యెఱ్ఱనవ్వు తనమోమనుతమ్మికి లేఁతయెండయై చెలువము చెన్ను వింతలుగఁ జేయఁగ నా విజయుండు భూవరా! |
008 |
| వ. | అట్టియెడ. | 009 |
| తే. |
సూర్యవర్ముని తమ్ముండు శూరవరుఁడు | కేతువర్మ గాండీవిపై శాతబాణ వృష్టిఁ గురియుచు నుద్ధురవేగ మొప్ప | నన్నఁ గడచి బె ట్టడరిన నన్నరుండు. |
010 |
| చ. |
అతని నొదుంగ నేయుటయు, నాతని తమ్ముఁడు చండ విక్రమో ద్ధతి ధృతవర్మ నాముఁ డతిదారుణ సాయకపంక్తి సత్వరా తతగతిఁ బర్వఁ జేయుచుఁ బృథాసుతుఁ దాఁకిన మెచ్చు వచ్చి య య్యతిరథవర్యుఁ డప్పుడు తదంగము లేయఁగ నొల్లకుండుటన్. |
011 |
| చ. |
శరములు ద్రుంప, నాతఁడు వెసన్ బలునారసముల్ నిగిడ్చె న న్నరుపయి; నా బలిష్ఠుఁడు మనంబునఁ గొండొక యల్క పుట్టి య న్నరవరసూతి పేరురమునం బదితూపులు గ్రుచ్చె; దానికిం దెరలక యక్కుమారుఁడును దీవ్రశరంబులఁ జేయి నొంచినన్. |
012 |
| ఆ. |
ముష్టి సడలి చోద్యముగను గాండివ మిలఁ | బడిన నా త్రిగర్తబలము దెసలు చెలఁగ నార్చె; నందుఁ జేయంగఁగల యోధు | లక్కుమారవర్యు నవులఁ ద్రోచి. |
013 |
| తే. |
‘ఇంద్రధనువు చందంబున నెసక మెసఁగు | గాండివము పాటు గంటిరే; చండవిక్ర మాభిరాముండు గాండీవి యన్న పలుకు | లకు మహోగ్రత సూప నొల్లండు గాక. |
014 |
| ఉ. |
నిక్కపుఁ గిన్క వచ్చిన ననిన్ నొసలం గనుచూపు, వింటి పా టక్కట! రిత్తవోవునె? నృపాత్మజులం దెగటార్చు నీతఁ డిం దొక్కఁడుఁ ద్రిక్కకుండ; మన మొప్పమి చూడఁగనేల? మున్న పే రుక్కునఁ దాఁకు టొప్పు’ నని యొక్కట నర్జును నాక్రమించినన్. |
015 |
| క. |
అటమున్న గాండివం బు | త్కటరయమున నెత్తి కోపదహనుం డత్యు ద్భటమూర్తిఁ దాల్చెనన మి | క్కుటమై కడగంటి కెంపు గొమరారంగన్. |
016 |
| వ. | ఆ బీభత్సుండు | 017 |
| క. |
పిడుగులు వడిఁ బె క్కొక్కటఁ | బడియెడు ననఁ దొరఁగఁ జేసెఁ బటు విశిఖము ల ప్పుడు మేదిని దోఁపద చె | ప్పెడు కొలఁదియె రథికవరుల పీనుఁగు పెంటల్. |
018 |
| శా. |
ఆ యుగ్రోద్ధతి చూచి పెల్కుఱి త్రిగర్తానీకముల్ నల్గడం బాయం బాఱెఁ; దదాప్తు ‘ లేము దగ నీపం పోపి సద్భక్తిమైఁ జేయంగాఁ బనిగొమ్ము; పేర్మిగ మముం జేకొమ్ము సమ్యగ్దయా శ్రీయుక్తా!’ యనినన్ ధనంజయుఁడు గాచెన్ వారినెల్లం గృపన్. |
019 |
| వ. | అట్లు వెనుకొనక నిలిచి, యెలుంగెత్తి, వారలతో ‘మీ రిట్లు ప్రాణంబులు గాచికొనుండు; నా పంచిన పనిసేయం బుద్ధి గలిగి సుఖులరై యుండుం’ డని పలికి యయ్యశ్వంబు ననుసరించె; నది క్రమగతిం బ్రాగ్జ్యోతిష పురపరిసరంబునకుం బోయిన, దాని తెఱం గాకర్ణించి. | 020 |
| సీ. |
భగదత్తతనయుండు బాహుగర్వంబున | బాల్యసిద్ధం బగు లౌల్యమునను బురి నిర్గమించి యత్తురగంబు వెలిపించి | కొని పోవఁ గాంచి యర్జునుఁడు గాండి వము సజ్యముగఁ జేసి వాలమ్ము లొక్కట | నక్కుమారునిమీఁదఁ బెక్కు గురియ నవ్వజ్రదత్తుండు నొవ్వు దన్కిన దాని | నచ్చట దిగఁ ద్రావి చొచ్చెఁ బురము |
