శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - చతుర్థాశ్వాసము - మార్కండేయుండు ధర్మరాజునకు బ్రాహ్మణప్రభావంబు సెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

మార్కండేయుండు ధర్మరాజునకు బ్రాహ్మణప్రభావంబు సెప్పుట (సం. 3-190-1)

చ.	ఘనుఁడు పరిక్షితుం డనఁ బ్రకాశితుఁ డైన మహీవిభుండు భా నునిభుఁడు భానువంశ్యుఁడు వినూతనకీర్తి యయోధ్య యేలువాఁ డనుపముఁ డొక్కనాఁడు మృగయారతుఁడై చరియించెఁ గానన మ్మున నొకరుండ యిమ్ముల నపూర్వజవోగ్రహయాధిరూఢుఁడై.	318
వ.	ఇవ్విధంబునం బెక్కుమృగంబుల వధియించుచుఁ గ్రుమ్మరువాఁ డొక్కయెడ.	319
ఆ.	మదగజాభిరామ మృదులయానం బొప్ప \| నల్లఁ బొలయుచును లతాంతరములఁ గరములీలఁ గమ్మవిరులు గోయుచునున్న \| పువ్వుఁబోఁడి నొక్క పొలఁతిఁ గనియె.	320
క.	కని యంతఁ గదిసి యా కా \| మిని యొప్పులఁ జూడ్కి దగుల మీఱిన తమకం బున ననిమిషలోచనుఁ డై \| జననాథుఁడు మదనబాణసంహతిఁ దూలెన్‌.	321
వ.	అదియును నతిసుందరం బైన తదీయమూర్తివిభవంబునకు మెచ్చి సాభిప్రాయంబుగా నవలోకించె; నంత నమ్మహీకాంతుం డక్కాంత కి ట్లనియె.	322
ఉ.	‘ఎవ్వరి దాన వంబుజదళేక్షణ! యేకత మిట్టు లేల నీ వివ్వనభూమియందుఁ జరియించెదు?’ నావుడుఁ ‘దండ్రిపంపునం దివ్వనభూమియందుఁ జరియించెద సద్వరుఁ గోరి; కన్య; నే నెవ్వరిదానఁ గావలయు నేర్పడఁ జెప్పుము రాజనందనా!’	323
వ.	అనిన దానిప్రగల్భవచనంబులకు నధికవిలోలుం డై భూపాలుండు దనయభిలాషం బెఱింగించిన నమ్మగువ ‘నన్నెన్నండును జలవిహారంబునకుఁ జొనుపకుండు నది; యట్లయిన నిన్ను వరియించెద’ ననిన వాఁడును దత్సమయంబున కొడంబడి దానిం దోడ్కొని పురంబునకుఁ జనుదెంచి యిష్టసుఖతత్పరుం డయి యుండె; నంత నొక్క శరత్సమయంబునందు.	324
చ.	అతులితపుష్పవల్లవ ఫలాన్వితభూరుహభూరివల్లరీ వితతముఁ జారుకైరవనవీనసరోరుహషండమండలా యతసరసీమనోహరము నైన పురోపవనంబునన్‌ సము న్నతవిభవుండు వాసభవనంబు లొనర్పఁగఁ బంచి యిమ్ములన్‌.	325
క.	దేవీసహితంబుగఁ బృ \| థ్వీవరుఁ డవ్వనమునందు విహరించె ఘనాం తావసరవాసరంబుల \| భావితపద్మవనపవనపరిచితుఁ డగుచున్‌.	326
వ.	అంత నొక్కనాఁడు నితాంతఘర్మజలకణకలితశరీరుండై ప్రియాసమేతంబుగా వాసగృహంబు వెలువడి తత్సమీపంబున నతిమనోహరం బయిన కమలాకరంబుఁ గని దాని తీరంబున నయ్యుగ్మలి నునిచి తాను గృతావగాహుం డై.	327
క.	‘మే లై యున్నది జలము వి \| శాలనయన! చెమట వోవఁ జయ్యన దేహ క్షాళన మొనరింపు’ మనిన \| నా లేమ దరస్మితాననాంబుజ యగుచున్‌.	328
ఆ.	మడుఁగు సొచ్చి మునిఁగి మాయ మై పోయిన \| నద్భుతాత్ముఁ డగుచు నవనివిభుఁడు మడుఁగు గలయ వెదకి మానినిఁ గానక \| జలము లెల్ల వెడలఁ జల్లె గడఁగి.	329
