శ్రీమహాభారతము - విరాటపర్వము - ప్రథమాశ్వాసము - సహదేవుఁడు గోపవేషంబున విరటుఁ గొల్వ వచ్చుట - కవిత్రయ భారతము - కవిత్రయము - నన్నయ - తిక్కన - ఎఱ్ఱన - ఆంధ్రమహాభారతము

సహదేవుఁడు గోపవేషంబున విరటుఁ గొల్వ వచ్చుట (సం. 4-9-1)

క.	భావన శాంతత్వము నిజ \| భావంబున నూష్మలతయుఁ బ్రకటంబులు గా నా విధుఁడు మనుజవేషుం \| డై వచ్చెనొ? శిఖి శరీరి యయ్యెనొ? యనఁగన్‌.	274
క.	తలుగుల పొది యొక దెసఁ బె \| య్యల దామెన యొక్క వలన ననువై యుండన్‌ మొల మోపి పెక్కుచుట్లన్‌ \| బలు ద్రాటం జుట్టి గోపభావం బలరన్‌.	275
చ.	నునుసెలగొల చేకొని, మనోహర మౌ తన మేను రాజు చూ పును బ్రజచూడ్కులం దిగువఁ బుష్కరపత్ర నిభంబు లైన లో చనముల మూర్తి దెల్పఁగ ససంభ్రమతం జనుదెంచె నల్లన ల్లన వెడభీతి దోఁప జనులన్‌ వెగడయ్యెడు దృష్టిఁ జూచుచున్‌.	276
వ.	ఇట్లు వచ్చి మత్స్యమహీవల్లభు నంతంతం జేరి వినయావనతుం డగుచు నిట్లనియె.	277
క.	‘నీ పసులఁ గావఁ బెట్టుము \| భూపాలక! నన్ను; నేను బూని యరసినన్‌ గోపంక్తులు రుజవడ; వొరు \| చేపడ వెన్నఁడును; డప్పిఁ జేడ్పడ వెచటన్‌.	278
తే.	తొఱఁగు వోకుండ మెకములు గఱవకుండఁ \| బాఁడి దఱుఁగకయుండ నాపాటి గొల్ల లిచ్చమెచ్చ, నీ దృష్టికి నెక్కఁ గదుపు \| నరయ నేర్తు; న న్నేలుము ధరణినాథ!’	279
వ.	అనిన విరాటుండు పాండవావరజున కిట్లనియె.	280
ఉ.	‘ఎక్కడి మాట? గొల్లతన మించుకయేనియు లేదు నీ దెసం; జక్కని మేను నీ గఱువ చందముఁ గాంతియుఁ జూడవచ్చినన్‌ నిక్కువ మీవు సూర్య శశి నిర్మల వంశజులైన రాజులం దొక్క మహానుభావు తనయుండవు గావలయున్‌ నరోత్తమా!’	281
ఆ.	వలయు పదవియందు నిలిచి నా రాజ్యమం \| తయును జక్కఁ బెట్టి నయము విక్ర మంబు నడపు నంత మానిసివై యుండి \| కుచ్చితంపు బ్రదుకు గోరఁ దగునె?	282
వ.	ఉత్తమ వాహనంబులు, మహనీయాయుధంబులు నిచ్చెద; మత్స్యదేశంబున భవదభిమతస్థలం బొసంగెద; మదీయ మండల సేనా పరిపాలనంబు సేసి వర్తిల్లుము.’	283
క.	అనవుడుఁ బాండు నృపాలక \| తనయుఁడు మ్రొక్కుచు విరాట ధరణీశున కి ట్లను ‘హీనకులుఁడ, బాలుఁడ \| మును నాగరికంపుఁ గార్యముల వెర వెఱుఁగన్‌.	284
ఆ.	పసులఁ గాచి కాని బ్రదుకఁ గౌరవుల ప్రాఁ \| తలము మున్ను; నేను ధర్మపుత్త్రు పశుగణంబు నెల్లఁ బాలింతు నమ్మహీ \| వరుని చిత్తమునకు వచ్చువాఁడ.	285
వ.	తంత్రీపాలుం డనం బరఁగిన వాఁడ; నా చేతం గ్రేపులు పురాణించుటం జేసి కొండొక కాలంబునన కదుపులం బెనుతు; నే నగునని కైకొనిన యాఁబోతు పంచితంబు మూర్కొనినను, బైగాలి వీచినను గొడ్డునకైనం జూలు నిలుచు; నుంగిడి యదురు ద్రిక్క యను వానికి నా పేరు సెప్పినం జాలు; మఱియును బసికి వలయు తెఱంగు లెల్ల నెఱుంగుదు; వేఱొక్క పనికిం గాను గాని యే నీ వెంట నీ మనసు వడయం జాలుదు; నా వలనం బ్రయోజనంబు గొనవలయు నేని నొండుమాటలు దక్కి పసులం బరికింప నియోగింపుము.’	286
చ.	అనుటయు నెట్టకేలకు ధరాధిపుఁ డట్టుల కాక యంచు నా తని వదనంబు సూచి ‘యుచితం బగునేనిఁ బ్రియంబ యేని, నె ట్లును గురుకార్య వర్తనములున్‌ రుచియింపక యుండునేని, గో ధనముల కెల్ల రక్షణముఁ దత్పరతం దగఁ జేయు ముఖ్యతన్‌.	287
క.	మున్ను గల గోపవర్గము \| నిన్నుం గని కొలిచి భక్తి నీ పనిసేయన్‌ మన్నన మానిసివై నీ \| వున్నం గడు మేల కాక యొప్పమి గలదే?’	288
వ.	అని పలికి యతని యభిమతంబు సలిపి నిలిపె; నట్లయ్యేవురును విరటుం గొలిచి నిలిచిరి; తదనంతరంబ.	289