 |
    |
    |
 |
    |
    |
 |
 |
పురాణేతిహాసములు | శ్రీమహాభారతము | విరాటపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము |  |
ధర్మరాజు సన్న్యాసి వేషంబున విరటుఁ గొల్వవచ్చుట (సం. 4-6-1)
| ఉ. |
దవ్వులఁ జూచి మత్స్యవసుధావతి ‘యీ చనుదెంచుచున్నవాఁ డెవ్వఁడొ? నాదు చూడ్కులకు నెంతయు వ్రేఁగయి తోఁచె నె ట్లితం డివ్విధిఁ బొందెనో? జగము లెల్లను నేలఁగఁ జాలు తేజ మా మువ్వుర తోడి జోడి యగు మూర్తి; యతీంద్రుని యొప్పుగంటిరే? |
185 |
| సీ. |
కరచరణాద్యంగకంబు లేలొకొ రత్న | భూషణ ప్రకరంబు పొందు దొఱఁగె?; నుభయ పార్శ్వంబుల నిభఘట లేలొకో | చనుదేవు సమదాళి సమితి మొరయఁ?; బాయు తొలంగు మంచాయత వేత్ర హ | స్తుల మొత్త మేలొకో తోడ రాదు?; ధవళాతపత్రముల్ దఱచుగా నేలొకో | పట్టరు మౌక్తిక ప్రభలు వెలుఁగ?; |
|
| తే. |
నితఁడు రాజగు; రాజను నింత మాత్ర | గాదు; మూర్ధాభిషిక్త వర్గంబుఁ దనదు చరణయుగ్మంబు గొలిపింపఁ జాలు సార్వ | భౌమ పదవికిఁ దగియెడు భంగివాఁడు. |
186 |
| క. |
మన కడకు నేమిటికి వ | చ్చెనొకో; యే నిమ్మహాత్ము చెప్పిన పనులె ల్లను జేయువాఁడఁ గోరిన | కనకాంబరమణులు తలఁపు గడవఁగ నిత్తున్. |
187 |
| ఆ. |
మత్స్యవిషయ రాజ్యమహిమకు యుక్తుండు | గాఁ దలంచెనేని గారవమున నట్లచేసి, భక్తి ననుచరింతు నమాత్య | సుత సుహృద్భటార్య యుతము గాఁగ’. |
188 |
| వ. | అని సమస్తజనంబులుఁ దదభిముఖులయి భక్తియుక్తింబ్రత్యుత్థానంబు సేయం దానును గద్దియ డిగ్గి యెదురు సని నమస్కరించి, యతని యాశీర్వాదంబులు గైకొని, సగౌరవంబుగాఁ దోడ్కొని చనుదెంచి సమంచిత సమున్నతాసనంబున నునిచి వినయావనతుం డయి. | 189 |
| ఉ. |
‘ఎయ్యది జన్మభూమి? కుల మెయ్యది? యెయ్యది యున్నచోటు? పే రెయ్యది? మీర లిందులకు నిప్పుడు వచ్చిన దానికిం గతం బెయ్యది? నాకు నింతయును నేర్పడఁగా నెఱిఁగింపుఁ డున్న రూ పయ్యది’ నావుడున్ నరవరాగ్రణి క య్యతిముఖ్యుఁ డిట్లనున్. |
190 |
| ఆ. |
‘ఉన్న రూప పలుకు నన్నరు లెక్కడఁ | గలరు? తోఁచినట్లు పలుకు వలుక నైన చంద మయ్యె; నంతియ కా, కంత | పట్టి చూడఁగలరె యెట్టివారు?’ |
191 |
| వ. | అని మందహాసంబు సేయుచు మఱియును. | 192 |
| క. |
నానావిధ భూతమయము | మే; నతిచంచలము మనము; మెయికొని నిక్కం బే నరునకుఁ జెల్లింపం | గానగు? సత్యంబు నడపుక్రమ మట్లుండెన్’. |
193 |
| వ. | అనుచు మత్స్యమహీవల్లభు నవలోకించి. | 194 |
| క. |
‘ద్విజుఁడఁ, గురు విషయ జాతుఁడ | సుజనప్రియుఁ డైన ధర్మసుతు సఖుఁడఁ బరి వ్రజనాశ్రమ కలితుండ, మ | నుజవల్లభ యోగ్య బహు వినోదకరుండన్. |
