ఇతిహాసములు భారతము విరాటపర్వము - ద్వితీయాశ్వాసము
ద్రౌపది తన భంగపాటు విరాటునితోఁ జెప్పుట (సం. 4-15-13)
ఉ. పంబిన కోపమున్‌ సమయభంగ భయంబును నగ్గలించి యు
ల్లంబు పెనంగొనంగఁ బతులం దగ సభ్యులఁ జూచుమాడ్కి రూ
క్షంబగు చూడ్కి నా ద్రుపదుకన్నియ సూచి సభాజనప్రతా
నంబును మత్స్యనాథుఁడు వినంగ నెలుంగు చలింప నిట్లనున్‌.
139
సీ. ‘నిఖిల ధర్మాధర్మ నిపుణంబు లైన శు | ద్ధాంతరంగంబుల నతిశయిల్లి,
శిష్ట సంరక్షణ దుష్ట నిగ్రహముల | నీతి వాటింపంగ నేర్పు గల్గి,
సకల శస్త్రాస్త్ర సంచయములఁ బరమాద్భు | తంబు సేయు పరిశ్రమంబు దాల్చి,
దుర్దమ ప్రతిభట మర్దన క్రీడమైఁ | జతురులు నా నెందు నుతికి నెక్కి ,
 
తే. యున్న గంధర్వు లేవురు నన్ను నిట్టు | లొకఁడు వఱుపంగ నూరక యునికి సూడ
నచ్చెరువు గాదె! యెవ్వరి యాండ్రు రింకఁ | బరిభవంబునఁ బొందకఁ బ్రదుకువారు?
140
క. ఈ నరపతి యాస్థానము | లో నొక్కరుఁడైన ధర్మలోప భయమునన్‌
బూని తగవైన వెడ పలు | కైనను బలుకంగఁ జాలఁ డయ్యెను నకటా!
141
ఉ. ఇందఱుఁ జూడఁగా నిచట నిమ్మెయి నన్నుఁ బతివ్రతా గుణా
స్పందిత వర్తనం బరమ సాధ్వి ననిందితశీలఁ గీచకుం
డెందును నెట్టి యంగనల నెవ్వరుఁజేయనియట్లు సేయఁగాఁ
గొందఱకైన నిప్డు కృపకుం దఱిగాదటె? యేమి సెప్పుదున్‌?
142
ఉ. ఐనను మత్స్యదేశమున యాజ్ఞ కితం డొడయుండు గాన నా
కీ నరనాథు దూఱఁదగు; నెయ్యది యేని నధర్మ మెవ్వ రెం
దైన నొనర్చినం బ్రభువు లారసి దండన మాచరింతు; రి
చ్చో ననుఁ దన్ను కీచకునిఁ జూచియు నూరక యున్కి పాడియే?’
143
చ. అనుడు విరాటుఁ డుల్లమున నక్కటికం బొలయంగ నంగనం
గనుఁగొని, కీచకుం గినియఁగాఁ దగు సత్త్వము లేమిఁ జేసి సాం
త్వనములు పల్కి రోషభరితస్థితిఁ గంపితమూర్తి యైన యా
తని మది కుందు వాపిన నతండును బోయె నివాసభూమికిన్‌.
144
వ. అట్టి యవసరంబున. 145
సీ. ‘శుభలక్షణాంగి యీ సుందరి సైరంధ్రి | యగు టెట్లొకో!’ యని వగచువారు,
‘నిమ్మేని కక్కట యిట్టిది సేసెనే ! | మాయ దైవం’ బని మఱుఁగువారు,
‘నింత కీ డొనరించెనే! రాజు సూడ నీ | దుష్టాత్మకుం’ డని దూఱువారు,
‘దేవి యుపేక్షయ చూవె! యీయమకు ని | ప్పాటు వచ్చుట’ యని ప్రందువారు
 
తే. నగుచు సభవార లందఱు నంత నంత | నల్ల నల్లన గుజగుజ లాడుచుండి;
రుల్లమున నిండి ఖేదంబు వెల్లివిరిసె | నాఁగ మోముల విన్నఁదనంబు గదుర.
146
ఉ. అప్పుడు ధర్మసూతి హృదయంబు గలంగ, లలాట భాగముం
గప్పఁగ ఘర్మవారి, యధికంబగు రోషము నొందియుండియుం
దప్పఁగఁ ద్రోచికొంచుఁ దనధైర్యము పెంపున నిర్వికారుఁడై
యెప్పుడుఁ దాను పల్కు నెలుఁ గేర్పడ ద్రౌపదితోడ నిట్లనున్‌.
147
సీ. ‘జననాయకుండు నీ సభవారు నీదగు | తెఱఁగెల్ల నెఱిఁగిరి తెఱవ! యింక
మానక యీ పలుమాట లాడఁగ నేల? | చనుము నీవు సుదేష్ణ సదనమునకు;
నీ పరాభవమునఁ గోపింప నేరరే | గంధర్వులకుఁ దఱిగాదుగాక;
సమయ మెయ్యది యేనిఁ దమకును నీకుఁ గ | ల్గిన యట్టులైనను గినియ రిచట
 
తే. గాన నాథుల దూఱంగఁ గాదు వినుము | సతికిఁ; దానెంత వడియును సభలలోనఁ
దడవుగా నిల్చి యిట్టు లుదగ్రవృత్తి | శంక సెడి ధిక్కరింపంగఁ జనునె చెపుమ!’
148
వ. అనియిట్లు సెప్పిన ధర్మ తనయుని పలుకులు విని వెండియు సైరంధ్రి యచ్చోటు గదలక నిలిచి యెద్దియేనియుం బలుకం దలంచినం జూచి యతండు మఱియు నిట్లనియె. 149
క. ‘పలుపోకలఁ బోవుచు వి | చ్చలవిడి నాట్యంబు సలువు చాడ్పున నిచటన్‌
గులసతుల గఱువ చందము | దొలఁగఁగ నిట్లునికి దగునె తోయజవదనా!’
150
వ. అనిన విని పాంచాలి సాభిప్రాయంబుగా నతని కిట్లనియె. 151
ఆ. ‘నాదు వల్లభుండు నటుఁ; డింత నిక్కంబు; | పెద్దవారి యట్ల పిన్నవారు
గానఁ బతుల విధమకాకయే శైలూషిఁ | గా ననంగరాదు కంకభట్ట!
152
వ. అట్లగుటంజేసి నాకు నాట్యంబును పరిచితంబ; మత్పతి శైలూషుండ కాఁడు, కితవుండునుం గావున జూదరి యాలికి గఱువచందం బెక్కడిది?’ యనుచు నచ్చోటు వాసి తన చిత్తంబున. 153
AndhraBharati AMdhra bhArati - AndhramahAbhAratamu - virATa parvamu - kavitraya bhAratamu - kavitrayamu - nannaya - tikkana - eRRana - nannyya tikkanna eRRana - andhramahabharatamu aandhramahaabhaaratamu ( telugu literature andhra literature )