శ్రీమహాభారతము - ఉద్యోగపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము - సంజయుఁడు ధృతరాష్ట్రున కర్జునుఁడు చెప్పిన మాట లెఱింగించుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

సంజయుఁడు ధృతరాష్ట్రున కర్జునుఁడు చెప్పిన మాట లెఱింగించుట (సం. 5-47-6)

క.	‘నరుఁ డలుక వొడమియును సు \| స్థిరుఁడై, తన యెఱ్ఱ సెరల చెలువునఁ గెందా మరలం దెగడెడు కన్నుల \| నరుణచ్ఛవి నెఱయ నిట్టు లనియె నరేంద్రా!	132
ఆ.	‘ఆ సుయోధనుండు, నతనికిఁ దోడ్పడ \| నరుగుదెంచినట్టి ధరణినాథ చయము వినుచునుండ సంజయ ! నా వచ \| నములు గాఁగ ని ట్లనంగవలయు.	133
ఉ.	పాండుని యగ్రనందనుఁడు పా లడుగం దగ నీఁడయేని, మా కొం డన నేల? మే లది; సుయోధనుఁ డింతకుమున్ను పెక్కు లు ద్దండతఁ దాను జేసిన విధంబుల కెల్ల మెఱుంగు వెట్టిన ట్లుండెడుఁ గాక, యేనును వృకోదరుఁడుం బ్రియమందునట్లుగన్‌.	134
క.	మా యిరువురతోఁ గయ్యము \| సేయ నతం డియ్యకొనిన, సిద్ధించెన కా దే యుచితచరితుఁ డగు కౌం \| తేయాగ్రజు కార్య; మట్టి తెఱఁగొప్పుఁ గదా!	135
క.	వనవాసంబున భూశ \| య్యను ధర్మజుఁ డున్నయట్టి యాయాసము వో వునె, యంపశయ్య దుర్యో \| ధనుఁడు రణక్షోణిఁ బడక తక్కిన యేనిన్‌?	136
ఉ.	సూనృత మూఁది బన్నములు సూడక లోన నడంచినట్టి కో పానల మెండియున్న నిబిడాటవిపైఁ బచరించు తీవ్ర దా వానలుఁ బోలి శాత్రవచయంబుపయిం గవియించి నిల్చినం గాని యుధిష్ఠిరున్‌ సరకుగాఁ గొన రా ధృతరాష్ట్రనందనుల్‌.	137
మ.	గద సారించుచు నంత్యకాల విచలత్కాలాకృతిన్‌ భీముఁ డు న్మద మాతంగచయంబు నుగ్గుగ, లసన్నానా రథవ్రాతముల్‌ చదియన్‌, భూరి హయవ్రజంబు పొడిగా సంరంభతుంగాంగుఁడై కదియం జూచి బలే! సుయోధనుఁడు భాగం బిచ్చు రాజ్యంబునన్‌.	138
సీ.	కోల్పులి వీఁకమై గొదగొని లేళ్లకు \| నుఱుకు తెఱంగునఁ దఱియఁ జొచ్చి, పెనుగాలి జీమూత బృందంబుపైఁ బెట్టి \| దంబుగ వీఁచుచందమున నడరి, కసి మసంగిన మారి గడఁగి జీవులమీఁద \| నుగ్రతఁ గవియున ట్లురవడించి, యాఁకొన్న లయరుద్రుఁ డాగ్రహంబున జగ \| త్ప్రచయంబు ముట్టెడు భంగిఁ బొదివి.
