శ్రీమహాభారతము - భీష్మపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము - సంజయుఁడు ధృతరాష్ట్రునకు భూపరిమాణంబు సెప్పుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

సంజయుఁడు ధృతరాష్ట్రునకు భూపరిమాణంబు సెప్పుట (సం. 6-5-9)

తే.	‘అధిప! నానా ప్రకార చరాచరంబు \| లింద వేర్వేఱ జనియించు, నింద పెరుఁగుఁ, బిదప నింద యడంగు; నీ పృథ్వి దాన \| సకలమునకుఁ బరాయణస్థాన మరయ.	17
వ.	అదియునుంగాక విను మాకాశంబునకు గుణంబు శబ్దంబు, వాయువునకు శబ్ద స్పర్శంబులును, దేజంబునకు శబ్ద స్పర్శ రూపంబులును, నప్పులకు శబ్ద స్పర్శరూప రసంబులును గుణంబులు; పృథివికి శబ్ద స్పర్శ రూప రసగంధాత్మకం బైన గుణసముదయం బంతయుం గలదు గావున నిమ్మహా భూతంబు లేనింటిలోనం బృథివి యెక్కుడు; దీని యున్న విధంబు వివరించెద నాకర్ణింపుము.	18
సీ.	ధాత్రీశ! మేరువు దక్షిణంబున సుద \| ర్శన మను నభిధానమునఁ బ్రభూత విస్తార మై రెండువేలు నేనూఱు యో \| జనముల పొడవునై సరస మధుర విపుల శాశ్వత ఫలవితతి సమేతమై \| యొక్క జంబూతరు వొప్పియుండు దాని పండులు మహీస్థలి మహారవముగ \| ననిశంబుఁ బడి రాలి యవియుచుండు
ఆ.	వానిరసము పొంగి వాహినీ మూర్తి న \| న్నగమునకుఁ బ్రదక్షిణంబు గాఁగ నొరసికొనుచుఁ దిరిగి యుత్తరకురు భూము \| లందుఁ జొచ్చి పాఱు నంబునిధికి.	19
వ.	జంబూనది యనం బరఁగిన యా తరంగిణి నీరు సోఁకిన చోటెల్లను సువర్ణం బగుటం జేసి కనకంబునకు జాంబూనదం బను నామంబునుం గలిగెఁ; దదీయ జలపానంబు సేసిన మానవులకు ముదిమియుం దెవులును దప్పియు లే వని చెప్పుదు; రయ్యేటి పడమటం బెరిఁగి పఱపు గలిగి శరనిధిచందంబున జంబూషండంబు గాఱుకొనుచుండు; నింతటికిం గారణంబయిన యాజంబూవృక్షంబు పేర నీ ద్వీపంబు జంబూ ద్వీపంబు; జంబూద్వీపంబును సుదర్శన ద్వీపంబు నన నెగడి లవణ సముద్ర ముద్రితం బయి పొలుచు నద్దీవియందు.	20
సీ.	నిడుపునఁ దూర్పును బడమర నై రెండు \| గడలు నంభోనిధి గదిసి యుండు రత్నమయంబులు రమణీయములు సాధ్య \| సిద్ధ చారణ గణసేవితములు నై హిమాచలమును, నావల హేమకూ \| టంబును, నట నిషధంబు నొప్పు; లలితంబు లైన నీల శ్వేత శృంగవం \| తంబులు గ్రమమునఁ దనరి పొలుచు;
ఆ.	నివుల మూఁటి కవల నవుల యమ్మూఁటికి \| నివలఁ దేజరిల్లు దివిజ నగము గమలకర్ణికానుకారియై కాంచన \| మణిమయత్వ మహిమ మహిత మగుచు.	21
తే.	అతిదృఢం బగుపాఁతు పదాఱువేల \| యోజనము లంద్రు; దానికి రాజముఖ్య విందు మెనుబదినాలుగువేల యోజ \| నంబులని హేమధాత్రీధరంబు పొడవు.	22