195 |
| క. |
ద్యూతక్రీడకుఁ గొండొక | నేతుం; గపటమున నొవ్వని జనంబులు నా చేతి ధనమెల్లఁ గొని పరి | భూతి యొనర్చిన, విరక్తి పుట్టి వెడలితిన్. |
196 |
| చ. |
నృపనయవిద్యకుం దగిన నే ర్పలవడ్డది గొంత కొంత; ధ ర్మపరుల సంగతిం దగిలి మచ్చిక నుండుదు; బేరు కంకుఁ; డే వపుఁ గొలు వైన నాకు నిలువన్ మది గొల్పదు; కాన నిన్ను భూ మిపతులలోన సాధుజనమిత్రుఁడు నా విని కొల్వ వచ్చితిన్. |
197 |
| తే. |
వత్సరంబునఁ గడచను వ్రతము నాకు | దాని నీపాలఁ జల్పి యుత్సాహవృత్తి మెఱయ, నీకుఁ గృతజ్ఞత నెఱపి, తొల్లి | యెగ్గు సేసిన వారి జయింపఁ బోదు’. |
198 |
| వ. | అనిన విని సంప్రీత చేతస్కుండై విరాటుం డతని కిట్లనియె. | 199 |
| తే. |
‘అట్ల చేయుఁడు రుచిరోన్నతాసనములు | వాహనములు భోజనములు వస్త్రములును వలయు భోగంబులును నెల్లవర్తనములు | నాకు నెట్లట్ల మీకును నడపువాఁడ. |
200 |
| క. |
నా యనుచరులం దెవ్వఁడు | మీ యెడ భయభక్తి లేక మిగిలి మెలఁగెనే నా యధముని దండితుఁగాఁ | జేయుదు నతఁ డెంతయుం బ్రసిద్ధుం డయినన్. |
201 |
| వ. | అట్లుంగాక. | 202 |
| చ. |
వెలయఁగ మత్స్యరాజ్యపదవీ పరిపాలన సేయఁగా మదిం దలఁచుట యెంతయుం బ్రియము తమ్ములుఁ బుత్త్రులు బంధులుం బ్రధా నులును బలంబు నేను సుమనోవిభుతుల్యుఁడవైన నిన్ను మి క్కిలి యగు భక్తిఁ గొల్చి కృతకృత్యతఁ బొందుదు; మట్ల చేయవే’! |
203 |
| వ. | అనిన విని దరహసితవదనుం డగుచుఁ బాండవాగ్రజుం డతని కిట్లనియె. | 204 |
| క. |
‘ఏను హవిష్యమ కుడుతును | భూనాయక ! నాకు శయ్య భూమియ; యిమ్మైఁ బూని వ్రతంబులు సలిపెడు | వానికి నిన్నియును నిట్లు వలయునె చెపుమా!’ |
205 |
| ఆ. |
అనిన విరటుఁ డిట్టు లనియె ‘నెత్తెఱఁగున | నడవ నిష్ట మట్ల నడచి మీకు మనసు వచ్చినన్ని దినములు సలుపుఁ డి | చ్చోట నదియ మాకు శోభనంబు. |
206 |
| క. |
ద్యూతజ్ఞుల దెసఁ గొండొక | ప్రీతియుఁ గల; దట్లుగాక పెద్దల రగు మీ రే తెఱఁగున విహరించినఁ | జేతోమోదంబు; దగ వసింపుఁడు నెమ్మిన్’. |
207 |
| వ. | అని పలికి కౌంతేయాగ్రజు నత్యంత సంతుష్టాంతరంగుం జేసి. | 208 |
| చ. |
పొరిఁ బొరిఁ బ్రీతి రెట్టిగ నపూర్వవిలోకన మాచరించుఁ ద త్పరమగు సద్వివేకములు భావ నిరూపణ సేయుఁ గౌతుక స్ఫురణఁ గరంబు దత్కరముఁ బొంద నయంబునఁ జేర్చి వాక్య వి స్తర చతురత్వ మేర్పడఁగ సల్లపనం బొనరించు నర్థితోన్. |
209 |
| వ. | ఇట్లు మత్స్యమహీవల్లభుం డతనిం గలిపికొని పరివారంబును దానును దదీయ సంభావనా తత్పరులైయుండి; రంత. | 210 |
|
 |
|