శ్రీమహాభారతము - ఆరణ్యపర్వము - సప్తమాశ్వాసము - మార్కండేయుఁడు ధర్మరాజునకు సావిత్ర్యుపాఖ్యానంబు సెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

మార్కండేయుఁడు ధర్మరాజునకు సావిత్ర్యుపాఖ్యానంబు సెప్పుట (సం. 3-277-5)

సీ.	కలఁడు మద్రేశుండు ఘనుఁ డశ్వపతి యను \| ధరణీశుఁ; డతఁడు సంతానకాంక్ష నెంతయు ధృతిఁ బదునెనిమిది యేఁడులు \| సావిత్రిఁ గొల్చె; నజ్జనవిభునకు నద్దేవి ప్రత్యక్షమై ‘వర మడుగుము’ \| నావుడు నతఁడు వినమ్రుఁ డగుచు ‘నాత్మజుఁ గోరెద’ ననవుడుఁ ‘గన్నియ \| పుట్టు నీ’ కనియె నా భువనమాత;
తే.	యనుడు ‘దేవి! భవత్కృప నస్మదీయ \| వాంఛితము సఫలంబు గా వలదె?’ యని నృ పోత్తముఁడు విన్నవించె; నయ్యోగమూర్తి \| గాఢకారుణ్యవికచహృత్కమల యగుచు.	170
వ.	‘ఏను నీమనోరథంబుతెఱంగు మున్న చతుర్ముఖున కెఱింగించిన నతండు గన్నియఁగా నిర్దేశించె; నద్దేవునియానతి యమోఘంబు; విను మక్కన్నియ కారణంబున నీకు నొక్కవిధంబునం బిదపఁబుత్త్రశతలాభంబు నగు; సంతసిల్లు’ మని యనుగ్రహించి యద్దేవి యంతర్ధానంబు నొందె; నశ్వపతియును సావిత్రీప్రసాదంబున నిజధర్మపత్ని యయిన మాళవియందు సావిత్రి యను కూఁతుం గని, యక్కన్నియ నతిగౌరవంబునం బెనిచె నంత.	171
క.	ఆ వనజాక్షి పరిస్ఫుట \| యౌవనయై సిద్ధసాధ్యయక్షామరక న్యావలిఁ దన సౌందర్య \| శ్రీవిలసనరేఖ నపహసించుచు నొప్పెన్‌.	172
తే.	‘కోరి జనపతి దనకూర్మికూఁతుఁ జూచి \| గుణవయోరూపముల ననుకూలుఁ డైన భర్త నెమ్మెయి దీనికిఁ బడయువాఁడ \| నొక్కొ!’ యని యెందుఁ దడవుచునుండె నెలమి.	173
వ.	అదియును సాళ్వపతి యైన ద్యుమత్సేనుకొడుకు సత్యవంతుండు రూపవంతుం డనియును గుణవంతుం డనియును విని వానియందుఁ జిత్తంబు దగిలి యున్నను సిగ్గుపెంపున నెవ్వరికి నెఱింగింపకుండె; నంత నొక్కనాఁడు మద్రపతికడకు నారదుం డరుగుదెంచిన నతం డమ్మహాముని నుచితసపర్యాపరితోషితుం జేసి సద్గోష్ఠీవిశేషంబులు సలుపుచున్నయెడ.	174
క.	నెచ్చెలులు దన్నుఁ గొలువఁగఁ \| బచ్చవిలుతుకలిమి యెల్లఁ బద్మానన యై యచ్చుపడినట్లు మెఱయుచు \| నచ్చటి కేతెంచె భూవరాత్మజ నెమ్మిన్‌.	175
వ.	ఇట్లు వచ్చి సఖీజనంబు నంతంత నిలిపి మెలపుతోడి పొలుపున నమ్ముగ్ధ లీలామధురం బగుచుండఁ దండ్రికి మ్రొక్కిన, నతండు గాఢస్నేహదోహళం బగు చిత్తంబుతో నత్తన్వి గ్రుచ్చియెత్తి నిజాంకతలంబున నునిచికొని సముచితోపలాలనకేళీపరవశుం డయ్యె; నప్పుడు నారదుం డమ్ముద్దియం జూచి యశ్వపతితోడ ‘నిక్కన్నియం దగినవరున కొసంగక యి ట్లేల యునిచినవాఁడ?’ వనిన నతండు గూఁతున కి ట్లనియె.	176
తే.	‘తల్లి! నీగుణరూపవృత్తముల కెందుఁ \| దగినవరు నీవ యిమ్ముగఁ దడవి నెమ్మి నీదు మనసున కెక్కిన నృపకుమారుఁ \| గోరి వరియింపు; మిదియ నాకును బ్రియంబు’.	177
వ.	అనిన నదియుఁ గొండొక లజ్జించి కోర్కిపెంపున సిగ్గు దొలంగం ద్రోచి ప్రకటకౌతూహల తరళితాంతరంగ యగుచుఁ దండ్రి కిట్లనియె.	178
క.	‘చిరకీర్తి సాళ్వభూవరు \| వరతనయుం డయిన సత్యవంతుఁడు నాకున్‌ వరుఁడుగఁ గోరుదు మదిలో \| నరవర! యాతనికి నిమ్ము ననుఁ బ్రీతిమెయిన్‌.	179
వ.	సాళ్వపతియును నిపుడు దైవయోగంబునం జేసి విగతచక్షుం డయి తనరాజ్యంబు వైరులచేతం గోల్పడి పుత్త్రదారసహితంబుగా వనంబున నున్నవాఁ; డట్లయినను సత్యవంతున వరియింతు’ ననిన మద్రేశ్వరుండు నారదుంజూచి ‘మునీంద్రా! మీ యెఱుంగని వారు లేరు; సావిత్రిచేత వరియింపంబడిన కుమారుం డెట్టివాఁడు? వానిగుణరూపశీలంబు లెఱింగింపుఁ’ డనిన నారదుం డిట్లనియె.	180