వ.	ఇవ్విధంబున భూమధ్యంబున నున్న యమ్మేరుమహీధరంబున దేవతలును, దేవమునులును, గంధర్వ కింపురుషాది దేవయోనులును, దేవేంద్ర ప్రముఖ దిక్పతులును, బరమేష్ఠియుం దత్తత్ప్రదేశంబులఁ బుణ్య వర్తనంబులం బరమ సుఖంబు లనుభవింతు; రుత్తరతటంబునం గర్ణికారవనంబున గౌరీసమేతుండై సిద్ధగణంబులు పరివేష్టింప విశ్వేశ్వరుండు విహరించుచుండు.	23
క.	తొమ్మిది ఖండములై వ \| ర్షమ్ము లనం జాల నొప్పెసఁగు జంబూద్వీ పమ్మున జనపదములు విను \| మమ్మహితాంశములు దెలియ ననువర్ణింతున్‌.	24
వ.	ఉత్తర సముద్రంబు శృంగవంతంబు మధ్యమం బైరావతవర్షం బన నొప్పు; శ్వేత పర్వత శృంగవంతంబుల నడుము హైరణ్మయ వక్షం బనం బొలుచు నీలశైలోత్తర దక్షిణదేశంబులు గ్రమంబున రమణక వర్షంబును ననం జెలువమరు; మేరువునకుం బ్రాచ్య ప్రతీచ్యంబు లగు భాగంబులు వరుసన భద్రాశ్వ వర్షంబును గేతుమాలా వర్షంబును ననం బొగడొందు; హేమకూటోత్తర భూమి హరివర్షం బన నెగడు; హిమవంతంబు నక్కడయు నిక్కడయు నోలిన కింపురుష వర్షంబును భారత వర్షంబును ననం బెంపారు; ని ట్లున్న దీనియందు.	25
క.	‘భారతవర్షముఁ దొడఁగి మ \| హీరమణ! యుదీచ్యము లను నెక్కుడు బలస త్త్వారోగ్యాయుస్సుఖపు \| ణ్యా రంభ గుణంబు లంతకంతకు నరయన్‌.’	26
వ.	అనిన విని వైచిత్రవీర్యుండు ‘సమస్తద్వీపంబులు సకలజలనిధులు నున్న పరిపాటియుం బ్రమాణంబులుం బ్రకాశంబుగ నెఱిఁగింపు, మనుటయు, సూతసూనుండు జంబూద్వీప విష్కంభంబు కొలఁది యెనుబదివేలు నాఱు నూఱు యోజనంబులు; దీని రెం డంతలు దొడంగి లవణేక్షు సురాఘృత దధి క్షీరశుద్ధ జలమయంబు లయిన మహార్ణవంబుల విష్కంభంబులు గ్రమంబున నొకటి కొకటి రెట్టి యై యుండుఁ; బ్లక్షద్వీప శాల్మలద్వీప క్రౌంచద్వీప కుశద్వీప శాకద్వీప పుష్కర ద్వీపంబుల విష్కంభంబులు జంబూద్వీప విష్కంభ ద్వి గుణ ప్రమాణంబు మొదలుగా నోలి నొకటి కొకటి యినుమడి యై యుండు; నయ్యాఱు దీవులును జంబూ ద్వీపంబుకంటె నెల్లదానను బొగడ్త వడి యనేక పర్వతంబులను నానా నదులను బహు జనపదంబులను నొప్పి వరుస నొండొంటికి గుణవిశేషంబుల నధికంబు లై యుండు; నింతకుం గర్తయు భర్తయు హర్తయునై దుగ్ధాంబుధి యుత్తరంబునం గనకమయం బై యష్టచక్రంబును బ్రభూతభూతయుక్తంబును మనోజవంబును నగు మహనీయ శకటంబున వినోద పరాయణుం డైన నారాయణుండు వికుంఠనిధానుం డగుచు వైకుంఠాభిధా నంబున విఖ్యాతుండై విహరించుచుండు, నని చెప్పుటయు నతండు.	27
క.	‘భారతవర్షమునకుఁ గాఁ \| గౌరవులును బాండవులును గాంక్షం గడుఁ బె ల్లై రాసి యొండొరులతోఁ \| బోరం దెగి రిట్టి లుబ్ధబుద్ధులు గలరే?’	28
వ.	అనిన విని యమ్మనుజపతికి సంజయుం డిట్లనియె.	29
ఆ.	‘అధిప! పాండుసుతుల కరయంగ నతికాంక్ష \| లేదు; లుబ్ధబుద్ధి నీదు సుతుఁడు శకుని కఱపు విని యసన్మార్గవృత్తికిఁ \| జొచ్చి యిట్టి యెడరు దెచ్చికొనియె.	30