వ.	ఇట్లు సల్లి యందు మండూకంబు లనేకంబు లున్నం జూచి ‘యివి మత్ప్రియాంగనను మ్రింగినవి గా కేమి’ యని కలుషించి యనుచరులం బిలిచి ‘నాకుఁబ్రియంబు సేయవలసినవారు గలిగినం బుడమిం గల కప్పల నెల్లం బొడవడంగించునది’ యని పంచిన నలుదిక్కులకుం జని తదీయ కింకరవర్గంబు.	330
చ.	కొలఁకుల వాగులన్‌ నదులఁ గ్రోవుల బావుల నిర్ఝరంబులం గలయఁగ రోసి రోసి వడిఁ గప్పలఁ గుప్పలుగా వధించుచో నలుగుల మందు భేకనివహంబు గనుంగొని భేకనాయకుం డలఘుతపస్విరూపమున నా నృపుపాలికి వచ్చి యిట్లనున్‌.	331
ఉ.	‘అక్కట! లోకమెల్ల నగ నాఱడి కప్పలఁ జంప నేల ? యిం దెక్కడి పెంపు గల్గుఁ బృథివీశ్వర! కోపము డింపు; కప్పలం జక్కని చూడ్కిఁ జూడు; మిది చాల నధర్మము’ నావుడున్‌ విభుం ‘డెక్కడి మాట? నాసతికి నెగ్గొనరించెఁ గడంగి భేకముల్‌.’	332
క.	‘నా యిష్టవనిత మ్రింగిన \| మాయపుఁబుర్వు లివి వీని మడియింతు మునీం ద్రా! యుడుగుము నీ’ వనుటయు \| నాయన యత్యంతదుఃఖితాత్ముం డగుచున్‌.	333
వ.	‘ఏను మండూకనాయకుఁడ; నాయు వనువాఁడ; నమ్మగువ నా కూతురు సుశోభన యనునది; దానిచేత ననేకులుబేలువడిరి; నీవెంతవాఁడ?’ వనిన నప్పరిక్షితుం ‘డట్లేని నాకు నమ్మెలఁతుకఁదెచ్చి యొప్పింపవలయు’ నని ప్రార్థించిన నతండు నవ్వుచు నవ్వామనయనం దలంపున రావించి యారాజునకు నిచ్చి, దానిం జూచి కోపించి ‘నీవు గడుం జెట్టవు; ప్రసిద్ధు లగు రాజులం బెక్కండ్రం జిక్కులం బెట్టితివి గావున నీకుం బుట్టెడు కొడుకులు కపటవర్తను లయ్యెడు’ మని కూఁతు శపియించి, మండూకరాజు నిజేచ్ఛం జనియెఁ; బరిక్షితుండును సంప్రాప్తమనోరథుండయి సుశోభనయందుఁగ్రమంబున శలుండును నలుండును వలుండును నను మువ్వురు గొడుకులం బడసి, యం దగ్రజుండయిన శలు నభిషిక్తుం జేసి తపోవనంబున కరిగె; నంత.	334
క.	శలుఁ డొక్కనాఁడు కనకో \| జ్జ్వల మగు రథ మెక్కి వేఁట సని పెక్కుమృగం బులఁ జంపఁగ నొక్క మృగం \| బలఘుతరశరాగ్రవిద్ధమై వెసఁ బఱచెన్‌.	335
ఆ.	ఇట్లు పఱచుటయును నెంతయు రయమున \| నమ్మృగంబువెనుక నరిగి యరిగి యెయిద లేక ధారుణీశుండు సారథిఁ \| బదరి ‘తేరు వేగ పఱపు’ మనియె.	336
సీ.	అనవుడు సూతుఁ డిట్లను ‘దేవ! మన మెంత \| దఱిమిన మృగము దద్దయు జవంబు గలదు; రథ్యంబులు గడుకొని కూడంగఁ \| జాలవు; వలవని జాలి యేల? మన తేరిహరులు వామ్యము లైన నమ్మృగ \| మగపడు; లేకున్న నలవి గాదు’ నా విని’ వామ్యముల్‌ నాఁగ నెవ్వని హయం \| బులు సెప్పు’ మనియె నబ్భూవిభుండు;
తే.	వామదేవమహామునివరుని హరులు \| వామ్యములు నాఁగఁ జను’ నని వాఁడు సెప్పె; ‘నతని యాశ్రమ మెచ్చట? నచటి కిపుడ \| తేరు వోవ ని’ మ్మనియె ధాత్రీవిభుండు.	337