తే.	నకులుఁడును, దదనుజుఁడు, సాత్యకియు, నా సు \| భద్ర కొడుకును నెదిరిన బలము నెల్ల బెదరఁ, జెదర, బడల్పడఁ, బెల్లు సావఁ \| జేయఁగని కౌరవులు సంధి సేయువారు.	139
ఉ.	చిత్తము లుల్లసిల్ల, నల సింహకిశోరము లొక్కమై మదో న్మత్త గజావళిం బొదువుమాడ్కి నరాతి బలంబు ముట్టి, యు ద్వృత్తిఁ గడంగి యప్రతిమవీరులు ద్రౌపదిపుత్త్రులేవురున్‌ నెత్తురు నీరఁ దేల్చిన ననిం గని మీ నృపుఁ డల్క దీఱెడిన్‌.	140
మ.	చెలులుం జుట్టలు నిష్టభృత్యులు మహాజిం బ్రాణముల్‌ డాఁప కు జ్జ్వలులై తో నడవన్‌, విరాటుఁడును బాంచాలుండు నేపారి సే నల యుద్రేకము రౌద్రముం బెనుప, నానా హేతి ఘోరంబుగాఁ దలపడ్డం గని గాక; స్రుక్కుదురె గాంధారీసుతుల్‌ మాటలన్‌?	141
చ.	తఱిమి శిఖండి తన్నొరులు దాఁకఁగ నెవ్వరి దిక్కుఁజూడ కే డ్తెఱఁ దనపూన్కిపై మనము ధీరత నిల్పి, రథంబు బల్విడిం బఱపి, కురుక్షితీశుఁడను బ్రహ్మకు వేయును నిండ భీష్ముపై కుఱికినఁ గాక, మాకు సగ మూరక యిత్తురె మీరు మేదినిన్‌?	142
శా.	విద్యుద్దండము నిల్చిపొల్చినగతిన్‌ విల్లందమైయుండ న స్మ ద్యోధావలి మానసంబున రణోత్సాహంబు రెట్టింప ధృ ష్టద్యుమ్నుండు గడంగి ద్రోణుఁ గడిమిన్‌ డాయంగ, వీక్షించి కా కుద్యోగించుట కేల తక్కుదురు మీ రుగ్రాహవక్రీడకున్‌?	143
సీ.	గాండీవ గుణ రవం బొండొండ చెలఁగంగ, \| శరపరంపర లాకసంబు గప్పఁ, బ్రతి విశిఖములు ఖండితములై రాలంగ, \| నెదిరి సైన్యంబుల మదగజాది చతురంగములును జర్జరితంబులై యవ \| యవ భేద మెఱుఁగని యట్లు గాఁగఁ దునిసిన, నెత్తురు నెనడును నెమ్ములు \| నెఱచియుఁ గండలు నెనసి సమర
తే.	తలము ఘోరంబుగాఁ, గపిధ్వజము, ధవళ \| హరులు శోభిల్ల, నొగలపై హరి యెలర్ప, దేవదత్తంబు మ్రోయఁ దోఁతెంచునట్టి \| రథముఁ గని కాని కానఁడు రాజరాజు.	144
శా.	బాలక్రీడ మహాసురప్రకరమున్‌ భంజింపఁడే? యెప్పుడుం ద్రైలోక్యంబును భక్తియుక్తిఁ దగ నారాధింపదే? యట్టి శౌ ర్యాలంకారు మహాత్ముఁ దా సరకుసేయం డచ్యుతున్‌! మ మ్మతం డేలా కైకొను? నా సుయోధనునియం దెగ్గేది యూహింపఁగన్‌?	145
వ.	ఏము పితామహ గురు కృపాచార్యులకు నమస్కరించి, యస్మదీయ రాజ్యభాగంబునకై తొడరి కయ్యంబు సేయువారము; కౌరవులకుంబూని యెవ్వరేమాతోఁబెనంగినను వారి శస్త్రాస్త్రంబులు ధర్మప్రతిహతంబులగునని తలంచెదము; పండ్రెండు వత్సరంబులు వనంబున నమ్మెయి నిడుమలం బడి, జనపదంబునం బదుమూఁడగునేఁ డజ్ఞాతవాసాయాసం బట్లనుభవించి వచ్చి, మా తండ్రి పాలికినై పెనం గు మమ్ము నింద్రాది సుర సహాయులయ్యును ధార్తరాష్ట్రులు గెల్చువారైరేని ధర్మంబుకంటె నధర్మము బలవంతం బైనయదియగు; నింతియకాని మా చేయునట్టిది గీ డైనదిగా; దేము వాసుదేవుని మున్నిడుకొని నడతుము గావున, నీ యుద్ధంబునం జయంబు మాకు సిద్ధంబ; యెల్ల భంగులం గర్ణ సహితంబుగా గాంధారీనందనులం దునిమి యేము భూమి గొనుట దప్పదు; ‘గాండీవంబు దివియకయును గుడుసువడియెడు; బాణంబులు దమయంతన తూణీరంబుల వెడలెడుఁ; దోలూడ్చు మహానాగంబునుంబోలెఁ గరవాలంబు దాన యొఱవెలికి నిగుడుచున్నయది గావున, మా కవశ్యంబును సంగరంబు సంభవించుఁ; బాశుపతాది దివ్యశరంబులం గురుపక్ష ప్రజాక్షయంబు సేసి శాంతిం బొందెదము; సూతనందనా! నీవు సుస్థిరుండవై యింతయుం దెలియం బలుకవలయు; నిమ్మాటలు విని కురువృద్ధుండగు బాహ్లికుండును, బితామహుండగు భీష్ముండును, గురుం డగు కుంభసంభవుండును, శిక్షకుండగు కృపాచార్యుండును, గురుపుత్రుండగు నశ్వత్థామయు, సద్బుద్ధి యగు విదురుండును, ధర్మాచరణకల్యుండగు శల్యుండును నెయ్యది నిశ్చయించి పలికి రది యయ్యెడు; సుయోధనాదు లాయుష్మంతు లగువారకాక! యని పలికె.’ నని చెప్పిన విని మందాకినీనందనుం డందఱు విన దుర్యోధనున కి ట్లనియె:	146