సీ.	‘సత్యంబు వలుకుట సత్యవంతుం డన \| వతఁ డొప్పు; మఱియుఁ జిత్రాశ్వుఁ డనఁగ నామాంతరంబు నన్నరనాథసుతునకుఁ \| గలదు; తేజంబునఁ గమలమిత్త్రు బుద్ధి నింద్రాచార్యుఁ బురుడించు; శూరత \| వాసవుఁ, దాలిమి వసుధఁ బోలుఁ; గాంతిఁ జంద్రున కెనగాఁ దగు; రూపున \| నాశ్వినేయుల సరియనఁ దలిర్చుఁ;
ఆ.	దపము శమము దమము దానంబు బ్రాహ్మణ \| భక్తియును మహానుభావతయును నతనియంద కాని యన్యులయందు లే; \| దింత నిక్కువము మహీతలేశ!	181
వ.	వానియందుఁ గీ డొక్కటి గలదు; పరిణయంబు మొదలుగా నొక్కసంవత్సరంబునకు మృతింబొందు; నిది నీకుఁజెప్పవలయుటంజేసి చెప్పితి’ ననిన నతండు గూఁతుమొగంబు సూచి ‘తల్లీ! యిమ్మహాత్ముండు దేవరహస్యం బెఱుంగు; నీతనివచనం బమోఘంబు; నీకు నట్టివరుం డేటికి? నొండొక్కవరుని వెదకి కొ’ మ్మనిన నక్కన్యక యి ట్లనియె.	182
క.	‘వినుము మనోవాక్కాయము \| లను మూఁడుతెఱంగులందు నంతఃకరణం బనఘ! ప్రధానము గావున \| మనమునఁ గైకొన్న భర్త మానుటఁ దగునే?	183
వ.	సత్యవంతుం డెట్టివా డైననుం గాని; మ్మే నింక నొరుల వరియింప నొల్ల’ ననిన నశ్వపతి నారదుదెసఁ జూచుటయు, నతం డి ట్లనియె.	184
చ.	‘గొనములప్రోక నీ యనుఁగుఁ గూఁతురు; దీని తలంపు మాన్పఁగా మనకు నశక్య; మింక ననుమానము లేల? నరేంద్ర! కూఁతుఁ జ య్యన నృపసూతి కిమ్ము; కమలానన చేసిన పుణ్యగౌరవం బున నయినం బ్రియుండు పరిపూర్ణచిరాయురుపేతుఁ డయ్యెడున్‌.’	185
వ.	అనిన నమ్మహీపతి మునిపతికి మ్రొక్కి ‘నీవు మాకుం బరమగురుండవు; నీ యానతిచ్చినట్ల చేసెద’ ననియె; నారదుండును దాని దీవించి, దివంబునకుం జనియె; నంత.	186
సీ.	అమరఁ బుణ్యదినంబునందు బాంధవమంత్రి \| వృద్ధపురోహితవితతితోడ సావిత్రిఁ దోడ్కొని జననాయకుండు వై \| వాహికమహనీయవస్తుకోటి గొనుచుఁ బుణ్యారణ్యగోచరుండై తప \| స్స్థితుఁడైన యా ద్యుమత్సేనుకడకుఁ జనిన నారాజును సంభ్రమంబున నశ్వ \| పతికి నర్ఘ్యాదిసంభావనంబు
ఆ.	లాచరించి సముచితాభిమతాలాప \| పూర్వకముగ సుజనపూజ్యుఁ డతని యాగమననిమిత్త మడిగిన, మద్రేశుఁ \| డెలమి సాళ్వపతికి నిట్టు లనియె.	187
క.	‘ఈ కన్నియ నాకూఁతురు \| మాకులమున కెల్లఁ దెప్ప మనుజోత్తమ! నీ వీకన్నియఁ గోడలుగాఁ \| గైకొనుము మదీయవచనగౌరవబుద్ధిన్‌.’	188
వ.	అని పలికి సావిత్రి నతనికి నభివందనంబు సేయించి మఱియు నతండు.	189
క.	‘నీకొడుకు సత్యవంతున \| కీ కన్నియ దగు నరేంద్ర! యీ కన్నియకున్‌ నీ కొడుకు దగు; ననన్యగు \| ణాకరు లియ్యిరువురును సమంచితమూర్తుల్‌.’	190
వ.	అనిన నతనికి ద్యుమత్సేనుం డిట్లనియె.	191
తే.	‘విగతరాజ్యులమై ఘోరవిపినములకు \| వచ్చి యిమ్మెయిఁ దప మున్నవార మేము; బాల సుకుమారి యిది జనపాల! యడవి \| నుండి మాతోడియిడుమకు నోర్చునయ్య?’	192
వ.	అనిన నశ్వపతి యతని కి ట్లనియె.	193
చ.	‘కలిమియు లేమియున్‌ సతముగా; వవి సెందినచోఁ జెలంగుచున్‌ గలఁగుచు నున్కి ధీరులప్రకారమె? లెస్సగ నింతవట్టు నేఁ దెలియుదుఁ జెప్పెదన్‌ వసుమతీవర! పిన్న యనంగ నేల? నే కొలఁదియుఁ గాదు; ధీరమతి గూఁతురు; పేర్కొనఁ జాలు పెంపునన్‌.	194
క.	నీతోడ వియ్యమందగఁ \| జేతోగతి నాసఁ జేసి చెచ్చెర ని ట్లే నేతెంచితి మత్ప్రార్థన \| బ్రాఁతిగఁ జేకొనక యునికి పాడియె నీకున్‌?’	195