వ.	వాఁడును రథంబు సత్వరంబుగా వామదేవునాశ్రమంబునకుం బఱపినం జని, యాతం డాతపోనిధిం గని నమస్కరించి, ‘మునీంద్రా! నాచేత నేటువడి యొక్కమృగంబు రయంబునం బఱచె; నమ్మృగంబు వధియింపవలయు; భవదీయహయంబుల నీవలయు’ ననిన నతండు’ నీవు కృతకార్యుండవై మా హయంబులం దడయక యొప్పింపవలయు, నట్లేనిం గొనిపొ’ మ్మనిన వల్లె యని వామ్యంబులం గొని రథయుక్తంబులం గావించి తదీయజవంబునకు మెచ్చుచు ముహూర్తమాత్రంబునఁ గూడముట్టి మృగంబు సమయించి మగిడి నిజపురంబునకు వచ్చి.	338
మత్తకోకిల	‘రాజయోగ్యము లైన యీ హయరత్నముల్‌ జవసత్త్వ వి భ్రాజితంబులు వాని కేటికిఁ బాఱువానికి’ నంచు నా రాజు రాజసబుద్ధి నంతిపురంబునం దిడఁ బంచె న వ్వాజియుగ్మము; వేడ్క నూనినవాఁడు దోస మెఱుంగునే?	339
వ.	అట వామదేవుండును దనయశ్వంబుల శలుండు గొనిపోయి మగుడ నొప్పింపక తడయుటకాత్మగతంబున.	340
తే.	‘రాజపుత్త్రుండు బలియుండు రాజసుండుఁ \| గొండి; కాతండు వేడుకఁ గొనుచు నరిగె నశ్వములఁ గ్రమ్మఱఁగ నిత్తు నను విచార \| మెవ్విధంబున నతనికి నేల కలుగు?’	341
వ.	అని శంకించి నిజశిష్యునాత్రేయుండనువానింజూచి’ శలుండు మన వామ్యంబులం గొనిపోయి యొక్కమాసం బరుగుదెంచె; వాఁడును దనయంతఁ దెచ్చుట గలుగనేరదు; నీ వరిగి మనతురంగరత్నంబులం గొని ర’మ్మని పంచిన, నప్పుడ కదలి యయోధ్యానగరంబునకుం జని.	342
క.	మనుజపతిఁ గాంచి యాతఁడు \| ‘మునిపతి పుత్తేర నధిపముఖ్య! యిచటి కేఁ జనుదెంచితి మా హయముల \| నెనసిన నెయ్యంబుతోడ నిమ్మని యడిగెన్‌.	343
క.	అనవుడు శలుఁ డిట్లనియెం \| ‘జను నినుఁ బుత్తేర నతఁడు, సాలుదు వీవుం గొనిపోవఁ దురంగంబులఁ, \| జనుమీ! దుర్భాషణములు సైఁపవు మాకున్‌.’	344
వ.	అనిన నమ్ముని కుమారుండు గ్రమ్మఱి చని గురునకు నవ్విధం బెఱింగించిన, వామదేవుండు క్రోధపరీతచేతస్కుం డై శలునిపాలి కరిగి యి ట్లనియె.	345
క.	‘ఇమ్ము నరేశ్వర! మా తుర \| గమ్ముల; నీ కార్య మయ్యెఁగాదే; కడులో భమ్మున నొండుల సొమ్ములు \| రమ్మనినన్‌ వచ్చునే? యెరవు సతత మగునే?	346
క.	పరధనహరణము దురితము \| పరికింపుము; వరుణుచేతిపాశంబుల ని ష్ఠురముగఁ గట్టువడకు; ని \| ర్భరనరకకృశాను శిఖలఁ బడకుము మీఁదన్‌.’	347
చ.	అనుటయు నాతఁ డిట్లనియె ‘నాఱడివిప్రుల కేల యశ్వముల్‌? ఘనతరసత్త్వమూర్తు లనఁ గాఁ దగు నెడ్లను రెంటి నిచ్చెదన్‌; విను మటుగాక బల్లిదపువేసడముల్‌ వలతేని నిత్తుఁ గై కొనుము తగంగ; వామ్యములఁ గోరక పొ; మ్మడియాస లేటికిన్‌?’	348
క.	అనిన ‘నివి యేటి మాటలు? \| వినువారలు నవ్వ నకట! విప్రులధనముల్‌ గొని వేఱ యొంటి నిచ్చెద \| నను టిది యేనాఁటిచంద?’ మని ముని పలికెన్‌.	349
క.	పలుకుటయు నలిగి శలుఁ ‘డి \| ప్పలుగుఁ దపసి నంటఁ గట్టి పటుశూలములం బొలియింపుఁ’ డనుచు భీకర \| బలుల నియోగించెఁ దనదు పార్శ్వజనములన్‌.	350