సీ.	నలినగర్భుఁడు పెద్ద కొలువున నున్నెడ \| సురపతి ప్రముఖుల చూడ్కులెల్ల మెఱయు తేజంబున మిఱుమిట్లు గొన నిద్ద \| ఱచ్చట నొరసికొంచరుగఁ జూచి, ‘వీ రెవ్వ, రిమ్మెయి మీ రుండ సరుకుసే \| యని యట్లు వోయెడు నట్టివార?’ లని బృహస్పతి బ్రహ్మ నడిగిన నతని కి \| ట్లనియె నా చతురాస్యుఁ డాదరమునఁ
తే.	దపము పెంపును బలశౌర్యదర్పములును \| గలిగి లోకహితార్థంబుగాఁ జరింతు రే యుగంబున నరుఁడు నారాయణుండు \| ననఁ బ్రసిద్ధికి నెక్కిన మునులు సుమ్ము!’	147
వ.	అని పలికి వెండియు	148
క.	‘అనిమిషహితము దనుజ నా \| శనమును జేయుదు; రధర్మ సంగ్రామము గ ల్గిన చోట ధర్మపరు లగు \| జనముల గెలిపింతు రధిక సంరంభమునన్‌.	149
వ.	దేవాసుర యుద్ధంబు నప్పు డింద్రుండు వోయి వీరి నారాధించి తో డడిగినం, జనుదెంచి పౌలోమ కాలకేయాదులగు ననేక దైత్య దానవులం జంపి యింద్రునకు విజయంబు గావించి; రది మొదలుగా వీరల నె‌ల్లవారలు నెఱింగియుండుదు; రిది యొక్క తేజంబ రెండు దెఱంగులై వెలుంగుచుండు’ నని చెప్పి, వినోదార్థంబు జన్మాంతరంబు నొందిన యమ్మహాత్ములు గదా యీ యర్జునుండును వాసుదేవుండును! నర్జునుండు సముద్రతీరంబున హిరణ్యపురంబు వొడిచి నివాతకవచుల నఱువది వేవుర నిర్జించి పర్జన్యునకుఁ బ్రియంబుసేసె; వాసుదేవు పరాక్రమంబు గంస నరకాసుర ప్రముఖ నిఖిల దుష్ట నిగ్రహంబునం బ్రసిద్ధంబు గాదె? తెలియ విను మున్నరూపు సెప్పెద.	150
క.	ఆ యిరువురు నొకతలయై \| యాయోధనమునకు నడచునట్టిద యేనిన్‌ వే యేల మనక కా దెదు \| రై యేడ్తెఱఁ దాఁక హరునకైనను వశమే?	151
క.	సారథియు రథియు నై యొక \| తేరం గృష్ణు లతిఘోరతేజస్సార స్ఫారతఁ దోఁచిన నైనను \| ధీరత వాటించి చూచి తెలిసెదవు బలే!’	152
వ.	అనుచు నా సుయోధను నుపలక్షించి శాంతనవుండు మఱియు నిట్లనియె:	153
క.	‘మది నా మాట కొకింతయు \| బెదర వకార్యంబునందుఁ బ్రియము గలిగి యుం డుదు; కౌరవులకుఁ గాలము \| తుదియో కా కిట్టి గర్వితుని నే మందున్‌?	154
తే.	హితములగు నాదు వచనంబు లిపుడు వినని \| వాఁడవైతేని నప్పుడు ‘వారు వడిరి, వీరు వడి’ రను పలుకులు విందుగాక \| శకుని కర్ణ దుశ్శాసనుల్‌ సమ్మతింప.	155
వ.	దుష్ట కష్ట నికృష్టాత్ము లగు నిమ్మువ్వురుఁ జెప్పెడు బుద్ధులుగాని యొండు విననొల్ల; వేమి సేయవచ్చు?’ నని పలికినం గానీనుండు గనలి గాంగేయున కిట్లనియె;	156
ఆ.	‘ఇట్టు లాడఁ దగునె? యే నేమి సేసెతిఁ? \| గొలిచి కుడుచు పాడి నలవుఁ జలముఁ బలుకు టెందు నెగ్గె? పతికిఁ బుత్త్రులకును \| మనుమలకు హితంబ యొనర నడతు.	157
క.	కాని తెఱఁగైన నింతటి \| మానిసిఁ గా నేల చేయు మనుజేంద్రుఁడు న న్నీ నెఱి దప్పిన మాటలు \| నీ నోరన్‌ వెడలఁ దగునె నిండిన సభలోన్‌?’	158
వ.	అనిన విని భీష్ముఁడు ధృతరాష్ట్రున కిట్లనియె:	159