|
| తే. |
సత్వరంబుగ నటు సొచ్చి సామజంబుఁ | బన్నఁగాఁ బంచి వెస నెక్కి బలముఁ జలము వీఁకయును నొప్ప నన్నరుఁ దాఁకి శాత | ఘన శరంబులు పరఁగించెఁ గౌరవేంద్ర! |
021 |
| క. |
నడుమన వానిం బార్థుఁడు | పొడిగా నేయంగఁ గనలి భూపకుమారుం డడరించెఁ దోమరంబులు | గడుఁ బె క్కవి మిడుత కదుపు గతిఁ గవియంగన్. |
022 |
| ఆ. |
అనల శిఖలు వోని యమ్ములగమి వాని | రూపుమాపి యన్నరుండు వాఁడి లేని దొడ్డ తూఁపు లేనింటిఁ దొడి రాచ | కొడుకు నేసెఁ దూలి పుడమిఁ గూల. |
023 |
| క. |
కూలియు నీడంబోవక | బాలుఁడు రయమార దంతిపైకిం జని దో ర్లీల మెఱయ నరుఁ బటు శర | జాలంబులఁ బొదివె గగనచరు లగ్గింపన్. |
024 |
| చ. |
అతఁడును దీవ్రబాణముల నా భగదత్త తనూజు దంతి నా వృతముగఁ జేసె; నట్లు పృథివీవర నందన! యేమి చెప్పుదున్; శతమఖ పుత్త్రుతోడ దివసత్రయ ముగ్రరణం బొనర్చె; న ద్భుత మెసఁగం జతుర్థదినముం దెగునంతకుఁ బోరె ధీరతన్. |
025 |
| వ. | తెగియెడు సమయంబున. | 026 |
| ఆ. |
అక్కుమారుఁ డేచి ‘యర్జున! యర్జున! యేను గలుగ నీకు నెందుఁ బోవ వచ్చు? వృద్ధుఁడైనవాఁడు గావునఁ దండ్రి | సమసె; నట్లు నన్ను సమతె బేల!’ |
027 |
| వ. | అని యదల్చి. | 028 |
| క. |
పెను సెలయేఱులు వాఱఁగఁ | దనరు గిరియుఁ బోలె బహుమదంబులు దొరఁగం గనుపట్టు కుంజరము సిం | హనిభుం డగు పార్థుమీఁద నడరం జేసెన్. |
029 |
| క. |
అది ఫూత్కారము చేసిన | నొదవిన కర శీకరముల నుర్వీవర! యం బుదముక్త సలిల ధారలు | పొదివిన గిరివోలె నింద్రపుత్త్రుం డొప్పెన్. |
030 |
| చ. |
కరి యిటు లేపునం గవియఁగా భగదత్తసుతుండు దీప్త ని ష్ఠుర శరపంక్తి నాహవపటుత్వము సూపిన నల్పకోప సుం దరుఁ డగుచున్ నరుండు శతధారనిభం బగు నారసంబు భీ కరగతి నేయఁ గూలె నది కౌరవనాయక! పర్వతాకృతిన్. |
031 |
| క. |
కూలిన నేలకు వచ్చిన | బాలుం గని నాకలోకపతిసుతుఁడు దయా లోలుండై మార్దవ హృ | ద్యాలాపము లొప్ప నిట్టు లను నాతనితోన్. |
032 |
| వ. | ‘ధర్మతనయుం డశ్వమేధ దీక్షితుండయి యిత్తురంగంబుపజ్జ నన్నుం బుత్తెంచునప్పుడు. | 033 |
| క. |
‘చంపకుమీ! రాజుల; నను | కంపాతిశయంబు మెఱయఁగా నడపుము; నీ పెం పను కుసుమమునకు నా | పం పొనరించుటయ సౌరభముగ నెఱుఁగుమీ!’ |
034 |
| క. |
అనియెం గావున నీపైఁ | గినుక వొడమ; దలుక విడువు; గీతయశుం డా జనపతి యాగంబునకుం | జనుదేరఁగ వలయు బంధుజనముల్ నీవున్. |
035 |
| ఆ. |
అధిపతనయ! నిన్ను నామంత్రితునిఁ జేసి | పోవుచున్నవాఁడ; నీవు హస్తి పురికి భావి చైత్రమునఁ బున్నమకు ముద | మొదవ నరుగుదెంచు టొప్పుఁజేయు.’ |
036 |
| క. |
అనిన నతఁ డట్ల కా కని | వినతుం డగుటయును, బ్రీతి విజయుం డభినం దన మాచరించి యశ్వము | వెనుకఁ జనియెఁ బూరుకులపవిత్రచరిత్రా! |
037 |
|
 |
|