వ.	అంతయుం జూచి వామదేవుండు ఘనరోషభీషణ ప్రహాసదుర్నిరీక్ష్యముఖుం డగుటయు, నాక్షణంబ ఘోరాకారు లగు రాక్షసు లనేకులు పుట్టి నిశాతశూలంబుల నా భూపాలుంబొడిచి కాలగోచరుం జేసిరి; మునీంద్రుఁడు నిజేచ్ఛం జనియెఁ; దదనంతరంబ శలానుజుండు నలుం డనువాఁడు నిజరాజ్యపట్టభద్రుండై సుఖంబుండఁ గొండొకకాలంబునకు వామదేవుండు సనుదెంచివానింగని’ ‘మహాత్మా! నీవు ధర్మపరుండవు; ధర్మువుదప్పనోడుదేని, మా హయంబుల ని’ మ్మనుటయు, నలుం డలిగి నిజసమీపంబున నున్న సారథిం జూచి యిట్లనియె.	351
సీ.	‘కడుఁ గ్రొవ్వి తేఁకువ సెడియె నీ పాఱుండు \| వీఁకమై నిప్పుడు వీని ఱొమ్ము వ్రయ్యంగ నేసెదఁ జయ్యన విషదిగ్ధ \| సాయకమును శరాసనముఁ దెమ్ము’ నావుడు నమ్మహీదేవుండు నగుచు ని \| ట్లనియె; ‘న న్నేయఁ దెమ్మనిన విశిఖ మంతఃపురంబున సంతసంబున నున్న \| యనఘు భవత్సుతుఁ దునుముఁగాక!’
తే.	యనఁగఁ దదనంతరంబ ఘోరాస్త్రనిహతుఁ \| డైన బాలునిఁ గొనుచు హాహారవంబు లెసఁగ నంతిపురంబువా రెల్ల వచ్చి; \| రది ధ్రువంబుగఁ గనియును నవ్విభుండు.	352
వ.	కోపావేశఘూర్ణమాన విగ్రహుం డగుచుఁ దన దురాగ్రహంబు విడువక సమీపవర్తులం జూచి.	353
మ.	‘వినుఁడీ సర్వజనంబులుం గడఁగి యీ విప్రున్‌ దురాలాపు దు ర్జనునిం దున్మెద నస్మదీయసుమహచ్చాపోగ్రనిర్ముక్త బా ణనిపాతచ్ఛిదురాంగరక్తజలశోణక్షోణిసంగస్థుఁగాఁ గనుఁడీ యీ దురితాత్ము’ నంచు నతి శీఘ్రప్రాప్తకోదండుఁ డై.	354
క.	శర మరిఁ బోయుటయును ద \| త్కరయుగ్మము బాణకార్ముకంబులతోఁ జె చ్చెర సంస్తంభము నొందుడు \| నరనాథుఁడు విస్మయోపనతమానసుఁడై.	355
క.	పుల్లవడి చలము రోషముఁ \| బొల్లయు నై చనఁగఁ గొంతప్రొద్దు మొగమునన్‌ వెల్లఁదనము గదుర నిలిచి \| యెల్లజనులు వినఁగ మఱియు నిట్లని పలికెన్‌.	356
ఉ.	‘ఆడితిఁ బెక్కుమాట; లవి యెల్లను వమ్మయి పోయె; నస్త్రసం తాడనశక్తి గీడ్పడియెఁ; దథ్యము బ్రాహ్మణశక్తి యెక్కు; డే నోడితి వామదేవునకు; నో జనసంఘములార! సజ్జనా మ్రేడితకీర్తి నిమ్ముని నమిత్రనిషూదను నాశ్రయించెదన్‌’.	357
వ.	అని యివ్విధంబున నతం డేపు దప్పి జోహారు వెట్టుటయుఁ, దదీయ బంధుమిత్త్ర జనంబులు భయసంభ్రమంబులతో నమ్మునినాథు శరణు సొచ్చి యనునయించినఁ, బ్రసన్నుండై యమ్మహాత్ముండు దత్కరయుగస్తంభనంబు మాన ననుగ్రహించి, తదీయనందను ప్రాణంబు లొసంగె; నంత నమ్మహీకాంతుండు భార్యాసహితంబుగా నతనికిఁ బ్రణమిల్లి హయంబులఁ దెచ్చి యొప్పించినం గైకొని వామదేవుఁ డరిగె; ‘నిట్టిది బ్రాహ్మణప్రభావం’ బని చెప్పిన విని.	358
క.	మునిపతికి మ్రొక్కి కుంతీ \| తనయుఁడు ‘మీకంటె వృద్ధతముఁ డగు పురుషుం డనఘా! కలఁడె జగమ్మున?’ \| నని యడిగిన నాతఁ డిట్టులని యెఱిఁగించెన్‌.	359