శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము - నలుండు గలిచేత విముక్తుం డయి విదర్భకుఁ బోవుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

నలుండు గలిచేత విముక్తుం డయి విదర్భకుఁ బోవుట (సం. 3-72-7)

క.	నలుఁ దొల్లి యాక్రమించిన \| కలి గర్కోటకవిషంబు గ్రక్కుచు నొడలన్‌ వెలువడి, నలునకు విహితాం \| జలియై త న్నెఱుఁగఁ జెప్పెఁ జంచలుఁ డగుచున్‌.	179
ఆ.	వానిఁ జూచి నలుఁడు దా నల్గి శాప మీ \| నున్నఁ, గలి యెఱింగి ‘నిన్నుఁ బొంది యహివిషంబుచేత ననిశంబు దగ్ధుండ \| నైతి; నింక నాకు నలుగ వలదు.’	180
వ.	‘నిన్నును నీ చెలువను గీర్తించిన జనంబులు నావలని భయంబు బొరయరు; నాకుం గరుణింపు’ మనిన నలుండు గోపం బుడిగెఁ; గలియు నవ్విభీతకవృక్షంబు నాశ్రయించె; నది మొదలుగా విభీతకం బప్రశస్తం బయ్యె; నట్లు నలుండు వికృత రూప మాత్రంబు దక్కఁ దక్కిన దుష్కృతంబులవలన విముక్తుండై రథం బెక్కి యతివేగంబున ఋతుపర్ణ వార్‌ష్ణేయ సహితుండై విదర్భకుం జనియె; నంత సాయాహ్నంబున.	181
క.	మానుగ ఋతుపర్ణుఁడు భీ \| మానుజ్ఞాతుఁడయి చొచ్చె నా ప్రోలు రథ ధ్వానంబు మ్రోయుచుండఁగ \| నానాదిఙ్ముఖములను ఘనధ్వనివోలెన్‌.	182
సీ.	దమయంతి యా రథధ్వని విని, యిది నలు \| రథఘోష మని యనురాగ మొంది, ‘నలు నిషధేశుఁ బుణ్యశ్లోకు లోకోప \| కారకుఁ జూడంగఁ గాంతు నేఁడు; ఘనభుజుఁ జూడంగఁ గాననినాఁడుఁ ద \| ద్భుజ పరిరంభణోద్భూత సుఖముఁ బడయని నాఁడును బ్రాణముల్‌ విడుతు నే’ \| నని తలంచుచుఁ గమలాయతాక్షి
ఆ.	యా రథాధిరూఢుఁడై వచ్చు ఋతుపర్ణుఁ \| జూచి యప్పు డధికశోకతప్త యగుచు నుండె; నంత నా ఋతుపర్ణుండు \| భీముఁ గాన వచ్చెఁ బ్రియముతోడ.	183
వ.	భీముండును వానిం బూజించి యొక్క రమ్యహర్మ్యంబున విడియించిన, ఋతుపర్ణుం డప్పురంబున స్వయంవరం బను శబ్దంబు మొదలుగా వినం గానక యాత్మగతంబున.	184
క.	‘ధరణిఁ గల రాజు లిట యె \| వ్వరు వచ్చినవారు లేరు; వైదర్భి యొరున్‌ వరియించు నంత ధర్మే \| తరచరితయె?’ యనుచు నుండెఁ దద్దయు లజ్జన్‌.	185
వ.	బాహుకుండును రథశాల రథాశ్వంబుల బంధించి రథసమీపంబున విశ్రమించియుండె; నంత దమయంతి బాహుక వార్‌ష్ణేయులతోడ వచ్చిన ఋతుపర్ణుం జూచి విఫలమనోరథయై, యుండనోపక, కేశిని యను దానిం బిలిచి’ ‘ఋతుపర్ణు నయోధ్యాపతింగా వార్‌ష్ణేయు సూతపుత్త్రుంగా నెఱింగితి; బాహుకుం డను వాఁ డెవ్వండో? వానియందు నా హృదయంబు ముదితం బగుచున్నయది; మన పర్ణాదునకుఁ బ్రతివచనం బిచ్చినవాఁడు వాఁడ కావలయు; వానికడకుం బోయి యెఱింగి ర’ మ్మని పంచిన, నదియును బోయి బాహుకుం, గని ‘దమయంతి నీ కుశలం బడుగఁ బుత్తెంచె; నిందుల కేమి కారణంబున వచ్చి?’ తనిన దానికి బాహుకుం డిట్లనియె.	186
క.	‘ప్రియమున దమయంతి పున \| స్స్వయంవరము సేయఁ గడఁగి సకలక్షత్త్రా న్వయవీరుల రావించిన \| నయనిధి ఋతుపర్ణుఁ డొక్కనాఁటన వేడ్కన్‌.	187
క.	వినవె శతయోజనంబులు \| సనుదెంచె నయోధ్యనుండి సరి నిందుల; కా తని రథసారథినై యే \| నును వచ్చితి నతనితో మనోవేగమునన్‌.’	188
వ.	అనిన ‘మూఁడవవాఁ డెవ్వఁ?’ డని యడిగిన, నక్కేశినికి బాహుకుం డిట్లనియె.	189
క.	‘నలు రథచోదకుఁ; డతఁ డ \| త్యలఘుఁడు వార్‌ష్ణేయ నాముఁ’ డనవుడు వాఁ డ న్నలభూపాలకు పోయిన \| వల నెఱుఁగండొక్కొ!’ యనిన వాఁ డిట్లనియెన్‌.	190
వ.	‘వార్‌ష్ణేయుండును నలుపుత్త్రుల విదర్భేశ్వరునొద్దఁ బెట్టిపోయి, నడుమ నలురాజ్యభ్రంశంబు విని ఋతుపర్ణుం గొలిచి యుండె; నాతండును నలు నెఱుంగఁడు.	191
క.	నలుతో నొక్కట నరిగిన \| నలినాయతనేత్ర భీమనందన యొండెన్‌ నలుఁ డొండె నెఱుఁగుఁగా; క \| న్నలు నొరులకు నెఱుఁగఁ గారణము గలదె మహిన్‌.’	192
వ.	అనిన విని కేశిని యిట్లనియె.	193
సీ.	‘అడవిలో వస్త్రార్ధహారియై దయలేక \| ప్రాణేశ్వరుఁడు దనుఁ బాసి చనిన నాఁటి వస్త్రార్ధంబు నలినాక్షి యిప్పుడుఁ \| బరిధానముగఁ బాంసుపటల మలిన మగుచున్న తనువుతో ననయంబు జడగొన్న \| యలకావలులతోడ నవనితలము శయనంబుగా ధర్మచారిణి దమయంతి \| యనఘవ్రతం బిట్టు లాచరించు
ఆ.	చున్న’ దనిన నవిరళోద్గత బాష్పపూ \| ర్ణంబు లైన లోచనంబు లెఱుక వడకయుండ వదనపద్మంబు వాంచి తా \| నొండువలను సూచుచుండె నలుఁడు.	194
వ.	కేశినియును బాహుకు పలుకులు నాకారంబును దమయంతి కెఱింగించిన, నది యాతని నలుంగా శంకించి ‘యింకను వాని కడ కేఁగుము; వాఁడు ఋతుపర్ణు వంటలవాఁడఁటె; పచనసమయంబున వాని చరితం బిమ్ముగా నెఱింగి ర’మ్మని పంచిన నప్పుడ చని కేశినియు బాహుకునందుల దైవమానుష నిమిత్తాద్భుత క్రియలు సూచి వచ్చి దమయంతి కిట్లనియె.	195